Reconstructie

Marijnissen wil zijn evenbeeld als partijleider

Partijvoorzitterschap SP

De SP kiest zaterdag uit twee kandidaten de opvolger van Jan Marijnissen. Volgens menig partij-lid voert Sharon Gesthuizen een ongelijke strijd: tegen Ron Meyer én tegen het partijbestuur.

Ron Meyer en Sharon Gesthuizen op een foto in het partijblad van de SP. Beeld SP / Margot de Heide

Het belangrijkste lid van de SP zal zaterdag niet stemmen. Dat vindt hij 'niet chic', zegt Jan Marijnissen. Toch is zijn stem van groot gewicht. Achter de schermen heeft Marijnissen, samen met de rest van het partijbestuur, uit alle macht geprobeerd de verkiezing van een nieuwe SP-voorzitter naar zijn hand te zetten.

Dat is tenminste wat veel SP'ers zeggen die voor Sharon Gesthuizen zijn. Ze komen uit alle hoeken van het land. Caro Goudriaan, Eindhoven: 'Ron heeft het makkelijker dan Sharon.' Rick de Jong, Hilversum: 'Ron heeft de partijmotor achter zich, Sharon heeft minder faciliteiten.' Paul Kusters, Arnhem: 'Sharon moet harder boksen dan Ron. Dit is niet evenwichtig.' Harry van Bommel, Tweede Kamerlid: 'Het is onmiskenbaar waar dat Ron Meyer meer steun heeft gehad van het partijbestuur.'

En als haar partijgenoten het zeggen, durft Gesthuizen zelf ook. 'Het is makkelijker om dit op tv te zeggen, want dan kan ik er vriendelijk bij lachen', zegt ze. Dan, toch: 'Ja, het partijbestuur voert campagne voor Ron Meyer.'

Afscheid

Na 28 jaar als voorzitter van de SP neemt Jan Marijnissen zaterdag afscheid. Onder zijn aanvoering veroverde de SP de Tweede Kamer, talloze gemeenteraden, stadhuizen, provinciebesturen.

Is het onlogisch dat de koning van een partij op z'n minst zijn kroonprins wil kunnen aanwijzen? In elk geval is het wat Marijnissen deed. Marijnissen, vooraanstaand lid van de congrescommissie, beval Ron Meyer aan bij Marijnissen, hoofd van het partijbestuur. Die droeg daarop Meyer voor als partijvoorzitter.

'Er is niet eens met de twee kandidaten gesproken', verbaast Leo de Kleijn, fractievoorzitter in Rotterdam, zich. Veel SP'ers denken dat Marijnissen op zoek is geweest naar zijn evenbeeld. 'Het is Jan Marijnissen, maar dan met betere looks', zegt Rick de Jong, voorzitter in Hilversum. De SP moet weer activistischer worden. De teksten over de koers van de partij, zaterdag ook in stemming, komen letterlijk overeen met Meyers verkiezingsretoriek.

Mond-tot-mondreclame

De officiële voordracht van Meyer is nog tot daaraan toe, vinden veel SP'ers. 'Maar had het daarbij gelaten', verzucht Tweede Kamerlid Harry van Bommel. 'Nee hoor. Vervolgens moest het bestuur zijn voorkeur overal in zaaltjes en in de media gaan toelichten.' Zo noemde Jan Marijnissen zelf in NRC de ervaring die Sharon heeft opgedaan als Kamerlid 'volstrekt irrelevant'.

'De prominenten in de partij lobbyen voor Ron', vertelt Caro Goudriaan, afdelingsvoorzitter in Eindhoven. 'Eerste Kamerleden, mensen van het partijbestuur of uit de provinciale politiek: ze spreken me aan met argumenten voor de één, niet voor de ander.'

Het is maar de vraag of Meyer gebaat is bij al die mond-tot-mondreclame, vergoelijken sommige Meyer-adepten. Socialisten kiezen graag voor de underdog. Gesthuizen-aanhangers spreken dat tegen: er zijn afdelingen die klakkeloos de partijlijn volgen. Ook gehoord: een lid van het partijbestuur dat in zijn eigen geleding, Hengelo, afkondigt 'dat we gewoon met z'n allen op Ron stemmen'. Verder wordt geprobeerd invloed uit te oefenen op wie als afgevaardigde naar het congres wordt gezonden.

Jan Marijnissen Beeld anp

Marijnissen: onzinnige kritiek, rare verwijten

Jan Marijnissen noemt de kritiek onzinnig. 'Ik wijs klachten dat het niet eerlijk ging echt van de hand. Sharon is geen strobreed in de weg gelegd.'

Ja, er is op het partijkantoor wel-eens een telefoontje gepleegd voor Meyer. 'Maar dat gebeurt in het kamp-Sharon ook. Haar medewerkers sympathiseren met haar. Het verwijt dat de congrescommissie niet met de kandidaten heeft gepraat, is raar: we kennen ze allebei goed. Ron is langs een objectieve meetlat geschikter. Natuurlijk praten we daarover. Het is voor sommige leden moeilijk zelf te bepalen.'

Zelf zal Marijnissen zaterdag niet stemmen. 'Stel dat ik Sharon moet inwerken. Dan moet er geen ruis op de lijn zijn.'

Voorstelavondjes

Voor Sharon Gesthuizen zat er niets anders op dan om het partijbestuur heen te werken. Ze gedroeg zich alsof ze meedeed aan een krankzinnig spel waarbij het doel is zo veel mogelijk afdelingen te bezoeken en op die manier punten te verzamelen. Net als Meyer sprak ze met bijna honderd lokale SP-clubjes. Meyer heeft op het partijkantoor iemand die al die bezoeken voor hem regelt, zeggen meerdere SP'ers. Zelf ontkent hij dat.

Die voorstelavondjes lijken in het voordeel van Gesthuizen. 'Ron draaide een standaard verhaalt af en vertrok na een half uur weer. Met Sharon hebben we twee uur gepraat bij een bak koffie', zegt De Jong. Goudriaan: 'Ron kwam vertellen hoe hij het wil gaan doen, Sharon vroeg ook wat wij dachten. Veel mensen hebben hun stem daardoor gewijzigd.' Gesthuizen verzamelde in de afgelopen maanden steeds meer steun.

Het is jammer, vindt Gesthuizen, dat het partijbestuur probeert te sturen. 'Dit is nou net waar ik campagne voor voer: meer zeggenschap voor de leden.'

Deur dicht houden

De leden zelf halen soms hun schouders op over de bemoeienis van boven. 'De interne partijdemocratie werkt', zegt Boris Stil uit Gouda. 'Vier van onze vijf afgevaardigden kiezen ondanks alles voor Sharon.' Meer dan dat: in Gouda is 'een positieve schwung ontstaan' door de verkiezing. 'We zijn in gesprek geraakt. Nu willen we ons op nieuwe thematiek richten: homorechten, duurzaamheid.'

'De partij kan hier goed uitkomen', zegt Arnhemmer Paul Kusters. Dan, plotseling: 'Nee, ik zeg iets anders. We zijn bij de SP gelukkig goed in de deur dicht houden. Maar ik zal blij zijn als het zaterdag is. Dit trekt een scheidslijn door veel afdelingen. Deze verkiezing is niet helemaal een feestje.'

Zo gebeurt wat Jan Marijnissen altijd vreesde: dat zijn nazaten elkaar in de haren vliegen zodra hij uit zicht raakt. Volgens Kusters zijn Marijnissen en zijn bestuur daar voor een groot deel zelf schuldig aan. 'De houding had moeten zijn: laat die verschillende kandidaten maar komen, we steunen ze allemaal.'

De macht glipt Marijnissen uit de handen. Dat laat deze verkiezing ook zien. Niemand durft te voorspellen wie er gaat winnen. 'De tijd is voorbij dat Brabant en Limburg het partijbestuur volgden en dat de rest van het land altijd met minder was', zegt De Jong, Hilversum. Zelfs als Meyer wint, kan hij de stemmen op Gesthuizen niet negeren.

'Het partijbestuur heeft het gevoel opgeroepen dat de SP nog steeds centralistisch wordt geleid', stelt Tweede Kamerlid Harry van Bommel vast. 'Dat moet je niet doen. Een centralistische partij - dat is echt een periode die achter ons ligt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.