Maria Magdalena doet niet meer onder voor andere apostelen

Eeuwenlang stond Maria Magdalena te boek als een bekeerde prostituee, die door Jezus van 'zeven duivelse geesten' was bevrijd. Nu heeft paus Franciscus een kerkelijke feestdag - jaarlijks te vieren op 22 juli, vrijdag dus - aan haar opgedragen. Sommige theologen en enthousiaste buitenkerkelijken zien in deze opmerkelijke promotie een voorbode van de openstelling van het priesterschap voor vrouwen.

Maar in die wishful thinking, waar de huidige paus wel vaker aanleiding toe geeft, gaat Erik Borgman, hoogleraar theologie aan de Universiteit Tilburg, niet mee. 'Er gaat nu heus niet meteen een wissel om. Zelfs als de paus vrouwelijke priesters zou wíllen, wat niet het geval is, betekent dat niet dat ze er ook komen. Zeker niet op korte termijn.'

Evengoed is het opmerkelijk dat de paus Maria Magdalena de plek tussen de twaalf mannelijke apostelen heeft teruggeven die ze ooit is kwijtgeraakt. Dat zou je kunnen interpreteren als feminisering van het apostolaat - de verspreiding van het geloof - maar ook als een democratisering, zegt Borgman. 'Het Vaticaan prijst Maria Magdalena als voorbeeld van ware en authentieke evangelisatie. Daarmee zegt het dat wij allen apostel kunnen zijn.' Die uitleg is toch wel een tegenvaller voor al diegenen die de paus op het schild hebben geplaatst als de Gorbatsjov van de rooms-katholieke kerk.

Hoe dan ook: Maria Magdalena heeft na vele eeuwen haar positie als 'Apostel der apostelen' herwonnen. In liturgisch opzicht doet zij nu niet meer onder voor Petrus, Johannes, Mattheus en de andere apostelen. Die plaats komt haar volgens veel theologen ook toe. Ze was aanwezig bij de kruisiging en de graflegging van Jezus, zij was de enige die huilde ('weende') bij Jezus' dood, en zij was de eerste aan wie Jezus zich na zijn wederopstanding openbaarde. 'Zij twijfelde er geen moment aan dat Hij was opgestaan', zegt Borgman. 'Zij was eigenlijk het tegenbeeld van de ongelovige Thomas.'

Bekeerde prostituee

In het vroege christendom stond zij te boek als 'bruid van Christus', een eretitel die later overging op de maagd Maria. Vervolgens versmolt zij met twee andere Maria's: een berouwvolle (boetvaardige) prostituee die in Lucas 7 Jezus' voeten zalft, en ene Maria van Bethanië, die dezelfde handeling verricht. Vanaf dat moment was Maria Magdalena een bekeerde prostituee.

Mogelijk hebben mannelijke kerkvorsten met deze kunstgreep een machtsstrijd met vrouwen - die in de vroegchristelijke kerk nog heel invloedrijk zouden zijn geweest - in hun voordeel willen beslissen. Onder New Age-adepten is de opvatting in zwang dat Maria Magdalena in de overlevering als hoer figureerde omdat ze niet de echtgenote van Jezus mocht zijn - of de moeder van diens nakomelingen.

Sinds 1969 is Maria Magdalena volgens de rooms-katholieke kerk geen boetvaardige prostituee meer. Dat was, zegt Borgman, geen theologische correctie, maar een historische: de kerk gaf de drie Maria's die eerder tot Maria Magdalena waren versmolten weer hun identiteit terug. Maar de echte Maria Magdalena is daarmee haar eeuwenoude reputatie niet meteen kwijtgeraakt, getuige haar rol in Jesus Christ Superstar, The Last Temptation of Christ of I'll never be Maria Magdalena, de hit uit 1985 van de Duitse zangeres Sandra.

Maria Magdalena in Jesus Christ Superstar, The Last Temptation of Christ.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden