Nieuws vacatures TU eindhoven

Mannen uitsluiten voor vacature is een radicale stap, maar ‘geleuter’ over meer vrouwen duurt te lang

Corrie van Maris vervangt oude portretten en hangt nieuwe vrouwenportretten op in de Senaatskamer van de Universiteit Leiden. Beeld Freek van den Bergh

‘Een behoorlijk radicale stap.’ Zo noemt Frank Baaijens, rector magnificus van de Technische Universiteit Eindhoven, de maatregel die zijn universiteit dinsdag bekendmaakte. Vanaf 1 juli worden vacatures voor wetenschappelijk personeel uitsluitend opengesteld voor vrouwen

Pas als er na zes maanden geen geschikte kandidaat voor de baan is gevonden, mogen ook mannen een sollicitatiebrief schrijven. 

Het is de meest vergaande maatregel tot nu toe binnen de universitaire wereld in Nederland, die ook internationaal bekendstaat als een hardnekkig wittemannenbolwerk. De maatregel past in een recente ontwikkeling. Een toenemend aantal bedrijven en instellingen neemt geen genoegen meer met de aanhoudende ongelijkheid tussen mannen en vrouwen en neemt ferme maatregelen om een doorbraak te forceren. 

Zo kregen 125 vrouwelijke medewerkers van APG, de uitvoeringsorganisatie van pensioenfonds ABP, begin deze maand een loonsverhoging van maar liefst 10 procent. Hiermee heeft de organisatie een einde gemaakt aan de loonkloof tussen mannen en vrouwen in dezelfde functie met evenveel ervaring en dienstjaren. In het bedrijfsleven verdienen mannen nog gemiddeld 7 procent meer dan vrouwen in vergelijkbare posities, in de publieke sector is het verschil nog 5 procent.

De KNVB kondigde aan de vooravond van de aftrap van het WK-voetbal voor vrouwen 7 juni in Frankrijk aan de commerciële vergoeding van de leeuwinnen gelijk te gaan trekken met die van het Nederlandse mannenelftal. Over vier jaar moet het zover zijn. ‘Gelijkwaardige waardering', reageerde topscorer Vivianne Miedema van het Nederlandse vrouwenelftal, zal deuren openzetten voor toekomstige speelsters.

Ook in andere Europese landen is de tijd van goede intenties en zachte maatregelen voorbij. De helft van de acts op het Spaanse popfestival Primavera ruim een week geleden kwam voor rekening van vrouwen. In landen als Noorwegen, Italië en Frankrijk is het aantal vrouwen in raden van commissarissen van grote bedrijven substantieel toegenomen tot meer dan 40 procent sinds er een wettelijk quotum geldt.

In Nederland is op dit vlak nog weinig beweging te bespeuren. De Nederlandse regering hanteert slechts een ‘streefcijfer’ van 30 procent. Hoogleraar corporate governance Mijntje Lückerath, samensteller van de jaarlijkse Female Board Index, stelt dat bedrijven inmiddels wel weten dat diversiteit de besluitvorming, creativiteit en innovatie ten goede komt, maar dat bij benoemingen op belangrijke posities vaak nog onbewust wordt gekozen voor ‘het bekende’. 

Jong talent

Daarmee dreigen ze jong talent mis te lopen, want de huidige jonge generatie wil diversiteit op het werk, zowel qua sekse, nationaliteit als etniciteit en wil niet werken voor bedrijven en instellingen die eenzijdig zijn samengesteld met allemaal dezelfde typen mensen. Lückerath ziet dat deze jonge generatie de aanjager is van de omwenteling op de werkvloer. De maatregel die de TU Eindhoven zichzelf oplegt, vindt zij beter dan druk van bovenaf, door een overheid die wettelijke quota oplegt.

Al jaren proberen Nederlandse universiteiten meer vrouwelijke docenten en hoogleraren te benoemen. Ondanks het feit dat inmiddels meer vrouwen dan mannen afstuderen aan universiteiten, bungelt ons land nog altijd onderaan de internationale ranglijsten als het gaat om het aandeel vrouwelijke wetenschappers aan universiteiten. Binnen Nederland is de TU Eindhoven met 16 procent vrouwelijke hoogleraren hekkensluiter. Er moet meer gebeuren om de genderbalans te herstellen, zegt rector magnificus Frank Baaijens. 

‘We zijn al tien jaar op allerlei manieren bezig het aantal vrouwelijke wetenschappers te vergroten’, zegt Baaijens. ‘Dat doen we bijvoorbeeld door te zorgen dat er in elke benoemingscommissie minimaal twee vrouwen zitten, en door met alle faculteiten streefpercentages af te spreken. Maar we blijven steeds ver van ons streefcijfer – 20 procent vrouwelijke hoogleraren – verwijderd.’ Met louter werven onder vrouwen moet dat doel over anderhalf jaar zijn bereikt. Ook wil de technische universiteit op die manier 25 procent vrouwen als hoofddocent en 35 procent vrouwen als docent op haar loonlijst krijgen.

Heftig

Dat de maatregelen aan de TU Eindhoven ‘een fikse stap’ zijn, valt alleen al af te leiden uit de felle reacties, zegt Sandra Groeneveld, hoogleraar publiek management aan de Universiteit Leiden en bestuurslid van het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren. ‘Die zijn best heftig. Je leest allerlei bezwaren. Mannen zouden door deze maatregel gediscrimineerd worden, klinkt het, terwijl ze niets aan de ongelijkheid kunnen doen. Daar kun je tegenin brengen dat de huidige processen discriminatoir zijn voor vrouwen en rechtgetrokken moeten worden.’

Er lijkt een soort kantelpunt bereikt te zijn in onze samenleving, zegt Groeneveld. ‘Er is behoefte aan meer maatregelen om ongelijkheid aan te pakken en er wordt ook meer geaccepteerd, is mijn indruk.’ Dat is het gevolg van een aantal ontwikkelingen, denkt de hoogleraar. ‘Het heeft bijvoorbeeld te maken met de internationale #MeToo-beweging, maar ook met het feit dat er een generatie vrouwen al langer op de arbeidsmarkt werkzaam is. Vrouwen die werk met een gezin combineren en merken dat hogerop komen voor hen niet vanzelfsprekend is.’

De maatregelen van de TU Eindhoven mogen ‘tamelijk radicaal zijn’,  zegt Evert Verhulp hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Dat is dan maar zo. We leuteren al heel lang over de gelijke behandeling van mannen en vrouwen, over het feit dat er veel te weinig vrouwelijke hoogleraren rondlopen op de universiteit, maar er gebeurt te weinig.’

Een vacature alleen openstellen voor vrouwen, mag dat?

De komende vijf jaar komen er zo'n 150 vaste wetenschappelijke functies vrij aan de TU Eindhoven. Het zijn felbegeerde plekken en als het aan de universiteit ligt gaan ze stuk voor stuk naar vrouwen. Maar mag dat wel?

Positieve discriminatie is toegestaan in Nederland. Als een man en een vrouw die allebei even geschikt zijn solliciteren op een functie, dan mag een werkgever de voorkeur geven aan de vrouw. Dat mag alleen als er in die functie ‘aanzienlijk’ minder vrouwen dan mannen werken. Hetzelfde geldt voor sollicitanten met een migratieachtergrond.

Wat dat betreft zit de TU Eindhoven ‘goed’, de universiteit heeft verhoudingsgewijs het minste aantal vrouwelijke hoogleraren van Nederland: 16 procent. Daarmee zijn we er niet. Er spelen meer factoren mee in dit soort zaken, zegt hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp. ‘Je moet niet alleen kunnen aantonen dat er een achterstand van vrouwen is, maar ook dat die achterstand de maatregel die je neemt rechtvaardigt.’

Het gaat niet altijd goed. In 2011 werd de Rijksuniversiteit Groningen door de Commissie Gelijke Behandeling (inmiddels het College voor de Rechten van de Mens) op de vingers getikt. De universiteit wilde in de jaren daarvoor het aantal vrouwelijke hoogleraar opkrikken door vrouwelijke universitair hoofddocenten de mogelijkheid te geven te solliciteren op de functie van hoogleraar. Mannelijke docenten kregen die kans niet.

De commissie oordeelde dat voorkeursbeleid voor vrouwen alleen mag als er sprake is van ‘gelijke geschiktheid’. Omdat mannen aan de universiteit niet konden solliciteren, was daar geen sprake van. Hoogleraar Verhulp: ‘De TU Eindhoven doet dat anders. Als na een half jaar geen geschikte vrouw is gevonden mogen mannen ook solliciteren. Ik vermoed dus, dat deze maatregel kan.’

Het is ook de inschatting van de TU Eindhoven zelf, die zich voor de maatregel onder meer liet inspireren door eerder beleid van de TU Delft. Die universiteit stelde vanaf 2011 meerdere wetenschappelijke posities alleen voor vrouwen open. Een alumnus van de TU voelde zich gediscrimineerd omdat hij als man niet kon solliciteren en stapte naar het College voor de Rechten van de Mens.

Die stelde in dit geval de universiteit wel in het gelijk omdat de universiteit ‘zeer grondig’ had aangetoond dat de achterstand ‘zo hardnekkig is’ dat de maatregel noodzakelijk is om het aantal vrouwelijke universitair docenten en hoogleraren te vergroten.

'Schilder deze theekrans snel over’

De helft van de acts op het Spaanse festival Primavera was dit jaar vrouw. Een keuze die veel kritiek oogstte. Ook de Volkskrant reageerde sceptisch op het ‘quotum.’ Maar we zaten fout, bleek begin deze maand  in Barcelona.  

Schilder deze theekrans snel over’, schreef Sophia de Vries onlangs in een opiniestuk in de Volkskrant. ‘De gezellige groeps­medaille in olie op linnen doet geen recht aan de waarde die deze vrouwen hebben voor de Universiteit van Amsterdam.’ Mieke Bal, een van de geportretteerde hoogleraren, denkt daar anders over.

Nu de streefcijferwet is geflopt is het hoog tijd voor steviger maatregelen voor meer vrouwen aan de top, betoogden hoogleraar Linda Senden en strategisch adviseur Mirella Visser onlangs in de Volkskrant. Vrouwen zitten helemaal niet te wachten op een quotum, schreven op hun beurt Frank van Veen en Henriette Verbeem van & Female Capital in een opiniestuk. ‘Er zijn veel betere alternatieven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden