‘Mannen, die vieze varkens’

De Rode Draad herkent somber beeld in Nederland niet...

AMSTERDAM Een voormalig slachtoffer van prostitutie, Claude Jaget (nu 28 jaar), beschrijft haar gevoel om door een klant uitgekozen te worden uit een rij vrouwen in een bordeel.

‘Ik versteende. Het was verschrikkelijk hoe ze je van top tot teen bekeken, en je beoordeelden. En die mannen, die vieze vette varkens die nog niet de helft waard waren van de slechtsen onder ons, die maakten grapjes en opmerkingen. Ze lieten je omdraaien en alle kanten op kijken, omdat de voorkant alleen natuurlijk niet genoeg voor ze was. Het maakte me furieus, maar tegelijkertijd was ik verlamd door paniek, ik durfde niks te zeggen. Het voelde zo vernederend. Ik was het ding dat hij letterlijk kwam kopen. Hij beoordeelde mij zoals hij vee op een veemarkt zou beoordelen, en dat is walgelijk, ziekmakend, verschrikkelijk voor een vrouw.’

De psychische gevolgen van prostitutie werden nooit eerder systematisch onderzocht, totdat de Amerikaanse klinisch psycholoog Melissa Farley zich, vanaf 1993, op het onderwerp stortte en tientallen prostituees in diverse landen interviewde over hun ervaringen, onder wie Claude Jaget in 2003.

Farley berekende dat tweederde van de prostituees lijdt aan een posttraumatisch stress-syndroom ten gevolge van haar (of zijn) werk. In 2003 interviewde ze 854 prostituees in negen landen: 68 procent voldeed volgens Farley aan de criteria van het posttraumatisch stress-syndroom, 71 procent zei fysiek mishandeld te zijn tijdens het werk, 63 procent was verkracht, 64 procent bedreigd met een wapen en 89 procent wilde niet werken als prostituee, maar zei geen middelen te hebben om met het werk te stoppen.

Dat tweederde van de prostituees leidt aan posttraumatische stress kan niet gelden voor prostituees in Nederland, denkt Metje Blaak, zelf ex-prostituee (‘25 jaar in het vak’) en woordvoerster van De Rode Draad, de belangenvereniging van prostituees in Nederland. ‘Ik ken veel vrouwen die het werk heel leuk vinden. Sommigen hebben een normale baan en doen prostitutie erbij voor een extra zakcentje’, zegt Blaak. ‘Ik ken zelfs vrouwen die even zonder man zitten en een tijdje als prostituee gaan werken omdat ze seks toch wel lekker vinden. Dan kun je toch niet echt spreken van stress.’

Ook Ineke Smidt, directeur van de Coördinatiepunt Mensenhandel (CoMensha), zet haar vraagtekens bij het aantal getraumatiseerde prostituees dat Farley noemt. ‘Dit klinkt als uitwassen die je tegenkomt in het illegale circuit. In Nederland maakt het overgrote deel van de prostituees de vrijwillige keus om het werk te doen, vaak uit economische motieven.’

Maar bestaat de vrijwillige prostituee wel, vragen diverse deskundige zich af. ‘In de Europese Unie wordt hierover momenteel fel gedebatteerd’, aldus Joyce Outshoorn, hoogleraar vrouwenstudies van de Universiteit van Leiden onlangs in dagblad Trouw. ‘Het ene kamp vindt dat prostitutie nooit vrijwillig kan zijn, maar per definitie een uitwas is van de onderdrukking van de vrouw. Dat is bijvoorbeeld het standpunt in Zweden, waar mannen die naar de hoeren gaan strafbaar zijn. Het andere kamp gaat uit van de vrije keuze: als vrouwen op die manier hun geld willen verdienen moet dat kunnen. Daarom moet prostitutie een gewone bedrijfstak worden.’

In 2000 werd het bordeelverbod in Nederland afgeschaft. Legalisering en registratie van prostituees, was de hoop, zou onvrijwillige prostitutie en vrouwenhandel tegengaan. Acht jaar later is er geen bewijs dat dit is gelukt.

Vooral buitenlandse prostituees in Nederland lijken de pineut. Zij hebben geen geldige papieren en zijn dus aangewezen op sluwe mensenhandelaren. Vervolgens verdwijnen ze naar schimmige achterkamertjes, in de escortservice – waar weinig controle op is – of worden ze ‘thuis’ tewerkgesteld door hun pooier. ‘Wij hebben vanaf het begin voorspeld dat het opheffen van het bordeelverbod niets zal helpen bij het bestrijden van mensenhandel’, zegt CoMensha-directeur Smidt.

In het buitenland wordt met grote belangstelling gekeken naar de Nederlandse liberale wetgeving omtrent prostitutie. De VS zijn het meest kritisch. Legalisering van prostitutie trekt mensenhandelaren aan, beweert het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zelfs. Dat is geen loze kreet, omdat dit departement de situatie van de internationale mensenhandel elk jaar uitgebreid onderzoekt.

Ongeveer 800 duizend mensen worden jaarlijks over grenzen heen verhandeld, aldus het Amerikaanse ministerie in het rapport voor 2008. Daarbij zijn niet meegerekend de ‘miljoenen’ mensen die binnen de landsgrenzen worden verhandeld. Het merendeel van de slachtoffers verdwijnt in de seksindustrie (87 procent) en eenderde tot de helft is minderjarig, aldus de Verenigde Naties.

Nederland is een van de grootste bestemmingslanden van mensenhandelslachtoffers. Het aantal meldingen van slachtoffers stijgt bovendien al jaren. In 2007 werden 716 slachtoffers geregistreerd door CoMensha, meer dan twee keer zoveel als vijf jaar daarvoor. ‘De stijging van het aantal meldingen zegt niet per se iets over een toegenomen aantal slachtoffers’, benadrukt directeur Smidt. ‘Een groter stuk van de ijsberg is naar boven gekomen, dat wel.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden