Manipuleren op de entresol

Goed, de eerste paal van stier Hermans nieuwe verblijf zit in de grond. Nog een aantal maanden en het eerste transgene rund ter wereld, drager van het gen voor menselijk lactoferrine, kan zijn stal in Polsbroek verruilen voor zijn nieuwe onderkomen in de tuin van museum Naturalis in Leiden....

Maar wel een groot, levend onderdeel van de permanente tentoonstelling Biotechnologie die donderdag tegelijk met het slaan van Hermans eerste paal werd geopend. Voortaan kunnen bezoekers aan Naturalis zich uitgebreid verdiepen in genetische manipulatie. In de techniek ervan, de toepassingen, de voor- en nadelen. Maar wat zien die bezoekers dan?

'Biotechnologie is moeilijk te visualiseren', zegt drs. Manon Laterveer, zoöloog en supervisor van de expositie. Dat moge zo zijn, zij en haar team hebben in elk geval iets gecomponeerd dat moeilijk over het hoofd kan worden gezien. Een kleurig, veelvormig geheel dat de materie op verschillende niveaus toegankelijk maakt. En dat allemaal in een betrekkelijk kleine ruimte, een entresol in de grote zaal waarin het museum de evolutie van het leven uitbeeldt.

De eerste indruk is vrij heftig. Die komt van een enorme replica van het DNA-molecuul, de bekende wenteltrapstructuur, met de basenparen als kleurig oplichtende treden. Vervanging of aanvulling van sommige van die treden is immers de technische essentie van genetische manipulatie.

In dit deel van de expositie is te zien hoe een cel er van binnen uitziet, en ook een heel mens. En de bezoeker kan zelf aan het manipuleren slaan. Met drukken op knoppen mag hij de vorm van schelpen bepalen bijvoorbeeld, of fantasie-gezichten samenstellen.

Veel meer vormen zijn te zien waar de toepassingen van genetische manipulatie aan de orde komen. Er staan anjers, donkerpaars gemaakt met een petunia-gen, rijstplanten met extra vitamine A en echt genetisch gemanipuleerde soja- en maïskorrels. Maar er zijn ook snel groeiende kweekzalmen (hier van kunststof), een school nagemaakte zebravisjes, een wasmiddel met bijzondere enzymen, en menselijke organen.

Overal staat bij wat biotechnologie op deze en veel andere deelterreinen doet: een korte uitleg op kaarten, een langere die op te roepen is met de computer. Daaruit leren we dat gemanipuleerde zebravisjes worden gebruikt om oestrogene stoffen - milieuvervuilende stoffen die vrouwelijke hormonen nadoen - op te sporen. Die visjes hebben een gen ingebouwd gekregen waardoor ze licht gaan geven als ze in aanraking komen met een oestrogeen.

Niet iedereen vindt dat visjes als meetinstrument mogen worden gebruikt, staat er keurig bij, en er zijn alternatieve meetmethoden, al zijn die duurder en minder nauwkeurig. Bezwaren en alternatieven worden trouwens steeds vermeld, bij elke gentech-toepassing, want de tentoonstelling wil ook de ethische discussie rond biotechnologie weergeven. De betalende ministeries van Landbouw en van Volksgezondheid hadden dat graag zo gezien.

Taaie kost blijft het natuurlijk wel, die biotechnologie. Ook op deze tentoonstelling, met al haar duidelijke vormen en uitleg, moet de bezoeker die zich er echt in wil verdiepen, de tijd nemen. Goed kijken, de juiste knoppen indrukken, flinke teksten lezen.

En toch, zegt Laterveer, is de expositie - zoals heel Naturalis trouwens - vooral bestemd voor gezinnen met kinderen. 'Vandaar de nogal basale vormgeving - voor de verdere verdieping zijn er de computers. Het zou al aardig zijn als jonge bezoekers een vaag begrip als biotechnologie weten te verbinden met bepaalde planten en dieren. Of dat ze verbaasd constateren: hé, wasmiddelen hebben er ook mee te maken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden