Mannetjesmaker nu gebroken

Hoe kan een politiek dier zo’n denkfout maken? Jack de Vries zag voor een ander iedere beer naderen, maar had niet door dat hij zelf in de leeuwenkuil stond....

DEN HAAG Het was een licht mirakel dat het aftreden van Jack de Vries als staatssecretaris van Defensie zo lang duurde. Begin deze week werd bekend dat hij op een kazerne woont, nadat zijn vrouw vernam dat De Vries een liefdesrelatie had met zijn persoonlijk adjudante.

Hij heeft bedenktijd nodig en die krijgt hij, zo reageerde minister-president Jan Peter Balkenende in eerste instantie op de aanstaande val van zijn politieke frontsoldaat. Wat Balkenende al duidelijk was, moest nog indalen bij zijn vertrouweling.

Het was een niet geringe paradox: hoe kan zo’n politiek dier zo’n majeure denkfout maken? Hij zag voor een ander iedere beer vanuit de verte naderen, maar had niet in de gaten dat hij ondertussen zelf midden in de leeuwenkuil stond.

De afweging werd steeds moeilijker. Het zou de Familiedag van het CDA, gepland voor vandaag, overschaduwen als De Vries zijn aftreden op vrijdag bekend zou maken. Maandag zou De Vries volgens de agenda een helikopter in ontvangst nemen. Maar de Familiedag werd door de christen-democraten afgelast wegens de vliegtuigcrash in Tripoli. Niets stond een aftreden meer in de weg.

Het mediabeeld zag er beroerd uit. Op de dag voor Hemelvaart had De Telegraaf zijn vrouw Harriët vernederd door een foto van Jack de Vries, zijn echtgenote en zijn persoonlijk adjudante op de voorpagina te zetten. De militaire vakbond AFMP had bij monde van Wim van den Burg gezegd dat De Vries een aangeschoten staatssecretaris was, met wie geen zaken meer konden worden gedaan.

Oud-minister Bram Peper riep dat De Vries chantabel was door zijn kennis van staatsgeheimen. De commentaren van NRC Handelsblad en de Volkskrant waren onverbiddelijk: aftreden was onvermijdelijk. Om 16.37 uur meldde het ANP gisteren: ‘Spoed! Jack de Vries (Defensie) treedt af’.

Verbazing
Op het ministerie van Defensie werd de laatste driekwart jaar met stijgende verbazing gekeken naar de hoge frequentie van buitenlandse reizen die De Vries maakte. Als er weer 250 Kamervragen binnenkwamen over de JSF, vloog De Vries even naar de Verenigde Staten met de Gulfstream, een chiquer vliegtuig dan de KBX waarmee koningin Beatrix vliegt. Mét zijn geüniformeerde persoonlijk adjudante, want een staatssecretaris hoeft niet alleen te reizen.

Naar verluidt werden er al ruim een half jaar grappen over gemaakt dat De Vries en zijn adjudante elke ochtend samen uit de dienstauto stapten op de binnenplaats van het ministerie aan het Plein. Het gebeurde nogal openlijk. De tweets van zijn adjudante spraken voor ingewijden soms boekdelen.

In de harde verkiezingscampagne die voor de deur staat, was De Vries extra kwetsbaar, als kennisdrager van staatsgeheimen, als man van de gezins- en familiepartij, als pleitbezorger van de normen en waarden, als politicus die twitterde over zijn gezin.

Zijn vrouw Harriët had hij leren kennen in de jongerenvereniging van het CDA. Het was een vrolijk, aan elkaar gewaagd stel. De Vries werd al snel voorzitter van het CDJA en zat er in het dagelijks bestuur van de partij met zijn neus bovenop toen het CDA in 1994 voor het eerst in de oppositie belandde.

Bij Haagse journalisten sprong De Vries in het oog vanwege zijn politieke gevoel en duiding. Bij het aantreden van Enneüs Heerma werd hij voorlichter van de Tweede Kamerfractie. Heerma leidde het CDA door de oppositionele woestijn. Na diens aftreden werd De Vries de rechterhand van Jaap de Hoop Scheffer, die ook niet uitblonk in communicatieve vaardigheden. Na een mislukte machtsgreep van partijvoorzitter Marnix van Rij in 1999, vertrok ook De Hoop Scheffer en trad Jan Peter Balkenende aan als CDA-leider.

De Vries zat wekenlang zwaarmoedig thuis toen de kop van De Hoop Scheffer was gerold. Ineens ging de telefoon: ‘Met Jan Peter!’ Het was het begin van een langdurig, innig en succesvol verbond. De koppige Fries en de stugge Zeeuw hadden elkaar gevonden.

Het eerste klapstuk was de verkiezingscampagne van 2002. Balkenende kwam in het Torentje, mede door een niet-aanvalsverdrag met de LPF van Pim Fortuyn. De Vries bleef in de fractie, waar hij de rechterhand werd van voorzitter Maxime Verhagen.

Na de spoedige val van het eerste kabinet-Balkenende werd er begin 2003 opnieuw campagne gevoerd. Ook hier liep De Vries in de frontlinie. Met een geheim wapen: de blackberry. In geval van politieke spanningen stuurde De Vries iedere CDA’er van enige betekenis een bericht, zodat alle neuzen dezelfde kant op stonden.

In 2005 werd hij de politiek assistent van premier Balkenende, die nog steeds een slechte pers had. Gaandeweg kwam De Vries als mannetjesmaker steeds meer in beeld. Columnist Martin Bril zag het en schreef: ‘Zie je Balkenende op tv, dan zie je Jack ook, of op zijn minst een stukje Jack. Is Jack niet te zien, dan bevindt hij zich nét buiten beeld en kan hij er elk moment instappen.’

De Vries opereerde als spindoctor die de media pro-actief benaderde. In 2006 deed De Vries maar liefst drie campagnes voor het CDA. Daarin werd Wouter Bos weggezet als ‘draaikont’.

Kort na de door hem bedachte 100 dagencampagne van het derde kabinet-Balkenende koos De Vries voor een baan als consultant bij het bureau De Boer en Croon. Na het onverwachte vertrek van staatssecretaris Cees van der Knaap naar Ede, waar hij burgemeester werd, gonsde de naam van Jack de Vries als zijn opvolger. Voor Balkenende was de verleiding groot: zo had hij zijn oude maatje toch weer in de buurt, in die moeilijke coalitie met de PvdA en de ChristenUnie. Bij de PvdA werden de oude campagnewonden weer opengereten, maar De Vries werd benoemd. Zijn zwaarste klus was de JSF, een hoogoplopend conflict met de Tweede Kamer over de aanschaf van twee testtoestellen. Op het departement dwong De Vries bewondering af door zijn politieke gevoel en dossierkennis.

Maar hij wekte ook irritatie bij de vakbonden. Die waren er als de kippen bij om te wijzen op de gedragscode voor militair personeel toen de affaire met zijn persoonlijk adjudante uitlekte. Daarin staat: ‘Ik schaad de belangen van defensie niet en geef in houding, voorkomen en gedrag het goede voorbeeld.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden