Man met zuivere leiderschemie

In 2007 werd hij uitgeroepen tot beleggersheld: AkzoNobel-baas Hans Wijers. Hoe hij het concern verloste van zijn kwijnende farmaciepoot, was 'een meesterzet'.

De Grote Stroomlijner stopt ermee. De man die de pillendivisie van AkzoNobel in de uitverkoop deed - tot gejuich van aandeelhouders en tot verdriet van werknemers - neemt na negen jaar afscheid als topman. Vandaag krijgt Hans Wijers (61) zijn uitwuifdag tijdens de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering. Het tijdperk-Wijers in zeven lemma's.


Aandeelhoudersman

Hans Wijers werd nog weleens versleten voor een typische aandeelhoudersman, die het primaat bij de beurskoersen legde. Wijlen Noor van Andel, oud-onderzoeksdirecteur bij AkzoNobel, vertelde vijf jaar geleden tegen Intermediair over de jaarlijkse reünies van oud-directeuren, waarbij één vraag steevast terugkeerde: Hans, welke producten heb je dit jaar gemaakt?


'Dat vindt-ie niet prettig. Hij doet er altijd twee seconden over om zich te hernemen. Eén keer gaf hij als antwoord: tot onze schrik is het patent op de anticonceptiepil verlopen. Tot onze schrik! Terwijl dat nu net het enige is dat je twintig jaar van tevoren ziet aankomen.'


Zelf zag Wijers zich helemaal niet als aandeelhoudersman. Hij zag het geloof in de hoge rendementen van beleggingen als 'een groot probleem in onze samenleving', zo zei hij in 2004 tegen de Volkskrant.


Toch heeft Wijers behoorlijk voldaan aan de hoge verwachtingen van beleggers. 'Wijers is een goede bestuursvoorzitter geweest', zegt Jan Maarten Slagter, directeur van de Vereniging van Effectenbezitters. In het jaar dat Wijers aantrad, noteerde het aandeel AkzoNobel een tijdlang onder de 20 euro. Nu doet het 43 euro. 'Daarmee laat hij de AEX ver achter zich', zegt Slagter.


De mazzel van Wijers, erkende hij zelf later, was dat hij het stokje overnam van voorganger Kees van Lede toen het bedrijf er naar de smaak van aandeelhouders niet best voor stond. 'De koers van het aandeel was belachelijk laag', vond Wijers.


Strateeg

Op het moment dat Wijers begon bij AkzoNobel - eerst in 2002 als adviseur van de raad van bestuur, vanaf 1 mei 2003 als bestuursvoorzitter - morden de aandeelhouders al jaren. In hun ogen was AkzoNobel als een voetballer die op vele posities kon spelen, maar nergens nummer 1 stond. Het conglomeraat leunde op drie poten die vrijwel niets met elkaar gemeen hadden: pillen, verf en chemicaliën. Los zand, vonden beleggers.


'Hans Wijers is binnengekomen met een heel duidelijk concept', zegt een oud-secretaris van de raad van bestuur. 'Omdat Akzo al contacten had met Boston Consulting Group toen Hans Wijers daar nog consultant was, had hij al een aardig idee welke richting hij op wilde.' AkzoNobel moest zijn positie versterken in opkomende economieën zoals China en India - wat uiteindelijk ruimschoots gelukt is. En de nadruk van het concern moest op de verfdivisie komen. Een strategie die zou culmineren in 2007, het turbulentste jaar uit de geschiedenis van AkzoNobel.


Saneerder

Vergis je niet in Hans Wijers, zegt Aarnout Loudon, oud-topman van AkzoNobel en oud-commissaris van onder meer ABN Amro. 'Hij komt aimabel over, maar hij is een harde manager. Je moet bij hem niet met halve waarheden komen.'


Innemend, charismatisch en charmant zijn de adjectieven die al over Wijers worden uitgestrooid sinds hij minister van Economische Zaken was in het eerste kabinet-Kok. Maar onder het patina van beminnelijkheid ging een bestuurder schuil die meedogenloos kon saneren. Maarten van Veen, oud-commissaris bij AkzoNobel en topman van Hoogovens in de tijd dat Wijers minister was, is er nog steeds van onder de indruk. 'Dat harde, dat kon hij verdomd goed verpakken.'


Farmacieverkoper

Dat talent voor verpakken kon hij goed gebruiken bij zijn meest omstreden beslissing als topman: de verkoop van Organon. De farmaceutische tak was vóór 2007 steeds meer uitgegroeid tot het probleemkind van AkzoNobel. Organon kreeg met tegenvallers te maken: het antidepressivum Remeron - een van Organons belangrijkste medicijnen - raakte zijn patent kwijt in de Verenigde Staten. En het succes van nieuwe medicijnen viel tegen. Bovendien was Organon maar een kleine speler.


Wijers besloot Organon af te splitsen en als zelfstandig bedrijf naar de beurs te brengen. Maar op 12 maart 2007, vlak voor de beursgang, verkocht Wijers Organon plots voor 11 miljard euro aan het Amerikaanse farmacieconcern Schering Plough. Organon-werknemers voelden zich verraden. Binnen drie jaar zouden duizenden hun baan verliezen.


'De manier waarop hij het eindspel van Organon heeft gespeeld', zegt de oud-secretaris, 'daar zetten toch een hele hoop mensen hun vraagtekens bij: hoe is je sociale antenne afgesteld? Die antenne had bij Hans Wijers wel veel beter gekund.'


Loudon staat nog steeds achter de verkoop. 'Strategisch kon je betwijfelen of je farmacie wel kon combineren met verf en chemie. En als je zo'n bod krijgt als van Schering-Plough, dan is weigeren moeilijk, als je tenminste geen ruzie wilt met de aandeelhouders.' De aandeelhouders waren inderdaad zeer enthousiast. De VEB bombardeerde Wijers tot beleggerstopman van het jaar 2007. Slagter: 'De uiteindelijke opbrengst van Organon was veel hoger dan met een beursgang het geval zou zijn geweest. Dit mag wel een meesterzet worden genoemd.'


Verfman

Vanuit zakelijk perspectief mag de verkoop van Organon dan een logische zet zijn geweest, toch treuren veel oud-werknemers dat het conglomeraat van weleer verworden is tot een simpel verfbedrijf. Toegegeven: AkzoNobel is wel uitgegroeid tot de grootste mondiale speler op het gebied van verven en lakken. Maar verf is qua innovatie toch een vierletterwoord. 'Dat vind ik jammer', zegt de oud-secretaris, 'het is een bedrijfstak die minder kennisintensief is, waar innovatie een beperkte rol speelt'. Op een buitengewone voorliefde voor verf heeft hij Wijers nooit kunnen betrappen. 'Verf maakte simpelweg deel uit van het concept dat hij in zijn hoofd had.'


ICI-veroveraar

In 2007 volgden nog twee belangrijke gebeurtenissen. Wijers verhuisde het hoofdkantoor van Arnhem naar Amsterdam. En in augustus volgde na twee mislukte pogingen de overname van het Britse chemiebedrijf ICI voor bijna 12 miljard euro. Een deel van ICI's chemieactiviteiten werden snel weer doorverkocht aan het Duitse Henkel. De Britse tabloids schreeuwden moord en brand. 'De dood van een symbool van de Britse industriële macht'. Het was een stap waarop Wijers al jaren broedde, maar die hij pas kon uitvoeren toen Organon verkocht was. Hoewel de overname strategisch gezien een goede zet was, vindt Slagter, was de prijs die Wijers voor ICI betaalde aan de hoge kant.


Superbestuurder

In zijn tijd als minister liet Wijers ooit een Kamerdebat schieten voor de verjaardag van zijn dochter. Maar het afgelopen decennium heeft Wijers zich ontpopt tot een grootverzamelaar van bestuursfuncties, wat hem de nummer twee maakt van de Volkskrant Top 200 van invloedrijkste Nederlanders.


Hij was begin deze eeuw als voorzitter van het Nationaal Huwelijksgeschenk belast met de feestelijkheden rond het huwelijk van prins Willem-Alexander en Máxima. Hij is commissaris van het Concertgebouw, als commissaris hoofd van de beloningscommissie bij Shell en sinds dit jaar commissaris bij Heineken. Sinds kort is Wijers ook voorzitter van Natuurmonumenten. De voormalige rechtsbuiten van onder meer het Utrechtse Hercules en de Rotterdamse Volharding Olympia Combinatie wordt zelfs genoemd als nieuwe commissaris bij Ajax.


'Hij is nog niet klaar, hij ziet voor zichzelf echt nog een rol in de samenleving', zegt Natuurmonumenten-directeur Jan Jaap de Graeff. Eén advies wil oud-Arcadis-, Shell-, HBG-, AkzoNobel-, Concertgebouw- en ABN Amro-commissaris Aarnout Loudon wel geven aan Hans Wijers. 'Neem niet te veel hooi op je vork.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden