NieuwsBodemprocedure

Marechaussee aangeklaagd om etnisch profileren

De marechaussee discrimineert niet-witte mensen bij controles op vliegvelden en aan de grens, stellen vier organisaties en twee burgers. Daarom stappen zij gezamenlijk naar de rechter. Onder de klagers zijn Amnesty International, Controle Alt Delete, antidiscriminatiebureau Radar en het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten.

Redactie
De Koninklijke Marechaussee op luchthaven Schiphol tijdens een demonstratie van Greenpeace in december vorig jaar. Beeld
De Koninklijke Marechaussee op luchthaven Schiphol tijdens een demonstratie van Greenpeace in december vorig jaar.

De aanklagers zeggen dat de Koninklijke Marechaussee etnisch profileert door mensen met een niet-witte huidskleur structureel uit de rijen te halen en ze te onderwerpen aan extra controles. De aanklacht, een bodemprocedure, is ingediend om erkenning af te dwingen en aan discriminatie een einde te maken.

Een van de klagende burgers is Mpanzu Bamenga, oud-gemeenteraadslid in Eindhoven. In 2018 werd hij uit de menigte gehaald in de aankomsthal van Eindhoven Airport. Hij was net in Italië geweest voor een congres over vrijheid. Omdat zijn vlucht arriveerde vanuit een Schengenland, hoefden passagiers hun paspoort niet te laten zien. ‘Ik dacht eerst: misschien is er iets gebeurd toen ik in de lucht was, je weet maar nooit, misschien lijk ik op iemand die ze zoeken, dus ik werk mee. Ze vroegen ontspannen om mijn paspoort, dat gaf ik. Maar als er echt wat aan de hand was, zouden ze niet zo relaxed zijn geweest. Ik draaide me om, zag de andere passagiers, en iedereen kon doorlopen. Alleen een andere donkere man werd staande gehouden, en een donkere vrouw met kinderen. Heel opmerkelijk.’

Bamenga mocht uiteindelijk doorlopen, maar ging wel in discussie met de marechaussee. ‘Ik kreeg het antwoord dat ze op zoek waren naar asielzoekers en criminelen. Ze bleven erbij: dit is onze bevoegdheid, we voeren de wet uit.’

Het oud-raadslid deelde zijn ervaring op sociale media en kreeg honderden reacties. D66 stelde Kamervragen en Bamenga diende een klacht in, die gegrond werd verklaard. ‘Wat ik me nog goed herinner, was de uitspraak van de marechaussee: we moeten onderscheid maken wie Nederlander is en wie niet. Kun je me uitleggen hoe een Nederlander eruitziet? Dit zijn instructies van niets. Als ze iedereen controleren, is het een ander verhaal. Nu mag iedereen doorlopen, behalve niet-witte mensen.’

Het is vernederend, zegt Bamenga. ‘Ik word staande gehouden. Medepassagiers zien dat. Die denken: goh, er zal wel iets aan de hand zijn, waar rook is, is vuur. Het kan het beeld bevestigen dat mensen misschien hebben, puur vanwege huidskleur. De overheid moet het stigma tegen niet-witte mensen bestrijden, ze zou er niet de mede-aanstichter van moeten zijn.’

Risicoprofielen

Volgens Jair Schalkwijk van Controle Alt Delete maakt de marechaussee gebruik van algemene risicoprofielen waarin etniciteit een rol speelt. Onder risicofactoren vallen mannen die snel lopen, goed gekleed zijn en die er ‘niet Nederlands’ uitzien. ‘Je vraagt je dan toch af hoe een Nederlander er volgens de marechaussee uitziet', aldus Schalkwijk tegen Trouw.

De organisaties menen dat de marechaussee door het gebruik van risicoprofielen het vertrouwen in de overheid aantast. Door afkomst mee te nemen wordt bovendien bijgedragen aan de stigmatisering van etnische minderheden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden