Mannenzwaan ontpopt zich als leernicht

Wordt het nu wel of niet een bonte homokermis? Die vraag zoemt rond vlak voor de matineevoorstelling van Swan Lake in hartje Londen, West End....

Van onze verslaggeefster Annette Embrechts

De productie haalde het Guinness Book of Records als langstlopende balletproductie in één theater. Twintig weken lang stond de voorstelling uitverkocht in Piccadilly Theatre. De prijzen, waaronder drie Tony Awards (voor choreografie, musicalregie en kostuumontwerp), waren niet aan te slepen. En Joop van den Ende werd zo geraakt door het optreden in New York dat hij de productie prompt een week naar Carré haalde. En dat allemaal vanwege het sleutelwoord 'man'.

Precies honderd jaar na de eerste oeruitvoering door het Mariinsky Ballet van Sint Petersburg in een choreografie van Marius Petipa en Lev Ivánov transformeert Bourne de vrouwelijke, gracieuze zwanenrollen in viriele, agressieve mannenzwanen. De centrale figuur Prins Siegfried gaat in zijn droom niet op stap met een oogstrelend witte Odette, die later een negatief evenbeeld krijgt in de zwarte, duivelse Odile maar raakt bezeten van een krachtige zwaan met een zwart merkteken op zijn voorhoofd. In gedachten volgt hij deze man naar het vijverpark waar zijn broederzwanen de dienst uit maken.

Later ontaardt de droom in een nachtmerrie wanneer de mannenzwaan zich ontpopt als een leernicht die de vrouwen rond de kroonprins het hoofd op hol brengt. Zijn moeder incluis. Siegfried eindigt in een psychiatrische inrichting.

Moderne gender-bending dus. Maar niet nieuw: de mannen van het Trockadero Ballet de Monte Carlo hebben al jaren de lachers op hun hand met ballonkuiten boven spitzen en borsthaar boven strakke ballettutu's. Het Hamburg Ballet maakte van prins Siegfried een zwaan-geobsedeerde Ludwig van Beieren. En het Scottish Ballet portretteerde hem als een opiumverslaafde.

Het wonderlijke echter aan Bournes versie is dat de radicale bewerking uitpakt als een kittig gedanste familiemusical voor jong en oud (a ballet for the millions), zonder zang maar met eigentijdse, mimische swingballetten. En vooral met een moraal, waarmee de knieval van Joop van den Ende is verklaard. Want een kroonprins die over zijn geaardheid aan het twijfelen slaat en in de koninklijke kilte geen klankbord vindt voor zijn coming out raakt psychisch zo verward dat een gedwongen opname niet uitblijft.

Robert Noble, zakelijk leider van Bournes dansgezelschap Adventures in Motion Pictures, erkent dat hij in het begin de voorstelling te veel als een gayfeest heeft gepresenteerd: 'Om de aandacht van de pers te winnen. We waren een klein onbekend gezelschap. Nu zijn we de grootste werkgever in de Britse balletwereld.' Hij haast zich te zeggen dat Bourne Het Zwanenmeer niet herschreven heeft alsof hij Shakespeares klassieker transformeerde in Romeo & Romeo.

Die middag in Londen zit de zaal met omaatjes en hun kleindochters. Van uitbundige camp is geen sprake. Van een homokermis evenmin. Het gemoderniseerde verhaal van deze Swan Lake doet vooral denken aan het toneelstuk Equus waarin een opgroeiende jongen bezeten raakt van een paard in de hoop dat het dier hem een vlucht uit de werkelijkheid biedt. Hier voelt het hof als gevangenis en de zwaan als vlucht. Met een koningin-moeder die trekjes vertoont van koningin Elizabeth, inclusief hondje Corgi. En een domme, dellerige vriendin, die in de pers wordt geassocieerd met Fergie.

Do not feed the swans, staat op een bordje tijdens de scène rond de koninklijke hofvijver. Prins Siegfried denkt niet aan brood al is hij hongerig. Maar waaraan, dat blijft het geheim van deze voorstelling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden