ANALYSEMARENGO-proces

Marengo-advocaten zijn in het beklaagdenbankje terechtgekomen

Advocaten Juriaan de Vries, Benedicte Ficq, Nico Meijering, Christian Flokstra, Laura ter Steeg (vlnr) arriveren bij de extra beveiligde rechtbank op Schiphol.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In het Marengo-proces draaide het donderdag niet om de 17 verdachten, de liquidaties of de pogingen daartoe. De complexe strafzaak staat inmiddels in het teken van een andere vraag: zijn de advocaten wel integer?

De advocaten voelen zich aan de schandpaal genageld. Twee weken geleden werden meerdere raadslieden door het OM neergezet als boodschappenjongens van de organisatie van Ridouan T. Donderdag volgde hun reactie tijdens een verhitte zitting in de rechtbank.

Volgens de advocaten heeft het OM zich schuldig gemaakt aan ongeverifieerde ‘gissingen, vermoedens, meningen en kroegpraat’. De zaak is ‘te persoonlijk, te beschadigend’ geworden. Tijdens een uitzonderlijke regiezitting – waar het normaal draait om onderzoekswensen als het horen van getuigen – stelden meerdere advocaten: zo kan het niet verder. Waar draait het precies om?

Beschuldiging aan advocaten

Volgens het Openbaar Ministerie zijn onder anderen advocaten van het kantoor Ficq & Partners en raadsman Yassine Bouchikhi, bereid geweest om vertrouwelijke informatie te verstrekken aan leden van de organisatie van Ridouan T. De beschuldigingen hebben betrekking op het zogeheten 26Koper-proces uit 2015, een voorloper van het huidige liquidatieproces.

In het 26Koper-proces stonden meerdere uitvoerders van de organisatie van Ridouan T. terecht wegens onder meer wapenbezit, heling en het voorbereiden van moord. Ridouan T. – die destijds in het buitenland verbleef – was zelf geen verdachte in die zaak. Maar volgens het OM ‘regelde en betaalde’ Ridouan T. de advocaten van de verdachten via contactpersonen. Op deze manier kon T. volgens het OM ‘regie en zicht houden’ op wat er tijdens het politieonderzoek gebeurde, en of de verdachten zich wel beriepen op hun zwijgrecht.

Justitie baseert haar aantijgingen op verklaringen van kroongetuige Nabil B., maar ook op ontsleutelde pgp-berichten (pretty good privacy) op cryptotelefoons. In 2015 konden deze nog niet door justitie worden meegelezen, criminelen waanden zich destijds onbespied en stuurden over en weer vele versleutelde berichtjes.

In die communicatie is onder meer te lezen hoe Ridouan T., enkele uren na de arrestaties van de verdachten uit zijn organisatie, in 2015 de opdracht gaf: ‘Sir allemaal top advos erop zetten.’ De beschuldigde advocaten zouden informatie hebben verstrekt aan T.’s contactpersonen terwijl de verdachten nog in beperkingen zaten – in die fase van het strafrechtelijk onderzoek mag niets met de buitenwereld worden gedeeld. Zo blijkt uit pgp-berichten dat een contactpersoon naar de advocaat van verdachte Levi B. ging, en dat hij daarna anderen informeerde over de aanklacht. Bovendien wist hij toen dat de politie een van de auto’s van de criminele organisatie had volgehangen ‘met camera’s en alles’.

Kort daarna ging ook de ex van een van de verdachten naar een advocaat. Ook zij werd op de hoogte gebracht van de tenlastelegging, die toen nog vertrouwelijk was, constateert het OM. Bovendien stuurden leden van de criminele organisatie in die periode elkaar berichten waaruit blijkt dat ze weten dat er beeldmateriaal op een usb-stick is gevonden door de recherche. Het betrof foto’s van doelwitten van liquidaties.

Volgens het OM ging het keer op keer om informatie uit het strafdossier, verstrekt door advocaten. De pgp-gesprekken tussen Ridouan T. en een handlanger bevestigen volgens het justitie het vermoeden dat de gelekte informatie uit dit 26Koper-dossier aanleiding is geweest om spyshop-eigenaar Ronald Bakker te liquideren. Bakker is op 9 september 2015 vermoord, omdat de criminele organisatie vermoedde dat hij justitie hielp.

Het verweer van de raadslieden

De zware beschuldigingen zijn volgens de raadslieden volstrekte ‘kolder’. Het kantoor Ficq & Partners voelt zich ‘in het grootste en belangrijkste strafproces ooit publiekelijk besmeurd’. Advocaat Christiaan Flokstra, die samen met zijn collega’s Nico Meijering en Leon van Kleef wordt beschuldigd, wees er donderdag op dat de kroongetuige niet uit eigen wetenschap verklaart. Uit de stukken van het OM blijkt namelijk dat Nabil B. heeft gezegd dat hij heeft gehoord over ‘lekkende advocaten’ en dat hij de doorgestuurde dossiers destijds ‘niet zelf heeft gelezen’. Wat Flokstra betreft is er in het 67-pagina’s tellende proces-verbaal met de beschuldigingen – dat eerder deze maand aan het Marengo-dossier werd toegevoegd – bovendien sprake van een ‘gebrekkige dwarsdoorsnede van de pgp-communicatie’. Het OM heeft ontlastende pgp-berichten uit het proces-verbaal weggelaten, stelt hij. Als voorbeeld noemt hij een pgp-bericht waarin twee tussenpersonen bespreken dat ze bij het kantoor van Ficq & Partners een usb-stick met dossierstukken gaan ophalen. ‘De daaropvolgende pgp-berichten waaruit volgt dat er helemaal geen usb met daarop het dossier is meegegeven, worden simpelweg onvermeld gelaten.’

Advocaat Bouchikhi voegde eraan toe dat hij zichzelf ‘met de handen op de rug gebonden’ moet verdedigen. ‘Het OM weet dat. Wegens onze geheimhoudingsplicht kunnen we ons alleen bij de deken (toezichthouder van de advocatuur, red.) verweren, en niet in het openbaar.’

Een van de vragen waarop de advocaten donderdag antwoord wilden, was: waarom zijn deze beschuldiging nú aan het dossier toegevoegd? De pgp-berichten die justitie gebruikt als onderbouwing, moeten allang bij het OM bekend zijn geweest. Volgens Flokstra zeker een jaar. ‘Ik ben nooit benaderd met de vraag of ik het mogelijk kon toelichten.’ En, stelt hij, dan word je plotseling ‘in een proces-verbaal en op zitting indirect in verband gebracht met gepleegde moorden. Het is alle grenzen voorbij.’

Volgens het OM is het belastende proces-verbaal onderdeel van het ‘verificatie-onderzoek’ in het Marengo-proces: alle verklaringen van kroongetuige Nabil B. worden gecontroleerd en onderzocht. Wat de officieren betreft bewijst dit proces-verbaal dat Nabil B. een goed ingevoerd lid van de organisatie rondom Ridouan T. was.

De verdediging gelooft deze verklaring niet. Raadsman Bouchikhi: ‘Waarom is het OM niet eerst naar de deken gegaan?’ Volgens raadsman Nico Meijering ‘tuigt het OM met de aantijgingen voor de raadslieden een schandpaal op’. Zijn kantoorgenoot Ficq maakt een vergelijking met het ‘het beproefde recept in foute regimes. Het zijn grote woorden, maar in die regimes worden advocaten aangevallen die mensen bijstaan die de Staat onwelgevallig zijn.’

Want er zit de advocaten nog meer dwars. Hun kantoorgenoot Leon van Kleef werd vorige week in een ander proces beschuldigd van het lekken van dossierstukken aan een getuige die nog gehoord moest worden. En vorige week werd via dagblad AD bekend dat Van Kleef en Nico Meijering door de politie vorig jaar zomer geobserveerd zijn tijdens een reis naar Dubai. Justitie zou dat hebben gedaan naar aanleiding van een tip dat de twee raadslieden daar een afspraak met Ridouan T. zouden hebben. Dit bleek niet het geval.

‘Advocaten moeten in staat zijn om in vrijheid en ongehinderd hun werk te doen. Daar past niet bij een Staat die advocaten stelselmatig observeert en mogelijk nog veel verder is gegaan’, aldus Meijering. De advocaten vrezen door de werkwijze van justitie voor hun veiligheid. ‘Het OM meent dat we in Marengo te maken hebben met een moordorganisatie die er geen probleem in ziet om personen van het leven te beroven’, zegt Flokstra. ‘Wie praat die gaat, aldus het OM. Desondanks worden de advocaten doelbewust als lokaas ingezet om bij de vermeende leider van die organisatie uit te komen.’

Wat Meijering betreft is er sprake van een crisis in Marengo-proces. ‘Onze cliënten kunnen niet verder zonder advocaten. En ze kunnen niet verder met advocaten van wie de integriteit onder vuur is komen te liggen.’

Hoe nu verder?

Het OM heeft de beschuldigingen gemeld bij de deken. Deze toezichthouder is inmiddels een onderzoek gestart naar de vraag of betreffende advocaten grenzen hebben overschreden. Het is nog onduidelijk wat het betekent voor de voortgang van het Marengo-proces, waarvan de inhoudelijke behandeling volgend jaar moet beginnen.

Volgens de advocaten kán de zaak zo niet verder. Eerst moeten de ‘feiten boven tafel’, stellen zij. De rechters zelf moeten de beschuldigingen en het gegeven dat Meijering en Van Kleef zijn geobserveerd door de recherche onderzoeken, stellen ze.

Grijpt de rechtbank niet in, dan vrezen ze dat deze werkwijze van het OM ‘het nieuwe normaal wordt’. ‘Mag het OM raadslieden op dergelijke wijze publiekelijk wegzetten? Kunnen de raadslieden zich vanaf nu ook vrij achten gelijke publieke persoonlijke aanvallen op officieren te gaan uitvoeren?’, aldus Meijering. Hij en zijn kantoorgenoten verzochten de rechtbank donderdag om een ‘feitenonderzoek’. Zo zouden onder meer de hoofdofficier van het Landelijk Parket, de teamleider van de politie in het Marengo-onderzoek en de liaison-officier in Dubai als getuigen moeten worden ondervraagd. Flokstra: ‘Daarna kan debat plaatsvinden en vervolgens uw rechterlijk oordeel.’

Op 3 september wordt de zitting hervat. Dan zal het OM in een vier uur durende toelichting reageren op de aantijgingen. Al liet de woordvoerder na de zitting vast weten dat de officieren zich ‘absoluut niet’ herkennen ‘in de harde woorden’ van de verdediging.

Lees verder over Marengo

Mag je als advocaat twee of meer verdachten verdedigen die horen bij dezelfde groep? Die vraag wordt steeds prangender, nu strafzaken steeds groter en complexer worden. We spraken de Amsterdamse Deken Evert Jan Henrichs, die gaat onderzoeken waar de grens ligt.

Advocaten in het omvangrijke liquidatieproces Marengo zouden in 2015 informatie hebben doorgegeven aan de organisatie van Ridouan T. Dat is in strijd met de regels: de verdachten zaten destijds in beperkingen. Dan is het verboden informatie met derden te delen.

Dossier: Wie vermoordde advocaat Derk Wiersum, en hoe verloopt het proces tegen Ridouan T.?
Op 18 september 2019 werd advocaat Derk Wiersum vermoord. Hij stond kroongetuige Nabil B. bij in het liquidatieproces Marengo, waarin Ridouan T. hoofdverdachte is. Justitie houdt er serieus rekening mee dat Ridouan T. opdracht gaf tot de moord op Wiersum. Lees in dit dossier alles over beide zaken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden