Margaret

Margaret Thatcher is dood. 'This lady is not for turning', zei ze in 1980 tegen het partijcongres van de Britse Conservatieve Partij, maar niemand vaart eeuwig rechtdoor. Zelfs Margaret Hilda Thatcher niet, baronesse van Kesteven, The Iron Lady.

Elk tijdperk heeft bepalende figuren, iconen, mensen die de koers van de historie verleggen, geholpen door omstandigheden en toevalligheden - maar ook met de kracht van hun overtuigingen, hun bereidheid grote risico's en vergaande besluiten te nemen en hun vasthoudendheid.

Margaret Thatcher was zo iemand, de belangrijkste politieke leider van haar era en misschien wel de tweede helft van de 20ste eeuw, de vrouw die Reagan en Gorbatsjov bij de hand nam en die met haar eigen Thatcherism een voorbeeld stelde voor talloze politieke leiders na haar.

Sommigen noemen haar erfenis nog altijd catastrofaal, anderen menen dat ze noodzakelijk sloopwerk voor haar rekening nam. De onomstreden waarheid, zo die bestaat, blijft nog verborgen - vermoedelijk was sprake van catastrofe én onvermijdelijkheid.

Dat Thatcher zo'n prominente rol kon gaan spelen in de wereldpolitiek was wonderlijk, het land waaraan zij ruim elf jaar leiding gaf was niet meer dan een schaduw van de oude wereldmacht. Ze wekte ook niet de indruk van een wereldleider - meer die van een strenge kostschooldirectrice.

In januari 1979, de 'winter of discontent', toen de doden niet meer werden begraven omdat ook de doodgravers aan het staken waren geslagen, ontkende Labourleider James Callaghan dat er sprake was van totale chaos - en daarmee was het pleit beslecht. 'Crisis? What crisis?', hoonde The Sun de volgende morgen, een verwijzing naar de lp van Supertramp maar vooral naar de wijze waarop Labour de kop in het zand stak. Met de legendarische verkiezingskreet 'Labour isn't working' veroverde Thatcher even later het premierschap.

Toen ze in 1975 leider werd van de Conservatieven was in die partij nog menigeen ervan overtuigd dat het nu definitief was gedaan met de kansen op een verkiezingszege. Ze zagen de dochter van een kruidenier uit de provincie en ze zagen vooral een vrouw; er was nog nooit een vrouw leider geweest van de Conservatieve partij - ook niet van Labour trouwens. Een vrouw die saaie blauwe mantelpakjes droeg, met een betonnen kapsel en - het meest bekritiseerde onderdeel van haar wezen - een koude, snerpende stem.

De zekerheid van het eigen gelijk verzet bergen, al moet je ook een beetje geluk hebben. Hadden de Argentijnen in het voorjaar van 1982 niet besloten tot een invasie op de Falklands, dan was de dood van Thatcher nu kort afgedaan: Margaret Thatcher, kortstondig en mislukt prime minister van het UK (1979-1983). Thatcher besloot de Navy erop af te sturen, heroverde de eilanden én de kiezersgunst, won de verkiezingen en ging verder met haar missie.

De samenleving? Bestaat niet, zei Thatcher. Het individu wel, en dat moest de vrije hand krijgen, dan kwam alles goed. Bij het aantreden van Tony Blair als Labourpremier, in 1997, bleek ze zelfs de aartsvijand te hebben getransformeerd: Blair predikte thatcherism met een links sausje.

In 2005 maakte Carol Thatcher bekend dat haar moeder dementeerde. 'Als ze aan het eind van een zin is gekomen, is ze het begin al vergeten.' Alles vergaat en keert niet weer. Even later stond Maggie bij haar buste in het parlement. 'Ik zou de voorkeur hebben gegeven aan ijzer', zei ze, 'maar brons is oké. Het roest niet.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden