Maori-cultuur te koop

Het is een goed huwelijk: Ngongotaha, de man, 757 meter groot, en zijn vrouw Moerangi, ietsje kleiner. Zij is het die mist en wolken rond haar hoofd verzamelt als de gewassen water nodig hebben....

Al eeuwen kijken de Maori’s in Rotorua naar boven om te zien of de twee bergen hun gunstig gezind zijn. Nog steeds. Al zullen de meeste Nieuw-Zeelanders de Moerangi-berg slechts kennen als paradijs voor mountainbikers. En staat de Kaituna-rivier in de reisgidsen als ideale plek voor raften, met een ‘val’ van zeven meter, en niet zo zeer als heilige plek van de Te Arawa Maori, die zich al in de 14de eeuw in deze regio vestigden. Voorvaderen rusten op de oever.

Is Queenstown het toeristische hart van het Zuidereiland, Rotorua, ook wel Sulphur City genoemd, is dat van het Noordereiland. Vanwege de riekende zwavelbronnen en -baden, vanwege de vulkanen die kraters en heetwatermeren achterlieten, vanwege de geisers. En vanwege de Maori-cultuur.

‘Die bestaat al lang’, zegt Charles Royal. ‘Maar je ziet nu dat ook jonge Maori’s hun verleden gaan gebruiken. Ze kunnen er iets aan verdienen, ze zetten in advertenties dat ze Maori zijn. ’

Charles (42), die ook de Maori-naam Pipi Tukukino draagt, neemt toeristen mee op een Maori Food Trail, onder het motto Haere mai taua te hikoi i te ngahere, ‘kom, loop met me mee het bos is’. Hij neemt ze mee naar naar de Tarawera, de vulkaan die in 1886 uitbarstte en een groot deel van het landschap zijn huidige vorm gaf, of naar de Bridal Veil (bruidsluier), de waterval op het landgoed Treetops.

Daar, naast de waterval, zet hij een tafeltje neer en gaat hij koken. ‘In het bos leer je echt iets over de Maori’s’, zegt Charles, die bekend is geworden als tv-kok op TV One en met reclames voor supermarktketen Pick ’n Save. ‘Net als vroeger: je kijkt rond en ziet overal ingrediënten en geneesmiddelen.’

De varen, nationaal symbool van Nieuw-Zeeland, kan overal voor worden gebruikt. Je moet wel weten welke, want van de 312 soorten zijn er slechts zeven eetbaar. De piko piko bijvoorbeeld, een beetje bitter, maar goed voor op het wild. De horopito, van een plant naast het pad, heeft iets van een chilipeper. Tasty, vond ook Air New Zealand, die Charles consulteert: passagiers in de Business Class en First Class hebben nu lam met horopito en piko piko op het menu.

Bekender en gewoner is de hangi, het koken in de steenoven in de grond. Het is bijna een handelsmerk van de Maori’s in heel Aotearoa (Nieuw-Zeeland), en dus ook in Rotorua, waar door de eeuwen heen tientallen stammen zich hebben geconcentreerd. De stad (68 duizend inwoners, 35 procent Maori) heeft de bijnaam RotoVegas. Toen die titel werd uitgedeeld, moet iemand de andere kant op hebben gekeken, want het avondvermaak komt niet veel verder dan het Belgian Beer Café en het Fat Dog Café.

En de ‘authentieke’ Maori-ervaring, inclusief hangi-maaltijd, in een Maori Village als die van de familie Mitai. Daar nemen 120 à 140 gasten plaats aan lange tafels en roepen tegelijk ‘kia ora’ (hallo, welkom). Toerist Dan wordt onder luid applaus benoemd tot ‘Chief Dan from England’, en daarna gaat iedereen naar het stroompje waarover Maori-strijders in een waka (kano) verwoed langspeddelen.

‘Alles is commercieel geworden’, verzucht Laly Haddon (69), directe afstammeling van Chief Te Kiri van de Ngati Wai-stam. Bij Pakiri Beach, ten noorden van Auckland, organiseert hij met zijn vrouw Sharley paardrijtochtenover heuveltoppen die de Manuhiri Maori gebruikten als grensbakens. En over de route die de boodschapper Tau Kokopu, beroemd om zijn snelheid, gebruikte als hij op zee een vijandige kano zag aankomen.

‘Het zijn Maori-routes, dat klopt’, zegt Laly op een bankje voor het openluchtcafé bij zijn bedrijf. ‘Maar we lopen er niet echt mee te koop. Trouwens, Europeanen zijn nog wel geïnteresseerd, maar Nieuw-Zeelanders helemaal niet. Australiërs evenmin. Die hebben zelf hun Aboriginal-verleden al.’

Zo is de pa, het vestingsdorp van chief Te Kiri, gewoon een prachtig uitkijkpunt over strand en zee. Net zoals de Pa op Maungawhau, de uitgewerkte vulkaan midden in Auckland die vooral bekend is als Mount Eden, gewoon een prachtig punt is om uit te kijken over de grootste stad van Nieuw-Zeeland.

Maar Piriniha Te Whenua Tekotahitanga Rewiti ziet dat anders, de gids die zich ook Prince laat noemen. De krater, vijftig meter diep, is de voedselkom van Te Ipu a Mataaho, de Maori-god van de vulkanen die hier woont. ‘We hebben voor alles een god’, zegt Prince. ‘De lucht is de vader, de aarde de moeder, en die zitten samen in een innige omhelzing.’

Soms wenste hij dat hij in Rotorua was geboren. Omdat het landschap zo mysterieus is. Omdat er zo veel mogelijkheden zijn. ‘De Maori-cultuur is een troefkaart voor Nieuw-Zeeland. Vooral daar.’

Nu woont Prince (44) in Orakei, een voorstadje van Auckland, een stad van 1,3 miljoen (eenderde van de hele Nieuw-Zeelandse bevolking). Hij geeft er tours waarmee hij zijn cultuur levend wil houden. In een stad waar de meeste Maori seculier leven. En de ‘Engelse Nieuw-Zeelanders’: die begrijpen al helemaal niets. ‘Als ik met mijn kinderen het bos in ga, denken ze dat ik ze ga opleiden tot krijger.’

Krijger zal zijn zoon niet worden. Maar ‘het zit de mannen wel een beetje in het bloed’. Hij is goed in jiu-jitsu. En zijn dochter is goed in softbal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.