REPORTAGE

Man met dikke wenkbrauwen mag blijven

Terwijl overal in Oekraïne standbeelden van Sovjet-leiders worden omgetrokken staat één beeld trots overeind: de sokkel met Leonid Brezjnev in zijn geboorteplaats Dneproderzjinsk.

Het beeld van oud-Sovjet-leider Brezjnev laat iedereen koud in zijn geboortestad.Beeld Yuri Kozyrev / Noor

De Leninboulevard loopt kilometers naar beneden, recht naar het dal met de chemische fabriek waarvan de stad Dneproderzjinsk leeft. Aan het begin van die boulevard staat het standbeeld voor Leonid Iljitsj Brezjnev, leider van de Sovjet-Unie van 1964 tot 1982. Van vlak onder zijn dikke wenkbrauwen kijkt hij over de rand van de stad.

Bijzonder, want overal in Oekraïne worden de symbolen van de Sovjet-Unie weggevaagd. In een jaar tijd zijn meer dan vijfhonderd Leninbeelden van hun sokkels getrokken. Het Leninbeeld in Dneproderzjinsk - een stad met ruim 200 duizend inwoners - is in april door de autoriteiten weggehaald, maar om Brezjnev bekommert zich niemand. Duiven zitten ongestoord op zijn hoofd, jonge moeders lopen met kinderwagens rondjes om de sokkel.

Het is het enige Brezjnevbeeld ter wereld. In de Russische havenstad Novorossijsk staat er ook een, maar dat is omgedoopt tot 'De man die langs de kade loopt'. Wel een man met jampotten van brillenglazen en enorme zwarte wenkbrauwen.

Politieke repressie

De Brezjnevtijd was grijs en grauw. De excessen onder Stalin waren voorbij, maar de politieke repressie bestond nog altijd. Het leven was simpel. Hoop op verandering was er niet, het Sovjet-systeem leek onder Brezjnev voor de eeuwigheid geschapen. De laatste vrijheid was te vinden in de vele grappen en anekdotes die er over Brezjnev rondgingen. 'Leonid Iljitsj ondergaat een operatie', zegt iemand. 'Is het zijn hart?' 'Nee, een borstkasvergroting om ruimte te maken voor nog meer medailles!'

In Dneproderzjinsk kan niemand zich de Sovjethumor herinneren. 'We hadden het niet slecht. De fabriek draaide, de salarissen werden op tijd betaald. Er waren geen tekorten, want Breznjev is zijn thuisstad niet vergeten', legt Evgeni Petrovitsj uit. 'Er was niets controversieels aan, gewoon een Sovjetman - we waren allemaal Sovjetmannen.'

'O!'

Hij wil doorlopen, maar stopt dan. 'Er was een grapje uit die tijd. Iets met de Olympische Spelen. De ringen. Ik ben het alweer vergeten, maar het is vast op internet of hoe heet dat ook alweer.' Tijdens de openingsceremonie van de Olympische Zomerspelen in Moskou in 1980 begint Brezjnev zijn speech met een luidkeels 'O!' Er klinkt een daverend applaus. Weer begint Brezjnev: 'O!' Weer applaus. 'O!', zegt Brezjnev nog een keer. Dan komt er een secretaris naar de Sovjetleider aangesneld. 'Leonid Iljitsj, dat zijn de Olympische ringen, die hoeft u niet voor te lezen.'

'Ik ben in de Brezjnevtijd geboren. Ik kan het me nog een beetje herinneren allemaal. Er was niets te klagen, want er gebeurde gewoon maar weinig', zegt een vrouw die met haar 17-jarige zoon langs de boulevard loopt. Is ze trots op het beeld, op de leider uit hun stad. 'Nee. Hij was toch een beetje vlees noch vis.'

Haar zoon luistert demonstratief naar keiharde metalmuziek. Op verzoek doet hij zijn oordopjes uit. 'Dat beeld? Weet ik veel? Lenin of zo? Lekker boeiend!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden