Mannensamenleving als in een jongensboek

Een samenleving van mannen. Zeker zes weken bijeen, soms euforisch, dan weer gespannen, met genegenheid voor elkaar. Een profiel van Oranje, over profs die weer jongen zijn. 'De kans dat we winnen is groter als we het heerlijk hebben met elkaar.'

Symmetrisch steken koning Willem-Alexander en koningin Máxima hun duim op. Máxima haar rechterduim, Willem-Alexander zijn linkerduim. Ze dragen een oranje sjaal met een leeuw. Hier, in de kleedkamer van stadion Beira Rio in Porto Alegre, zijn ze het stralende middelpunt van mannensamenleving Oranje.


Nederland heeft zojuist gewonnen van Australië, op een zonnige, wat kille woensdag tijdens het WK in Brazilië. Naast de koningin zie je de blonde, lachende kop van Kuijt. Langs haar donkere ensemble hangt de bijna volledig getatoeëerde linkerarm van Nigel de Jong.


Aan de andere kant van het tafereel is Daley Blind blij. Robben hurkt als op een elftalfoto. Overal lachende gezichten. Iedereen is decent gekleed voor de geposeerde kleedkameropstelling. Veel duimen omhoog dus, alsof het een verzoeknummer was van de fotograaf. Bondscoach Louis van Gaal, toch de onderkoning van Nederland momenteel, staat voor zijn begrippen achteraf, half verscholen achter Frans Hoek.


Waar is Robin van Persie? Is hij de fotograaf? Nee, dat is een meneer van de Rijksvoorlichtingsdienst. Van Persie is naar de dopingcontrole. Hij baalt. Ze wilden er allemaal bij zijn, de beste voetballers van de Koninklijke Nederlandse Voetbal Bond, bij het bezoek van het koninklijk paar aan het heiligdom van het voetbal: de kleedkamer. Vroeg juichen is bijna nooit goed tijdens een toernooi, maar het moest nu maar even, want koning en koningin waren bij de wedstrijd.


Mocht de ideale mannensamenleving bestaan, dan is dat een sportploeg met succes. Gedreven, goed getrainde mannen met één doel voor ogen: eeuwige glorie. Meedoen aan het eigen jongensboek. Bladzijde voor bladzijde schrijven, zonder de afloop te weten. Paniniplaatje zijn.


Klaas-Jan Huntelaar lastig, als reserve? Nog niets van gehoord. Hij schiet af en toe een bal stijf in de kruising tijdens de training en schreeuwt het uit op de koninklijke foto. Zijn mond is het verst geopend van allemaal. Het is een oerschreeuw.


Hij heeft duidelijkheid gekregen van bondscoach Van Gaal. Hij weet precies wanneer hij speelt: in een noodscenario. Eens zal dat scenario zich aandienen: een achterstand in de knock-outfase, met een half uur te spelen bijvoorbeeld. Dan zal hij horen: Klaas-Jan, warmlopen. Dan moet hij voorbereid zijn, dan moet de coach op hem kunnen rekenen.


Die coach is duidelijk en direct. Huntelaar kent zijn rol. Iedereen weet zijn rol. Bij het EK van 2012, toen hij als topschutter van de Bundesliga was binnengekomen, dacht Huntelaar dat hij net zo veel kans had op de spitspositie als Van Persie, hetgeen bezijden de waarheid was. Zijn gezicht stond op onweer in Polen en Oekraïne. Zijn negatieve houding vrat zich een weg door het welbevinden van de selectie, die niet presteerde en de negatieve zijde van de mannensamenleving beleefde: afgunst, wegvloeiende opofferingsgezindheid.

Ogen en oren

Dirk Kuijt, routinier, is een gedienstige reserve, alsmede de ogen en oren van de bondscoach. Hij praat, geeft advies of troost. Hij stapt even voor rust van het duel met Australië uit de dug-out als Martins Indi op de brancard ligt en geeft hem een meevoelend tikje.


Ze zeggen weleens dat Louis van Gaal, de baas van allemaal, een geniale gek is. Geniaal om zijn vondsten. Gek omdat hij vreemde dingen doet, omdat hij soms mensen beledigt, of om zijn totale bezetenheid. 'Ik ga na de eerste ronde niet naar huis', heeft hij voor en tijdens het toernooi gezegd, tegen zichzelf of zijn omgeving, met zijn kenmerkende verbetenheid.


Hij liet ook de buitenlandse pers al meegenieten van zijn wetenswaardigheden over het totale-mens-principe. Dan zag je ze kijken, de mannen en vrouwen van de media. De totale wat? 'Als je vriendelijk bent, krijg je vriendelijkheid terug', antwoordde hij, om het land te kietelen, maar hij meent het ook. Van Gaal is de man van harmonie. Hoe hij ook worstelt met spelsystemen, hij is vriendelijker dan een jaar geleden tijdens de trip naar Azië, toen hij chagrijnig was, onbeschoft soms, toen hij de hiërarchie moest herschikken, door Sneijder en Kuijt als aanvoerders te vervangen door Van Persie en Robben.


Honderden supporters staan telkens voor het hotel en ze houden van Oranje. Spelers en staf genieten. Wat is het dan mooi om een succesvolle sportploeg in een sportgek land te zijn, om te logeren aan Ipanema, het bezongen strand van Rio? Misschien vragen ze zich soms zelfs af of ze wel genoeg genieten. Genieten en presteren tegelijk, dat is soms moeilijk.


Woensdag waren ze al geplaatst voor de tweede ronde en terug in Rio de Janeiro. Een feestje? Nee, om elf uur naar bed, beval Van Gaal. Dan gingen ze maar naar het plafond staren. Hij heeft ze ontelbare malen verteld over het proces, het modewoord van het WK. Het proces duurt in feite eeuwig. Hij eist het maximale en spreekt ze voortdurend aan, hij is eigenlijk de clubcoach die al zijn lessen in zes weken propt. Maar hij is ook aardig. Hij zag dat de spelers één voor één baalden van het spel tegen Australië. Ze waren ontevreden. Toen zei Van Gaal: 'Mannen, wees eens blij. We staan in de achtste finales van het WK, met 6 punten uit 2 duels. Geniet!'


Van Gaal houdt van gezelligheid. Hij wil de vader zijn die hijzelf miste, door diens vroege dood. Hij nodigt de vrouwen en kinderen uit in het hotel, slechts een uur of vier voor het duel met Spanje bijvoorbeeld. De groep was te gespannen. Het zorgt voor een gezellige boel. Piepkleine, schattige meisjes rennen over de tribune van het complex van Flamengo. Dat kindje van Lens, wat is ze snel. Je hoort een van de meisjes vragen aan de ander: 'Mag dat van mama?'


Robben bekijkt de training van de reserves in de stromende regen, gezeten op een kratje voor de bidons. De lach zit op zijn strakke kop gebeiteld. Hij wordt geflankeerd door Sneijder en de Jong, die hun jasje als paraplu over hun hoofd hebben getrokken. Van Persie, maandag geschorst tegen Chili, kijkt vanaf de tribune toe, met vrouw en kinderen.


Binnen- en buitenlandse pers weten niet hoeveel foto's ze moeten schieten van de familietableaus. 's Avonds, uren later, bewerken twee verslaggevers uit verre buitenlanden beelden in een perscentrum: ze zijn van Van Persie met zijn kinderen.

Familiegevoel

Van Gaal liet filmpjes maken van familie, om die aan spelers te kunnen laten zien, maar hij merkte dat 'live'- contact toch beter is. De bondscoach is niet eens tegen seks tijdens een WK. Wat kun je anders verwachten van iemand die eens zei dat hij 'van succes geil wordt'?


'Ik geloof in spelers die happy en blij zijn. Je kunt niet vijf weken alleen met voetbal bezig zijn. De kans dat we winnen is groter als we het heerlijk met elkaar hebben.' Hij probeert een familiegevoel te creëren, een veilige wereld waarin iedereen elkaar vertrouwt, iedereen zijn plaats weet en iedereen elkaar het beste gunt, hoe moeilijk dat ook is in een machocultuur van presteren. Vandaar dat Van Gaal de media standaard wantrouwt. Eens zullen zij inbreuk maken op zijn veilige wereld.


En de spelers? Ze zijn van alle kleuren, van alle gezindten, ze zijn de ene keer vol vertrouwen en dan weer onzeker. Stefan de Vrij is bijvoorbeeld puur zenuwachtig. Hij was altijd een voetballer die moest afwachten of hij bij Feyenoord mocht blijven. Elk jaar weer die onzekerheid. En nu staat hij op een WK. Kom op zeg, hoe bijzonder is dat? 'Stefan is fantastisch bezig', zegt Van Persie telkens.


Van Persie is introvert en daarmee geen echte leider. De werkelijke baas in het veld is Nigel de Jong, de cipier die in de lange aanloop van het WK niet tot de favoriete spelers van Van Gaal behoorde, maar die onmisbaar bleek, zeker na het wegvallen van Strootman.


Robben is het zonnetje in huis. Hij is fit en wervelt, hij is een van de beste spelers op het WK tot nog toe. Hij heeft energie over voor anderen, energie die hij in Zuid-Afrika aan zichzelf besteedde. Ja, stel eens dat Robben en Van Persie in Zuid-Afrika in de vorm van Brazilië waren geweest, dan was de titel misschien voor Nederland geweest. Maar dat heb je niet voor het zeggen, dat is hypothetische onzin, voer voor een dagdroom en voor een oud jongensboek.


De tijd heelt alle wonden en heeft Robben meegenomen naar een florissante nazomer van zijn loopbaan. Het is genieten. Maandag tegen Chili opnieuw, in weer zo'n spannend duel, al is de kwalificatie dan al een feit. Maar de uitslag is belangrijk: wordt Oranje eerste of tweede in de groep?


Er is geen psycholoog mee om spanning weg te nemen. Dat hoefde niet, vond Van Gaal. De ploeg heeft chirurg Rien Heijboer en de gemoedelijke arts Piet Bon. Heijboer bleef bij Martins Indi toen die een nacht moest overblijven in het ziekenhuis van Porto Alegre, vanwege een hersenschudding.


De donkere jongens zijn ontspannen pionnen in de groep, als bijna altijd. Ze zijn ogenschijnlijk niet zenuwachtig. Waarom zou Memphis Depay gespannen zijn? Hij is toch op het WK om te voetballen, om zijn klasse te etaleren? Nou dan. Leroy Fer is een grapjas. Martins Indi een gangmaker.


Zo gaat dat dus ongeveer, met 55 man in Brazilië, staf en spelers. Resteert de vraag: heeft onderkoning Van Gaal koningin Máxima gekust, in de kleedkamer van Porto Alegre?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden