Interview Manzoor Pashteen

Manzoor Pashteen werd symbool van het democratisch verzet in Pakistan: ‘Het is het leger dat extremisme kweekt’

Manzoor Pashteen, april 2018. Beeld AFP

Met geweldloos verzet stellen de jonge Manzoor Pashteen en zijn jonge volgelingen de macht van het Pakistaanse leger aan de kaak. Maar hoe lang mogen ze nog doorgaan? Militairen lijken een confrontatie met de activisten in Noord-Waziristan aan te grijpen voor een harde campagne. Pashteen is er echter van overtuigd dat de zachte krachten zullen winnen.  

‘Het Pakistaanse leger is slim. Ze doen het altijd voorkomen alsof ze druk bezig zijn het terrorisme te bestrijden, zodat westerse landen hen financieel blijven steunen. Ons schilderen ze daarom af als extremisten en terroristen. Maar dat zal ze niet lukken.’

Mensenrechtenactivist Manzoor Pashteen (24) klinkt maandag strijdlustig via een Skype-verbinding vanuit Peshawar. Hij is net terug van een sit-in om te protesteren tegen het doodschieten van veertien activisten en oppakken van twee parlementariërs vorige week bij een militaire controlepost in Noord-Waziristan. De sit-in is later op de dag met geweld ­beëindigd.

Pashteen is de leider van de Pashtun Tahafuz Movement (PTM) en in korte tijd vooral onder jongeren uitgegroeid tot een symbool van democratisch verzet. PTM is begin 2018 opgericht als een geweldloze burgerrechtenbeweging van de Pathanen, die na de Punjabi de grootste bevolkingsgroep in Pakistan zijn. Ze wonen vooral langs de Afghaanse grens in de provincie Khyber-Pakhtunkhwa. 

PTM protesteert tegen het geweld van het machtige Pakistaanse leger in de tribale gebieden, waar militairen en extremisten (voorheen de Pakistaanse Taliban) elkaar bevechten en de bevolking de prijs betaalt. PTM keert zich vooral tegen willekeurige arrestaties, illegale executies en verdwijningen. ‘Onze belangrijkste eis is steeds geweest: als er iets gebeurt, straf dan niet de hele bevolking’, aldus Pashteen. ‘En we opereren altijd binnen de wet.’

Ook bij de gebeurtenissen van vorige week, zegt Pashteen, de ernstigste in de al anderhalf jaar durende krachtmeting. Het leger spreekt van een gewapende aanval op een legerpost, maar daar is volgens Pashteen geen sprake van: een groep PTM-activisten, onder wie twee parlementsleden, werd op weg naar een meeting bij een controlepost in de rug geschoten. ‘In Waziristan mogen burgers geen wapens dragen. Onze mensen werden op hun trip bij twintig checkpoints gecontroleerd. Die gewapende aanval is een onzinverhaal van de legerwoordvoerder, de grootste leugenaar van Pakistan.’

Pashteen reageerde na het incident niet meteen, zegt hij, ‘omdat het mijn gewoonte is eerst te onderzoeken wat er aan de hand is voordat ik dingen ga roepen. En direct na het incident sloot het leger zoals altijd het internet, het mobiele netwerk en de telefoonlijnen af. Om te zorgen dat niemand de waarheid kan achterhalen en alleen hun eigen propaganda wordt verspreid.’

Lezingen over bloedbad bij Khar Kamar lopen compleet uiteen

Wat er vorige week zondag precies gebeurde bij het checkpoint Khar Kamar in het ontoegankelijke Pakistaanse district Noord-Waziristan, 200 kilometer ten zuiden van Peshawar, hangt er vanaf wie je het vraagt. Er was een confrontatie tussen het Pakistaanse regeringsleger en activisten van de Pathaanse burgerrechtenbeweging PTM, en er vielen doden en gewonden, zoveel is zeker. Voor de rest lopen de versies van het incident compleet uiteen.

Volgens het leger vielen gewapende extremisten het checkpoint aan, en vielen daarbij drie doden. Vijf soldaten zouden gewond zijn geraakt. Volgens de demonstranten, onder wie twee parlementariërs en PTM-leiders uit Waziristan, was een groep activisten vreedzaam op weg naar een hoorzitting over wangedrag van het leger toen de soldaten onverhoeds het vuur openden. Daarbij zouden veertien activisten zijn gedood en tientallen gewond.

Video’s op internet toonden burgers die discussiëren met soldaten, door een versperring dringen en dan ineens in paniek wegvluchten. De ene politicus, Ali Wazir, werd met acht anderen ter plekke opgepakt, de andere, Mohsin Dawar, dook onder en gaf zich donderdag aan. Het gebied is nog steeds afgegrendeld, er is een avondklok van kracht, en telefoon en internet zijn platgelegd.

Die strategie kon alleen in dit geval geen genade vinden in de ogen van God, glimlacht Pashteen. Berichten over het bloedbad op sociale media leidden in Pakistan tot nationale ophef en toen de oppositie te hoop liep, moest het leger in Pashteens woorden de ‘marionettenregering’ van premier Imran Khan te hulp roepen. Die besloot de familie van de dode activisten omgerekend 15.000 euro en de gewonden 6.000 euro schadevergoeding toe te kennen.

Wij willen geen geld, wij willen gerechtigheid, zegt Pashteen. ‘Bovendien hebben ze onze parlementariërs Ali Wazir en Moshin Dawar opgepakt, de enigen in het parlement die kritisch zijn over de rol van het leger. Wij eisen een onafhankelijk onderzoek, de vrijlating van de arrestanten en bestraffing van de verantwoordelijken. En we willen dat de bestuurlijke bevoegdheden van het leger in de tribale gebieden worden overgeheveld naar de regering.’

De regering lijkt uit op confrontatie. Een woordvoerder noemde jullie samenzweerders tegen de staat en zei dat jullie laatste uur geslagen had.

‘De autoriteiten stellen ons altijd al in kwaad daglicht. Ze zeggen dat we tegen de islam zijn omdat we vrouwen laten meedoen aan demonstraties, of juist dat we gewelddadige extremisten zijn. Ze maken gewone mensen wijs dat onze activisten agenten zijn van de CIA of van de Indiase geheime dienst.

‘Mensen geloven daar niks van. Waarom? Omdat onze mensen in al die acties die PTM in de anderhalf jaar van haar bestaan organiseerde nog geen auto hebben beschadigd, nog geen steen hebben geworpen. Wij zijn een geweldloze beweging. En we wijzen elk extremisme af, zowel het religieus extremisme van de terroristen als het barbarisme van het leger.’

Manzoor Pashteen spreekt een demonstratie toe in Lahore, Pakistan, april 2018. Beeld EPA

Het is allemaal propaganda, aldus Pashteen. ‘Het is het Pakistaanse leger dat barbaars optreedt en extremisme kweekt in onze stamgebieden. Ik heb in mijn eigen dorp gezien hoe militairen Taliban trainden om in Afghanistan Afghaanse en westerse soldaten te gaan doden. Maar wij van PTM maken daar een eind aan. Wij accepteren dit state-sponsored terrorism niet meer.’

‘Het Pakistaanse leger doet alsof ze terroristen doden, maar van de 88 Taliban-commandanten die het claimt te hebben gedood zijn er 87 gedood door een Amerikaanse drone en één door zijn eigen bom. Geeneen door het leger. In plaats ervan vermoorden ze burgers. Daar hebben ze een lange geschiedenis in. Ze hebben 1,3 miljoen Bengali’s gedood, Baloch, Sindhi, Pathanen. Zonder dat de internationale gemeenschap ooit ingreep.’

Zou de regering-Khan niet alles anders doen?

‘Imran Khan beloofde de mensen een Nieuw Pakistan, maar hij heeft gelogen. Hij kreeg hun stem en toonde toen zijn ware gezicht. Hij zou nooit naar het IMF gaan en deed het toch. Hij zou het extremisme bestrijden en deed het niet. Hij zou een eind maken aan de verdwijningen en nu worden zelfs parlementariërs vermist. Mensen zagen Imran Khan als hun laatste hoop. Dus wat nu?’

U verwacht dus niets van deze regering?

‘Ik kom op voor arme, onderdrukte mensen – en verwacht dus alles van ­iedereen. Helaas is er een grote tegenspraak tussen wat premier Khan voor de verkiezingen zei en wat hij nu doet. Maar we gaan toch proberen om binnen de wet zo veel mogelijk te realiseren voor de mensen. En ons niet ­laten verleiden tot geweld, want dat kan een excuus zijn om met ons af te rekenen.’

Bent u bang dat ze PTM een kopje kleiner maken? Of uzelf?

‘Ze zullen zeker achter ons aankomen, onze mensen oppakken en vermoorden, en niet voor het eerst. Wat mijzelf betreft: de dood wacht ons allen en op een dag is het zover.

‘Waarom zou ik er in de tussentijd niet het beste van maken en strijden voor vrede en waarheid? Wij zullen ons land veranderen, inshallah, en anders zal de volgende generatie dat doen. Ik heb vrede in mijn hart. Ze kunnen me het zwijgen opleggen, maar ik heb in elk geval gestaan voor waarin ik geloof.’

De stamgebieden waar het geweldloos verzet tegen het leger bloeit zijn pas vorig jaar volwaardig onderdeel geworden van de Pakistaanse staat. Zo werd een koloniale erfenis eindelijk recht gezet. Waarom dat zo lang duurde, lees je hier.

Over Manzoor Pashteen schreven we eerder dit profiel, met vijf redenen waarom u hem moest leren kennen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden