Column

Marcel van Dam: 'Lang leven wordt onbetaalbaar'

Marcel van Dam heeft een nachtmerrie: dat mensen boven de 80 jaar geen dure behandelingen meer krijgen.

De ouderen op de foto komen niet voor in het artikel Beeld ANP

Er is altijd sprake van een zekere willekeur als een bepaalde gebeurtenis wordt bestempeld als een trendbreuk in de geschiedenis.
Toch kan 25 jaar na dato met kracht van argumenten worden vastgesteld dat het conceptadvies van het toenmalig College voor Zorgverzekeringen dat eind juli 2012 in de publiciteit kwam van enorme betekenis is geweest voor onze samenleving.

Achteraf gezien is het onbegrijpelijk dat toen pas werd bepleit paal en perk te stellen aan het gebruik van heel dure geneesmiddelen om mensen met een heel zeldzame ziekte toch nog in leven te houden. Weliswaar waren de geesten voor zo'n besluit al veel langer rijp gemaakt, maar het getuigde toch van moed om de stap te zetten.

De economische crisis die in 2008 begon en door politiek geklungel bijna tien jaar duurde vormde een goede voedingsbodem om de gezondheidszorg zoals die toen was georganiseerd eens flink op de schop te nemen. Het liep ook de spuigaten uit. Al tientallen jaren stegen de kosten van de gezondheidszorg harder dan de economie groeide, en werden onbetaalbaar.

Weliswaar leefden mensen als gevolg van de steeds betere zorg veel gezonder en veel langer, maar die toegevoegde jaren betrof vooral het leven van mensen die improductief waren. Langer leven betekende voor bijvoorbeeld gepensioneerden behalve langere zorg ook langer AOW en langer gebruik van allerlei andere overheidsvoorzieningen.

Wouter Bos
Ere wie ere toekomt: Wouter Bos, voormalig minister van Financiën en later consulent voor de gezondheidszorg bij KPMG was een van de eersten die durfden te stellen dat het eigenlijke dilemma was of we bereid waren het leven te beëindigen van mensen voor wie de zorg te duur werd. Hij zei op 30 mei 2011 in een actualiteitenrubriek op de tv: 'In essentie gaat het denk ik om de vraag of we altijd tot elke prijs bereid moeten zijn om lijden te vermijden en de dood uit te stellen.'

Steeds vaker wierpen mensen die vraag op. Het dilemma van Bos werd ruim een jaar later door het College voor Zorgverzekeringen als volgt geformuleerd: 'Mogelijk dat de maatschappij het een ethisch dilemma vindt om een (al dan niet algemene) grens te stellen aan de prijs die de maatschappij bereid is te betalen voor een gewonnen levensjaar. Dat is echter geen reden om het debat niet te voeren, zeker in tijden van economische crisis. De onbeantwoorde vraag is: hoeveel wil de maatschappij bij deze aandoening betalen voor een gewonnen levensjaar?'

Het College beantwoordde die vraag voor een tweetal zeldzaam voorkomende aandoeningen met het advies aan de minister om de zeer dure medicijnen waarmee die werden bestreden niet langer te vergoeden.

De discussie kwam in een stroomversnelling toen een bekende producent van reality tv de vraag: 'Hoeveel wil de maatschappij betalen voor een gewonnen levensjaar?' omwerkte tot een format van een televisieprogramma. In dat programma moest een patiënt met een ernstige aandoening, bijgestaan door een familielid, een panel van vijftig mensen proberen over te halen via een anonieme stemprocedure het bedrag ter beschikking te stellen dat hij nodig had om een jaar langer te kunnen leven.

Meerwaarde
De vijftig deelnemers kregen gezamenlijk een miljoen euro ter beschikkling. Zij mochten in vijf ronden van 10 minuten de patiënt ondervragen over zijn kwaal en de reden waarom hij nog een jaar langer wilde leven. Na iedere ronde moest ieder panellid beslissen of hij opnieuw een tranche van 20 duizend euro ter beschikking wilde stellen. Wat er na vijf ronden over was van het miljoen mocht het panel onderling verdelen.

Het programma trok waanzinnig veel kijkers, vooral door de ruzie die er telkens in het panel uitbrak. Andere zendgemachtigden kwamen al gauw met soortgelijke programma's.

Heel populair werd een programma waarin de deelnemers moesten stemmen over de vraag welke van de vijf mensen die een orgaandonatie nodig hadden om te kunnen overleven, moest sterven om de andere vier met zijn organen het leven te redden.

Het waren weinig smaakvolle programma's, maar ze hadden wel tot gevolg dat er vrijuit gediscussieerd werd over de waarde van een mensenleven. Voor die tijd hielden medici het raam open en flikkerden vooral linkse politici onbeperkt het geld eruit. Nu is de prijs van een extra levensjaar gelukkig voorwerp geworden van een normale politieke afweging.

Vandaar dat mensen boven de 80 jaar geen dure behandelingen meer krijgen. Een hervorming waarmee we in de wereld voorop lopen.

Marcel van Dam is socioloog

 
De economische crisis die in 2008 begon en door politiek geklungel bijna tien jaar duurde vormde een goede voedingsbodem om de gezondheidszorg zoals die toen was georganiseerd eens flink op de schop te nemen.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden