Marcia Clark bitter en boos OFFICIER VAN JUSTITIE SCHUIFT FOUTEN IN SIMPSON-PROCES AF OP ANDEREN

NIEMAND IN DE Verenigde Staten is het verschil ontgaan tussen de processen tegen O.J. Simpson, sportheld en B-filmacteur, en Timothy McVeigh, een extreem-rechtse veteraan van de Golfoorlog....

Zo kan het dus ook, was de opgeluchte reactie van juristen, nadat een jury van twaalf gezworenen McVeigh op alle elf onderdelen van de aanklacht schuldig had bevonden. En zo mag het dus nooit meer, is de strekking van Without a Doubt van Marcia Clark, die het team van officieren van justitie in het O.J. Simpson-proces leidde. Haar boek is toevallig vlak voor het einde van het Oklahoma-proces verschenen en heeft daardoor de functie van een spiegel gekregen.

Voor Clark moet het wrang zijn te zien dat een grote en technisch gecompliceerde rechtszaak over de aanslag waarbij 168 kinderen, ambtenaren en bezoekers van het Alfred P. Murrah-gebouw werden gedood, niet per definitie hoeft uit te lopen op een circus waarin dollars en ego's belangrijker zijn dan rechtvaardigheid.

De rechtszaak over de moorden op Nicole Brown en Ronald Goldman werd een fascinerende, maar ook weerzinwekkende show met televisiecamera's, kijkcijfers en chequeboek-journalistiek. Natuurlijk, de twee processen verschilden van elkaar. In Los Angeles ging het om, zoals Clark constateert, 'seks, ras en videotape', terwijl in Denver de ingrediënten van een bom, de locatie van een vrachtwagen en de motieven van een verknipte jongeman die wraak wilde nemen op de overheid, centraal stonden.

In een vroeg stadium nam rechter Richard Matsch in Denver belangrijke besluiten. Geen camera's in een cirkel van tweehonderd meter van de ingang van het gerechtsgebouw; geen persconferenties op de stoepen voor het gerechtsgebouw; geen lekken naar de pers; geen manipulaties van juryleden; geen theater. De pers kreeg de opdracht zich verre te houden van de juryleden; zware boetes dreigden bij overtreding. Kortom, alles wat in LA wel mocht, werd in Denver verboden.

Het Oklahoma-proces werd daardoor geen spektakel, laat staan een miljoenenindustrie, zoals de O.J. Simpson-zaak, waarin praktisch alle hoofdrolspelers de verleiding voor het grote geld niet hebben kunnen weerstaan. In het O.J. Simpson-proces speelden egotrippende advocaten, officieren van justitie en zelfs de publiciteitsgeile rechter Ito voor de bühne. Juryleden waren met hun gedachten bij boek-, film- en tv-contracten en deden geen serieuze poging de weerbarstige details van het DNA-onderzoek te doorgronden. In Denver dwong rechter Matsch de advocaten en de officieren van justitie tot gedisciplineerde werkmethoden.

Vraag aan willekeurig welke Amerikaan wie (rechter) Richard Matsch is, of (officier van Justitie) Joe Hartzler, en een antwoord zal uitblijven. Iedereen kent Lance Ito en Marcia Clark. Timothy McVeigh is nog altijd een raadselachtige, schemerige figuur, terwijl geen detail van het leven van O.J. Simpson onbeschreven is gebleven.

Dat wil niet zeggen dat de zaak zelf, de aanslag in Oklahoma, Amerika niet diep heeft geschokt. Een dergelijke vorm van terrorisme is sinds de dertien kolonies 221 jaar geleden onafhankelijk werden, nog nooit voorgekomen. Maar door de afwezigheid van de tv-camera's is de interesse voor de juridische afhandeling beperkt gebleven.

Marcia Clark wilde al in een vroeg stadium dat de tv-camera's uit de rechtszaal in LA geweerd zouden worden. Maar zij werd overstemd door haar baas, hoofdofficier van justitie Gil Garcetti, die in 1996 opnieuw verkiesbaar was. Garcetti wilde dat het door hem voorspelde succes van zijn team breed zou worden uitgemeten om zijn herverkiezing te garanderen. Een fout waarvan Clark helaas slechts zijdelings melding maakt. Zelfs op de dag van de uitspraak haalde Garcetti de tv-ploegen naar zijn kantoor om direct te kunnen reageren op de door hem voorspelde veroordeling van Simpson. Bezwaren van Clark werden weggewimpeld.

Haar boek is in essentie een litanie over manipulerende advocaten, een team van officieren van justitie dat door het mediacircus onder enorme spanning kwam te staan, en een stuurloze, beïnvloedbare rechter. Het is inderdaad nog altijd onvoorstelbaar dat rechter Ito tijdens het proces interviews gaf en advocaten op alle mogelijke manieren via de media en familieleden de afgeschermde jury trachtten te beïnvloeden.

Onthullend zijn haar beschrijvingen over de ruzies achter de schermen, de tijgerkooi-sfeer in de rechtszaal en de families van de slachtoffers. Vooral voor de ouders van Nicole Brown kan ze weinig begrip opbrengen. Zij wisten allang dat hun dochter mishandeld werd door O.J. Simpson, maar grepen niet in, omdat hij de hypotheek van hun comfortabele huis financierde. Sterker nog, vader Brown wilde dat zijn dochter zich zou verzoenen met haar latere moordenaar.

De ironie wil dat Clark, een gescheiden moeder van twee kinderen, nooit 4,3 miljoen dollar zou hebben verdiend aan dit boek als zij niet zo bekend was geweest. Ze verdedigt zich met het argument dat zij zo beroemd is geworden dat zij nooit meer als officier van justitie in een strafzaak kan optreden. Misschien is dat waar, maar ook haar eigen optreden speelt een rol.

Zij maakte namelijk drie kardinale vergissingen, die zij in Without a Doubt afschuift op anderen. De eerste fout werd gemaakt tijdens het vooronderzoek waarvan zij de leiding had. De bloedsporen in de auto van Simpson van de twee slachtoffers werden zo laat ontdekt dat zij in het proces de suggestie dat de sporen daar later waren 'geplant' om Simpson erbij te lappen, niet afdoende kon tegenspreken. Ze legt de verantwoordelijkheid bij de leiding van het criminologisch laboratorium, maar als leidende officier van justitie had zij in het vroegste stadium moeten toezien op een correcte inzameling van het bewijsmateriaal.

Zij verzuimde ook haar belangrijkste getuige, detective Mark Führman, aan een grondig antecendentenonderzoek te onderwerpen. Door Führman af te schilderen als een racistische agent slaagden de advocaten Cochran en Shapiro erin twijfel te zaaien over Simpsons schuld. Niet mijn schuld, zegt ze nu, maar van hoofdofficier Garcetti, die Führman betrouwbaar vond, en van Cochran, die de 'rassenkaart' trok. Hoe perfide dat ook was, verrassend konden de manipulaties van de zwarte Cochran met de grotendeels zwarte jury niet genoemd worden, zeker niet in Los Angeles waar de rassenrelaties altijd gespannen zijn.

En ten slotte schuift zij de fout met de handschoen af op collega Chris Darden. Achter het huis van Simpson was een handschoen gevonden met bloedsporen van beide slachtoffers. Tijdens het proces liet zij toe dat Darden een proef uitvoerde. Hij wilde dat Simpson de handschoen paste. Door zijn hand strak te houden en zijn vingers uit te spreiden paste de handschoen niet. 'That's it. We just lost the case', dacht zij. Clark zegt in de zaal heftig te hebben geprotesteerd, maar dat Darden niet wilde luisteren. Een hoogst merkwaardige gang van zaken, immers Clark had de leiding en niet Darden.

Zij is duidelijk bitter en kwaad over de afloop en heeft er behoefte aan het beeld van mislukking bij te stellen. In Without a Doubt wordt overdadig gezeurd over de fouten van anderen, de zwaarte van het beroep, waardoor zij haar kinderen te weinig ziet, haar hoofd- en kiespijnen, maar er wordt te weinig geanalyseerd. Zijzelf was het die destijds de spanning en opwinding van de rechtszaal niet kon missen.

De juryrechtspraak behoort tot de kern van het Amerikaanse democratische systeem. Het jurysysteem behoeft hoognodig hervorming, maar veel verder dan de constatering dat jury's samengesteld moeten worden uit alle lagen van de bevolking en niet alleen uit mensen die de middelbare school hebben afgemaakt, reiken haar aanbevelingen niet. In die zin heeft zij een kans gemist. Vermoedelijk wilde de uitgever in ruil voor 4,3 miljoen dollar de tekst spannend en vlot houden en de lezer niet vermoeien met al te zware beschouwingen

Achter in Without a Doubt legt zij verrassenderwijs een verband tussen de vrijspraak van O.J. Simpson en het referendum over de afschaffing van positieve discriminatie. Zij beweert dat Californië in 1996 massaal voor de opheffing van het stelsel van positieve actie stemde uit boosheid over het werk van de grotendeels zwarte jury. Een interessant argument in de nooit eindigende discussie over de Amerikaanse melting pot: een argument dat door de dochter van Russisch-joodse immigranten jammer genoeg niet wordt onderbouwd.

Oscar Garschagen

Marcia Clark (with Tessa Carpenter): Without a Doubt.

Viking, import Penguin Nederland; 502 pagina's; ¿ 61,-.

ISBN 0 670 87089 7.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden