Manipulatie van foto's geeft te denken

Juist in de week dat Volkskrant-fotograaf Marcel Molle de Zilveren Camera wint - de glans van zo'n prestigieuze prijs straalt toch ook af op de redactie - melden lezers dat ze problemen hebben met sommige foto's, of met de combinatie van foto's en teksten....

De meeste kritiek kreeg de rubriek 'De gemaakte realiteit' op de pagina Sporen van vorige week zaterdag. Als voorbeeld van een gemanipuleerde foto geeft het artikel een foto van Lenin, in zijn klassieke redenaarshouding, waarvan de kameraden Trotski en Kamenev op last van Stalin zijn weggepoetst.

Een lezer uit Deventer vindt dat de keuze van de foto van Lenin tijdens een toespraak op 5 mei 1920 de geloofwaardigheid aantast van het artikel over het manipuleren van foto's. Die gemanipuleerde foto verschilt immers nog op een andere manier: hij is duidelijk vanuit een ander standpunt en op een ander tijdstip genomen. Dat klopt dus gewoon niet.

Om die reden, maar ook uit een zekere ergernis over de toon van het artikel, stuurt een inwoner van Voorburg een geparafraseerde versie ervan, die eindigt met een 'beschrijving' van de gemanipuleerde foto. '(. . .) Lenin heeft zelf een andere houding, het publiek kijkt de andere kant op, de fotograaf is vijf meter naar rechts gegaan en is op zijn keukentrapje geklommen, en o ja, Trotski en Kamenev zijn in de tussentijd een bak koffie gaan drinken.' Hoezo manipulatie?

Had de samensteller van de pagina niet gezien dat het eigenlijk geen echt te vergelijken foto's waren? Zeker wel; en achteraf bezien beaamt hij dat het niet zo gelukkig is geweest dat hij vorige week niet over het juiste setje beschikte. Hij kreeg het overigens deze week toegestuurd van een even opmerkzame lezer.

Dit 'incident' sluit goed aan op een andere vraag, van een lezer uit Rotterdam, over manipulatie van foto's. Achter op de sportbijlage van 13 december stond een foto van de voorzitter van het Internationaal Olympisch Comité Samaranch, samen met prins Willem-Alexander. Er is volgens hem iets vreemds aan de hand met het rechteroor van de IOC-voorzitter. De foto is geretoucheerd, veronderstelde deze lezer. Hij weet dat met digitale technieken foto's eenvoudig zijn aan te passen. Hij houdt zijn hart vast voor het moment dat hij niet meer met het blote oog wijzigingen aan foto's kan ontdekken.

'Geen sprake van dat de foto van Samaranch is gewijzigd', zegt de chef van de fotoredactie. Dat de oorlel van de voorzitter er los bij lijkt te hangen, komt door de hoek waaronder de foto is genomen. Ook digitaal, zegt hij, ligt voor de redactie de grens bij wat vroeger ook al kon in de donkere kamer: met meer of minder licht de kwaliteit van het beeld verbeteren en uitsneden kiezen. Meer dan dat mag niet; dat staat ook zwart-op-wit. 'De redactie die daar de hand mee licht, tast de geloofwaardigheid van de krant aan.'

De lezer uit Deventer wijst nog op een foto in het katern Werk, ook vorige week zaterdag, waarop te zien zou zijn dat een werkneemster op een kantoor een sollicitatiebrief doorneemt met een sollicitant. Die vrouw doet dat niet, maar poseert, meent hij.

De lezer heeft in zekere zin gelijk. De redactie maakt een onderscheid tussen nieuwsfoto's en foto's die als illustratie dienen bij een verhaal, bijvoorbeeld omdat de betrokken persoon in het verhaal wordt geïnterviewd. Voor zo'n foto wordt een afspraak gemaakt. Het resultaat kan een portret zijn, of een foto die probeert zo dicht mogelijk bij de inhoud van het artikel te blijven. Daarbij regisseert de fotograaf.

Dat geldt eigenlijk ook voor alle formele gebeurtenissen en bijeenkomsten waar voorlichters bij zijn. Zegt ook Molle woensdag in het interview in de Volkskrant niet dat hij met de camera om zijn nek zijn schroom overwint en gemakkelijk durft te vragen: 'Majesteit, wilt u dit of dat doen?'

Dat klopt, zegt de chef. Bij dit soort bijeenkomsten ontbreekt alle spontaneïteit. Bij een nieuwsfoto ligt dat heel anders, zegt hij. Wat hem betreft, zou de grens worden overschreden als een fotograaf een kraker zou vragen om voor de foto nog eens opnieuw een steen naar de politie te gooien. De fotograaf die dat doet, kan het bij de krant verder wel vergeten.

Met dat principe ben ik het volledig eens. Maar valt dat ook staande te houden in de praktijk? Ik lees net in de NRC dat de Amerikaanse televisiezender CBS het 'nog net acceptabel' vindt om tijdens de live-reportage van de jaarwisseling op Times Square in New York het logo van concurrent NBC dat daar hangt, op het televisiescherm te vervangen door een virtueel eigen CBS-logo. Dat is een verontrustende ontwikkeling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden