Mankeert er wat aan jullie handjes?

Al twintig jaar houdt mevrouw Lioni haar buurt in Amsterdam-West schoon. Ze werd onderscheiden als ere-burgerreinigster van de stad. Volgend jaar wordt ze 80....

Mevrouw Lioni wroet nog iets dieper in de plantenbak, waaruit ze al veel doorweekte papiertjes, een halfvergane strippenkaart en een nat pakje Marlboro heeft gehaald. Tssss, sist ze, en showt haar laatste vondst: slappe frieten, onder de buxus vandaan gevist.

Ze staat op de kruising van de Admiraal de Ruijterweg en de Willem de Zwijgerlaan, in Amsterdam-West. Een kleine, tanige mevrouw (vrouwtje zou je bijna zeggen, als het niet zo oneerbiedig klonk) met een grove wollen broek aan die uitmondt in een paar felblauwe rubber laarzen. Voorbijgangers kijken bevreemd naar haar en haar schoonmaakkar. Een grote wasmand op wieltjes, waaruit een prikstok, een grijper en allerlei borstels steken.

Ja, natuurlijk heeft ze weleens ruzie op straat, zegt mevrouw Lioni. 'Duiven hebben geen tanden hoor', merkt ze op als ze ziet dat buurtbewoners 'stapels van die keiharde ronde broden' voeren aan de vogels. 'Ouwe taart, bemoei je met je eigen', krijgt ze soms te horen. Terwijl mevrouw Lioni, 79 jaar geleden geboren in Nederlands-Indië, juist zo gesteld is op beleefdheid. Niks ge-je en ge-jou: een oudere mevrouw spreek je aan met U en mevrouw.

In 1965 kwam ze op het stille gedeelte van de Willem de Zwijgerlaan wonen. Een mooi stuk straat, met rijen oude platanen en gras in het midden. Ook toen - ze werkte als typiste bij de Sociale Verzekeringsbank - zat ze in haar vrije tijd graag met een kopje koffie voor het raam. Een nette buurt was het. Dat veranderde naarmate de jaren verstreken. Mevrouw Lioni ergerde zich steeds meer aan de rommel op het gras. Af en toe ging ze naar buiten om papiertjes te rapen, met de hand.

Toen mevrouw Lioni 60 werd en met de vut kon, greep ze haar kans. Ze ruilde haar vaste baan om voor vrijwilligerswerk: het schoonhouden van de buurt. Van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat was ze bezig, soms wel tien uur per dag. Vooral met ergernis nummer 1: graffiti. Nu ja. 'Ze noemen het graffiti, maar het is gewoon kladderij. Lelijke letters en handtekeningen. De hele stad is van voor tot achter beklad.'

Haar ijver werd bekroond. Op 5 april 1985 overhandigde de directeur van de Stadsreiniging haar een ketting met een zilveren bezempje, tijdens een officiële huldiging. Nog mooier vond mevrouw Lioni de oorkonde die ze kreeg: ere-burgerreinigster van de stad Amsterdam. Ze liet meteen een stempel maken van haar nieuwe titel.

Tot op de dag van vandaag houdt ze de buurt schoon, in samenwerking met de vaste stadsdeelreinigers, onder wie Yamila, Frènk en Ketabi. Haar karretje, de prikker en de grijper kreeg ze van het stadsdeel De Baarsjes, de schoonmaakmiddelen betaalt ze zelf. 'Het is gewoon een hobby.'

Maar in de loop der jaren is het plezier er minder op geworden. 's Avonds komt ze niet meer buiten, net zo min als de andere 'oude buurtjes'. Te onveilig, vinden ze. 'Wij gaan nooit uit. Alleen de yuppies gaan nog uit.'

Onder de yuppies verstaat mevrouw Lioni studenten en jonge tweeverdieners die wonen in de koopappartementen bij haar in het blok. 'Het is nu net een duiventil hier: die eruit, die erin. Ze knallen hun fietsen tegen de gevel en laten de hond uit op de stoep. Die yuppies zijn te moe om te rijden en hun fiets in de box onder hun huis te zetten.'

Boven haar woonden een tijdje drie studentes, van adel zowaar, maar dat zegt dus niks. 'Die presteerden het om in de eerste week dat ze hier woonden vier vuilniszakken over de balustrade in de binnentuin te gooien.' Lioni's buurman vond een vuilniszak bij hem op het balkon. 'Hij ging als een bootwerker tekeer tegen de griet die opendeed: wij wonen hier niet in een achterbuurt. De volgende keer smijt ik een open zak bij je naar binnen!'

'Mag dat in jullie land?', vroeg mevrouw Lioni aan een paar jonge Marokkanen, die kreten op een gevel spoten.

'Wij zijn Nederlanders', zeiden ze.

'Mag het in het land van je ouders dan?'

'Daar hebben ze geen spuitbussen.'

'O. En hier heb je alles en ga je andermans huizen maar bekladden.'

Haar zoon waarschuwde later: 'Mam, pas nou maar op. Straks krijg je een klap op je kop of nog erger.'

Mevrouw Lioni zegt wat ze denkt. Mohammed, de vroegere Egyptische snackbarhouder bij haar in de straat, vroeg of mevrouw Lioni hem wilde helpen met het uitzoeken van planten voor in zijn tuin. Oké, zei ze - ze was kind aan huis bij hem. Zat ze naast hem in de auto, vroeg Mohammed: mevrouw Lioni, waarom wordt u eigenlijk geen islamiet? 'Mohammed, jij bent knap brutaal. Jij bent gast in ons christelijk land en dan durf je zoiets te vragen? Stel dat ik in Arabië aan jou vroeg of je geen christen wilde worden.' Mohammed zei even niks meer.

De vaste buurtbewoners zijn vol lof over haar, weet mevrouw Lioni. Ze is weleens acht maanden op wereldreis geweest. Een rótzooi toen ze terugkwam, och, och. 'We hebben u zo gemist!', kreeg ze te horen. 'Mankeert er wat aan jullie handjes dan?', antwoordde mevrouw Lioni. Voordat ze vertrok had ze notabene nog gezocht naar een vervanger: niet één te vinden.

Honderden (protest)brieven heeft ze verstuurd aan de gemeente, buurtbewoners en andere betrokkenen, bekrachtigd met haar stempel ere- burgerreinigster Amsterdam. Ze kreeg van het stadsdeel zelfs een speciale tussenambtenaar toegewezen, die haar standaard te woord stond en haar brieven moest onderverdelen.

Dus was het teleurstellend te merken dat haar pogingen de stad leefbaarder te maken niet altijd op waarde werden geschat. Een map met 36 foto's stuurde ze naar de gemeente, met muurschilderingen in steden over de hele wereld. Een alternatief voor de graffiti? Ze hoorde niks. Totdat ze het stapeltje kreeg thuisgestuurd: mevrouw, ik heb het ambt overgenomen van mijn voorganger mezusenmezo. Stelt u nog prijs op de foto's? 'Die map was gewoon in de la gegaan. Had nóóit meer iemand naar getaand.'

Haar ernstigste bureaucratische schermutseling dateert van 1999. Mevrouw Lioni wilde de dichtgetimmerde luiken van een kraakpand weer een fris aanzien geven. Eerst krabde ze een 'pak reclameposters van 23 jaar' eraf, toen plakte ze er met hulp van twee buurtconciërges een 'panorama

affiche' overheen. Een foto van een Canadees coniferenbos, met een groot meer ervoor. Bijna 150 gulden had ze ervoor betaald, inclusief een Bambiposter. 'Een cadeautje voor de buurt. Zo'n schitterend ding.'

Een paar weken later waarschuwde een winkelier haar: het coniferenbos was weg. Boos schreef ze het stadsdeel aan, dat haar na een jaar correspondentie adviseerde posters voortaan 'op de diverse wildplakzuilen' te plakken. 'Ik dacht dat ik klapte!' Nadat ze gedreigd had zich terug te trekken als ere-burgerreinigster, kreeg ze een bos bloemen en een brief met excuses, waarin stond dat ze ook wel lastig was voor de ambtenaren. 'Want die moeten uw brieven lezen en het werk uitvoeren.' Ja zeg, vindt mevrouw Lioni. 'Daarvoor zijn ze toch? Het is de omgekeerde wereld.'

Met haviksogen speurt ze de straten af. Daar moet ze nu een brief over sturen, wijst ze naar kapotte stoeptegels, die moet ze nog bellen, wijst ze naar een stapel onuitgepakte buurtkrantjes. Ze wrikt een paraplu uit een overvolle vuilnisbak, pakt een vuile babyspeen met haar grijper. Wie kijkt door de ogen van mevrouw Lioni ziet overal rotzooi. Op haar knieen poetst ze met kwastontharder ('het enige dat helpt') de paarse graffiti van Regiobureau Schuldhulp. Eén handtekening is twintig minuten werk. 'Zo ben ik dus uren onderweg. En de daders oppakken doen ze toch niet. Hypertureluurs word ik ervan.'

Vroeger, mijmert ze, liep ze met de babywagen door het Vondelpark. Daar durft ze nu niet meer te komen, eng, je kunt niemand vertrouwen. 'Amsterdam is een juweel van een stad. De enige stad van heel Nederland. Maar waar staat Amsterdam nu bekend om? Drugs, rotzooi en Marokkanen die je niet in de hand kan houden.'

Een auto van stadsreiniging hobbelt voorbij. 'Hee!', roept mevrouw Lioni en op hetzelfde moment schiet de wagen in zijn achteruit: 'Dag mevrouw Lioni!'

'Het is wel een schatje hè', zegt stadsreinigster Yamila tegen haar collega. 'Dag schatje!'

Volgend jaar wordt mevrouw Lioni 80. Een opvolger is nog niet gevonden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden