Marcel van Dam: 'Eigen daklozen eerst. Hoe diep kun je zinken?'

Wat zijn de kansen op succes van de PvdA-voormannen Hans Spekman en Job Cohen, vraagt Volkskrant-columnist Marcel van Dam zich af. 'Het wordt een zwemmarathon in een zee met bagger.'

Job Cohen en Hans Spekman. Beeld anp

Aanstaande zaterdag houdt de PvdA een congres waarop Hans Spekman wordt geïnstalleerd als nieuwe voorzitter. Bij geval zou ik ook op hem hebben gestemd. Hij is een van de zeer weinige volksvertegenwoordigers van de PvdA voor wie de kerndoelstelling van de sociaal-democratie, het vechten voor mensen met de laagste opleiding en het laagste inkomen, nog centraal staat.

In de jaren negentig heeft de PvdA die doelstelling als prioriteit opgegeven. Omdat de doelgroep steeds kleiner werd en de middenklasse steeds groter, besloot men een partij voor de middenklasse te worden en zich aan te sluiten bij het neoliberale streven naar meer markt en een kleinere overheid, met de zelfredzame burger als uitgangspunt. De overheid ging de weg vrij maken voor het ongebreideld ondernemen, waarbij de risico's werden afgewenteld op de burgers.

Het bleek een fatale keuze. In cijfers: bij de verkiezingen in 1986 haalde de PvdA 52 zetels. Bij de laatste peiling van Maurice de Hond op 15 januari waren er nog 18 over. De partijen links van de PvdA, voor zover GroenLinks nog als zodanig kan worden aangemerkt, wonnen sinds 1986 maar liefst 36 zetels, twee meer dan de 34 die de PvdA verloor. Er is heel veel hersengymnastiek nodig om niet te willen zien dat de ruk naar rechts van de PvdA door de eigen aanhang genadeloos is afgestraft.

De electorale positie van de PvdA is nog nooit zo zwak geweest. Niet alleen vanwege de actuele stand, maar ook vanwege de electorale positie. Rechts van de PvdA is niets te winnen. D66 ligt goed in de markt en het CDA lijkt in te zien dat er alleen op links herstel mogelijk is. De glans van Wilders is veranderd in een glijmiddel naar beneden, maar de weglopers gaan niet naar de PvdA. Grosso modo houden links en rechts elkaar door de jaren heen in evenwicht. Herstel van de PvdA kan dus alleen op links bevochten worden. Ten koste van SP en GroenLinks. Ga er maar aan staan.

Wat zijn de kansen op succes van Hans Spekman en Job Cohen, als ze tenminste dezelfde kant op willen? Het wordt een zwemmarathon in een zee met bagger. In een giftig politiek klimaat heeft een meerderheid van het PvdA-kader zich aangewend sociaal- democratische principes te offeren op het altaar van de macht. Milton Friedman, de godfather van het neoliberalisme, leerde zijn volgelingen dat economische crises de beste kansen bieden om zijn leer te verbreiden.

Dat is precies waar het kabinet-Rutte mee bezig is. Verdere privatisering is in volle gang: natuurbeheer, gezondheidszorg, onderwijs, volkshuisvesting. Iedereen moet met iedereen concurreren, ook als vaststaat dat het averechtse effecten zal hebben: bij schoonmakers, kunst en cultuur, OV-bedrijven, leraren, ziekenhuizen, thuiszorg, huisartsen, tandartsen. Sociale zekerheid is van een recht een gunst geworden en een instrument om mensen onder curatele te stellen. Op straffe van armoede moeten ze doen wat er wordt gezegd.

Baanzekerheid wordt afgeschaft, verdergaande flexibilisering maakt van laaggeschoolden nomaden op de arbeidsmarkt. De dagloners zijn in aantocht. Laaggeschoolde arbeid levert nu evenveel koopkracht op als dertig jaar geleden. Naar het neoliberale credo is de zelfredzame burger geen doel van beleid, maar uitgangspunt. Iedereen wordt er op afgerekend. Armoede is geaccepteerd als prikkel om mensen de arbeidsmarkt op te jagen, ook als ze daar telkens worden afgeschoten omdat ze onrendabel zijn. Geld is de maat van alle dingen en alles wat niet in geld gemeten kan worden, is waardeloos. Zie het rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau over het rendement van extra uitgaven in de collectieve sector.

Veel sociaal-democratische wethouders zijn enthousiaste collaborateurs van het Haagse afbraakbeleid. In Rotterdam worden de behoeften van mensen in de bijstand ondergeschikt gemaakt aan de behoeften van werkgevers in de tuinbouwkassen. In Amsterdam zijn reïntegratiegelden alleen nog beschikbaar voor de kansrijkste werkzoekenden. Overal zijn bezuinigingen op de bijstand een maatstaf voor succes. In Den Haag worden op last van een PvdA-wethouder Poolse daklozen geweerd uit de daklozenopvang om het geld te reserveren voor Haagse daklozen. Eigen daklozen eerst. Hoe diep kun je zinken.

Ik zou heel graag geloven dat Spekman en Cohen van de PvdA weer een fatsoenlijke sociaal-democratische partij willen maken. Maar dan kunnen ze dit soort uitwassen toch niet geluidloos laten passeren?

Marcel van Dam is socioloog en columnist van de Volkskrant.

 De glans van Wilders is veranderd in een glijmiddel naar beneden  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden