Marilyn de mythische

Janine Brogt schreef het libretto voor de opera die wel eens de verrassing van het Holland Festival zou kunnen worden, over Marilyn Monroe.

Ze 'deed' Antigone, Macbeth, Medea, Penthesilea, Coppélia. Als dramaturge en toneelschrijfster. Maar nu even geen klassieke dames voor Janine Brogt (65). Of toch? Superster Marilyn Monroe is gegoten in een opera, een van de Holland Festivalproducties die dit jaar de hoogste verwachtingen oproepen: Waiting for Miss Monroe, van componist Robin de Raaff, regisseur Lotte de Beer, onder leiding van dirigent Steven Sloane. Janine Brogt schreef het libretto. Vanavond is de wereldpremière.

Op Marilyn wordt gewacht, in deze opera. Maar ze is wel op toneel. Ze komt te laat, laat iedereen bungelen, tot de president aan toe. De twijfel, angst, trots, schaamte en wanhoop die tot dat bekende dralende gedrag leidde, is wat we te zien krijgen. Marilyn in de kleedkamer. De 'achterkant' van haar adembenemende, succesvolle verschijning.

Wat Brogt betreft past Monroe niet per se in het rijtje klassieke Griekse vrouwenpersonages. Maar wél in de operaklassiekers.

The movie camera is a monster

A black monster

It wants to eat me alive

To skin me, chew me

And then spit me out

It terrifies me

Akte 1, scène 2

'Marilyn was heel erg iemand die in de ogen van mannen leeft. Ze wilde eigenlijk andere dingen, rollen die ze van de studio niet kreeg. Ze wilde zich ontwikkelen als dramatisch actrice en films maken die betekenis hebben. Maar tegelijkertijd was ze toch dat meisje dat lief blijft lachen naar de camera, zich steeds bewust is van hoe ze bekeken wordt. En dus uiteindelijk ook vermalen wordt.

'Als operapersonage heb ik haar geassocieerd met 19de- en vroeg 20ste-eeuwse heldinen, een Salomé of Dame aux Camélias van La Traviata, of Sieglinde. Grote heldinnen die reddeloos ten onder gaan. Voor mij is opera echt liefde en dood, dat iemand ongelooflijk haakt en streeft naar het leven, en tegelijkertijd de passie zo groot is dat-ie je laat opbranden. Dat verscheurd worden door ambities en onmogelijkheden; onze Marilyn heeft dat ook. Je komt dicht bij haar en maakt het mee.

'Op het moment dat Marilyn bereikt wat ze wil om onafhankelijk te zijn van anderen, wanneer ze haar eigen productiebedrijf begint, als zij de baas is, brengt dat zo'n existentiële angst en eenzaamheid met zich mee, dat wat een hoogtepunt zou moeten zijn, feitelijk haar ondergang wordt.'

Even if we had to wait for a week

It was worth it

Innocence and sexiness

A very rare combination

Undefinable

Magic

Akte 1, scène 3, studiobaas Fox over Marilyn

'We worden altijd geconfronteerd met haar uiterlijk. Dat heeft zo'n ongelooflijke kracht. Kennelijk verdwijnt dat na vijftig jaar nog steeds niet. In de kapper, het café, de sportschool, een silhouet op schoenendozen, ze is overal.

'Dat heeft te maken met die combinatie van ongelooflijk sexy en toch ook dat opene, van kom maar, de hele wereld toelaten. Ze was slim, maar die onschuld was ook echt, denk ik. Ze wilde echt dat alles oké was. Dan schreef iemand haar een brief: 'O Marilyn, mijn tanden zijn zo lelijk en ik wil zo graag dat mijn man verliefd op me blijft', en hup, betaalde ze die tanden.'

Fame's a killer

When you're a sex symbol

No one knows who's behind the mask anymore

Not even you

Akte 3, scène 3, Marilyn tegen haar jongere versie Norma Jeane

'Die scène, met Norma Jeane, heb ik geschreven als een moeder-dochterscène. Ze spreekt met het kind dat ze had willen hebben. Ze is daar in de ogen van Norma Jeane een oude vrouw. Marilyn zegt haar: 'Ik gun je dat je jezelf kunt zijn', en Norma Jeane antwoordt: 'Dat wil ik helemaal niet! Ik wil met een ladder naar de maan, een affaire met de hele wereld.'

'In Marilyns levensverhaal zit al zo veel symboliek besloten. Ze is al een mythische figuur. Ik zoek altijd naar dingen die meer betekenis hebben dan alleen die ene particuliere gebeurtenis. Dat moet theater ook zijn, het moet hier en nu betekenis krijgen, mensen in de zaal moeten denken: jaaa, dat heb ik óók. Voor mij is Marilyns leven een echt vrouwenleven, met hogere pieken en diepere dalen dan een gemiddeld vrouwenleven, maar toch. Hoe je als vrouw je macht en je vrouwelijkheid in harmonie probeert te brengen. Dat is nog steeds een onderwerp. Je kunt geen interview met een machtige vrouw lezen of er staat bij dat ze op naaldhakken loopt. Dan denk ik: hoezo moet dat erbij, kan haar macht zich niet manifesteren op platte schoenen? Dan is het toch een tamelijk armetierige macht. Ik denk dat het een seksistisch uitgangspunt is te denken dat macht en vrouwelijkheid onverenigbaar zijn.'

We'll shag you, fuck you

Strip you, sandwich you,

Ride you, whip you

Handcuff you

And you'll cry out

Come back for more

Akte 2, scène 2, John F. Kennedy, Bobby Kennedy, Clark Gable en Joe DiMaggio tegen Marilyn

'De mannen in de opera zijn of haar supporters of haar demonen. Zo'n Joe DiMaggio die een enorm naïef idee had van: nou, en dan trouw ik met d'r en dan gaat ze gewoon met me mee naar huis, om te koken. Zo'n ontroerende Italiaanse man. En de lust van de Kennedy's. Die mannen vertegenwoordigen kanten van haar, dat ze zichzelf geweldig vindt of juist helemaal niks.

'Ik vind het interessant om krachtige vrouwenrollen te schrijven. Om tegenwicht te geven aan de canon die er is. Het is nog steeds relevant; je hoort maar weinig mensen zeggen: 'Nou, die Shakespeare vind ik niet zo interessant, want hij doet zo weinig interessants met vrouwen.' Bij Goethe en Faust kan ik wel tegen het plafond vliegen soms, het meisje is de droom én de voetveeg en zodra ze verleid is, moet ze dood.

'Ik was van kinds af gefascineerd door theater. Ik had al veel gelezen en gezien voor ik me realiseerde: je absorbeert een wereld totaal door de ogen van mannen. Daar wil ik in mijn werk wat aan morrelen.'

Waiting for Miss Monroe gaat vanavond in première in de Schouwburg Amsterdam. T/m 16/6. hf.nl

CV Janine Brogt

2012Oom Wanja, regie Gerardjan Rijnders, (dramaturgie)

2010 Richard3, regie Matthijs Rümke, (dramaturgie)

2010Faust I en II (dramaturgie en bewerking)

2008Götterdämmerung, regie Ivo van Hove (dramaturgie)

2007 Die Walküre, regie Ivo van Hove (dramaturgie)

2007Medea, regie Dale Duesing (dramaturgie)

2007 Siegfried, Richard Wagner, regie Ivo van Hove

2008Naar Damascus I, II, III, regie Pierre Audi

2006Rheingold, regie Ivo van Hove (dramaturgie)

2006Oresteia, Aeschylos, (dramaturgie en bewerking)

2006/8 Coppelia (kinderboek en balletlibretto) met Sieb Posthuma

2001Macbeth, regie Gerardjan Rijnders (vertaling en dramaturgie)

2001Mamma Medea, regie Gerardjan Rijnders

2000Raaff (operalibretto)

1996Maat voor Maat (vertaling en dramaturgie)

1986Bacchanten, regie Gerardjan Rijnders (dansdramaturgie)

1986De Dood van Empedokles (bewerking)

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden