reportage

Marcel van Dam: 'salonsocialist' in het groen

Oud-PvdA-politicus Marcel van Dam schreef een enthousiasmerend boek over zijn landgoed op de Veluwe. Dat sommigen vinden dat sociaal-democraten arm moeten blijven, begrijpt hij niet.

Marcel van Dam op zijn landgoed De Steigerberg op de Veluwe. Beeld Marcel van den Bergh / De Volkskrant

Een rondgang over het terrein van de landgoedeigenaar neemt, inclusief pauzes en toelichtingen op het natuurschoon, gauw drie kwartier in beslag. Bijna aan het eind ervan wacht het onvermijdelijke. Marcel van Dam houdt halt bij een zelf aangelegde ven en antwoordt op de vraag hoe vaak hij voor salonsocialist is uitgemaakt: 'Duizenden keren.'

Hulshorst
Sinds ruim twaalf jaar bewoont de oud-politicus en oud-VARA-voorzitter een dertien hectaren groot landgoed in het Veluwse plaatsje Hulshorst. Het heeft vrij toegankelijke wandelpaden. Vermoedelijk zijn hier wandelaars geweest die naar dat in de verte liggende landhuis hebben geschreeuwd: 'Salonsocialist!'

Marcel van Dam praat zacht, formuleert als vanouds prachtig, en zegt: 'Ik laat straks iets na wat mooier is dan het was.' Zie hier zijn bijdrage aan de samenleving. Dat sommigen vinden dat sociaal-democraten zelf arm moeten blijven, heeft hij nooit begrepen. Al een jaar of twintig gaat hij niet op vakantie, aan dure auto's doet hij niet.

Hij is 75 jaar en doet een beroep op de Bijbel: 'Ik ben zo ver dat ik denk: als uw oog u ergert, ruk het uit.'

De Steigerberg
De Steigerberg heet zijn landgoed. Dat is ook de titel van een boek van zijn hand. Onlangs werd zijn eigen 'natuurbijbel' op het landgoed gepresenteerd. Het is een mooi, enthousiasmerend werk. De onder vuur liggende natuurbeweging kan er zieltjes mee winnen. Een verstokt stadsmens kan na lezing niet onberoerd zijn: een landgoed, dat wil ik ook!

Een combinatie van 'toeval' en 'onbezonnenheid' leidde ertoe dat Van Dam landgoedeigenaar is geworden. Hij, het straatjochie uit Utrecht, heeft tot zijn vijftigste niets met de natuur. Tuinieren vindt hij burgerlijk. Nu vertelt hij tijdens de rondgang dat hij 'twee najaren geleden' 1.100 beuken heeft geplant. Op een plek waar de vorige landgoedeigenaar fijnsparren had laten staan, 'de lelijkste bomen die er zijn.'

Al wandelend over het landgoed komen er voortdurend cijfers voorbij. Begin deze eeuw kocht Van Dam een compleet beboomd landgoed dat zo donker was dat er op de bodem niets meer groeide. Na het benodigde snoeiwerk heeft hij 20 duizend bomen en struiken geplant. Waaronder 1.200 rododendrons.

Zandberg
Die nu volop in bloei staande 'rodo's' heeft hij willekeurig op, tegen en nabij de Steigerberg - een oude, door de wind 'gemaakte' zandberg - geplant. Nu komt je overal het rood, roze, paars en donkerpaars tegemoet. Het vak 'tuinarchitectuur' kan worden afgeschaft, luidt zijn conclusie te midden van die kleurenpracht.

Van Dam: 'Je zou denken dat er op die berg helemaal niets zou groeien. Je denkt: hoe hoger, hoe droger. Maar ik heb vennetjes aangelegd met een bodem van veertig centimeter keileem. Schilfertjes keileem verdrogen en waaien naar het lichtste punt. Dus hier boven is de grond beter dan beneden. Dat wist ik helemaal niet. Ik heb maar wat aangeplant.'

Marcel van Dam wist en weet veel, maar van natuur wist hij niets. Hij is gaan lezen. De natuur laat hem nu niet meer los. Zo zeer dat zijn boek 'De Steigerberg' aanvankelijk vol stond met beschouwingen over fauna en flora. Met her en der een connotatie van de socioloog (wat hij is) of een 'bruggetje' naar het denken en handelen van de politicus (wat hij was). Na milde kritiek van meelezers is het boek evenwichtiger geworden.

Nieuwe inzichten
'Zeker' (zijn stopwoordje), hij heeft de kritiek ter harte genomen. Van Dam is een ander mens geworden. Hij heeft nieuwe inzichten gekregen nu hij zich zo omringd weet door natuur. De natuur bracht hem ertoe dat hij roken en drinken afschafte. Sindsdien is de kijk op van alles en nog wat ofwel gewijzigd ofwel verdiept.

Hij praat niet graag meer over politiek, zo lijkt het. Als we terug zijn bij zijn weilanden met lakenvelders ('Die koeien heten inderdaad zo vanwege die witte strook') lijkt het moment aangebroken om te beginnen over oud-staatssecretaris Henk Bleker en zijn 'boerennatuur'. Kortaf: 'Nooit ontmoet, vreselijke man.'

De woorden stromen als hij het decor van de rondgang toelicht. We houden halt bij een eik, een Quercus Americana. Het is en blijft een raadsel hoe zo'n stam zo'n immens gewicht kan dragen, zegt hij. De natuur blijft je altijd verrassen.

Trappetje
Op de omslag van zijn boek staat een tientallen treden tellend houten trappetje naar de top van zijn Steigerberg. Heeft hij enkele jaren geleden samen met vriend Adri Duivesteijn aangelegd. Duivesteijn is nog wél van de PvdA, sinds kort senator. Maar toch vooral bekend als 'bouwwethouder'.

Marcel van Dam zegt dat hij nog steeds gelooft in de 'maakbaarheid' van de samenleving maar dat de natuur nu juist leert 'dat je de toekomst maar in heel beperkte mate kunt ontwerpen'. De natuur verandert voortdurend. Je weet niet welke verandering een verandering tot gevolg heeft, zegt hij.

Hier, op zijn landgoed, gaan de gedachten terug naar zijn staatssecretariaat onder Joop den Uyl. 'We kregen te maken met veel jonge mensen die hersenletsel opliepen bij ongelukken met de brommer. Toen heeft het kabinet tot de helmplicht besloten. Vervolgens hebben de krakers de helm ontdekt. Die maakte hen onherkenbaar en zorgde ervoor dat ze niet geraakt konden worden door de ME'ers. Dat is een effect, een verandering van een verandering. Begrijp je?'

Ooievaars
Met zijn boek vestigt hij opnieuw de aandacht op zijn status. Dat realiseert hij zich ten volle en wie hem wil beschimpen, gaat zijn gang maar. Wie hem wél raken: ooievaars. Ergens in april, veel te laat volgens de kenners, liet hij een ooievaarsnest zetten op het landgoed. 'Binnen een week waren er twee en werd er gebroed. Voor mij voelde het als een uitverkiezing.'

Dinsdag kwam een van de twee niet terug. 'Verongelukt of zo, die ander kon het niet aan en is ook vertrokken. Eind van de week hadden de eieren moeten uitkomen.'

Marcel van Dam: De Steigerberg
Uitgeverij De Bezige Bij.
ISBN 978 90 234 7659 7
Prijs 24,90 euro

Marcel van Dam plantte 20 duizend bomen en struiken op zijn landgoed, waaronder 1200 rododendrons. Beeld Marcel van den Bergh / De Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.