Column

Mark en Willem-Alexander, dat gaat prima samen

Waarom de koning de troonrede leest.

Beeld ANP

Politiek is marketing en de troonrede is een marketingtool, maar kijk eerst eens vanaf het balkon naar beneden die Ridderzaal in. Daar staan ze selfies te maken voor de troon. Het duurt nog zeker een uur voordat de koning komt en ze nemen allemaal goed de tijd. De grootste vijanden blijken daar vrienden: Geert staat hartelijk handen te schudden met Jesse, en links onderin smeden Attje en Malik alvast een vluchtelingenakkoord. Het is de set van een kostuumfilm en de sfeer is schoolreisachtig, precies zoals Mark Rutte kan zijn.

Prinsjesdag is 'een dag van verhoogde ijdelheid van de lui op de eerste rij' - dat zegt Dries van Agt als ik hem bel maar hij vergeet de marketing. Let op: handig en soepel navigeert Bram Moszkowicz door de zaal - die is nog lang geen Kamerlid, daar is iemand slim geweest dus is hij wel degelijk hier, waar de camera's zijn, alsof hij er al jaren komt. Marketing. Mark Rutte schudt hem trouwens grondig de hand, ze lachen, het zal vast ergens worden opgemerkt.

Van Agt had ik gebeld om hem het raadsel van de troonrede te ontfutselen. Hij is inmiddels oud-premier genoeg ('77-'82) om zonder schroom uit de school te klappen. Wat is de macht van de koning? Volgens degenen die er bovenop zitten gaat het zo: Mark verzamelt van alle ministers een stukje tekst, laat die samenvoegen door vakbekwame ambtenaren, bespreekt dat in de ministerraad en vervolgens met Willem-Alexander. Dat laatste is het grote gedoogde ondemocratische geheim van de Nederlandse democratie: niemand mag weten wat Willem heeft toegevoegd of doorgestreept, ook al maakt hij deel uit van de regering, en ook al vindt hij het allemaal toppie.

Dries van Agt zegt: 'Ik schreef zélf mijn troonredes, daar kwam geen ambtenaar aan te pas, want die schrijven toch anders dan ik. Het concept vond ik dan meestal al behoorlijk goed. Er kwam weleens een opmerking van de koningin, op de voorzichtige toon van een suggestie die ik dan heel soms overnam om de goede verhoudingen goed te houden.' Waar ging dat over? 'Bliksems man, dat is veertig jaar geleden.'

Paar apart

Wat wil Willem-Alexander? Het is de vraag die met hem meevliegt overal waar hij komt. Soms gaat die vraag op zijn schouder zitten, zoals nu in de Ridderzaal, terwijl hij voorleest over vluchtelingen, maar dan veegt hij haar er professioneel vanaf. Vorige week was de koning op het hoofdkantoor van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers dus hij weet best hoe het zit. Dat ze om kazernes moeten bedelen bij burgemeesters, terwijl de Syriërs in de bosjes rond station Emmen slapen. 'Aan bod kwamen de uitdagingen die daarbij spelen op landelijk en lokaal niveau', aldus de Rijksvoorlichtingsdienst. Hopla, afgeschud.

Van zijn moeder is bekend dat ze zich stevig bemoeide met de troonrede. 'Daar zitten wij vele tientallen uren samen op te werken', vertelde Ruud Lubbers in 1992 aan de NOS. Maar goed, Ruud en Beatrix, dat was een paar apart. Het was een vorm van liefde, schreven Arendo Joustra en Erik van Venetië in hun boek De geheimen van het torentje. 'Is het niet voor elkaar, dan wel voor elkaars werk.'

Mark en Willem-Alexander, dat gaat zeker weten prima samen. Het zijn generatiegenoten. Allebei geschiedenis gestudeerd rond dezelfde tijd in Leiden, naar verluidt met ongeveer hetzelfde resultaat (Mark kreeg een 7,5 voor zijn doctoraalexamen, Willem-Alexander een 7, je hoort nog eens wat in de Ridderzaal). Allebei wat onduidelijk in hun bedoelingen en goed in clichés. Je kunt zeggen dat ze prima meewaaien met het leven.

Zo hebben ze vast samen het concept van de troontrede doorgenomen, op Noordeinde, allebei druk met hun tablet. 'De tekst is toppie Mark, maar kan nog wel wat nuchterder.' Kan. 'Nieuwe versie asap in je mail.'

Moszkowicz is geen Kamerlid, maar wel aanwezig. Marketing.Beeld ANP

Prima marketing

Ze delen een taal en dat is de taal van de troonrede. Het is de taal van hun generatie. Die valt gewoon boem klets met de deur in huis: dan gaat het van 'bakens verzetten', 'export', 'consumptie', 'bedrijfsinvesteringen', 'groeiprognoses' - alles in de eerste alinea. Alsof we bij een aandeelhoudersvergadering zitten in het midden- en kleinbedrijf. Vluchtelingen? 'Integrale aanpak nodig' - mooi zo, afgevinkt.

Mensensmokkelaars hebben een businessmodel, hoor ik Rutte later zeggen.

Zal het ooit gebeuren dat de premier de troonrede voorleest, en niet de koning? 'Dat zou wel beter zijn', zegt Dries van Agt, 'maar ja, het Nederlandse volk vindt het best mooi, zoals die aardige jongen dat nu doet.'

Prima marketing.

De sfeer in de Ridderzaal is schoolreisachtig.Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden