'Man, je leeft drie jaar in één jaar'

Hans van Manen deed in de jaren tachtig de choreografie van twee van Ischa Meijers theatervoorstellingen...

'Ik heb een paar keer met hem gewerkt, een buitengewoon lieve vriend van me. Hij was waanzinnig leergierig, iemand die veel kon hebben, hij nam alles aan. Op de eerste repetitie stak hij een sigaret op, ik zei: ''De enige die hier rookt, ben ik.'' Hij schrok zich rot, hij deed het meteen niet meer, buitengewoon gedisciplineerd.

'Ik heb uren met hem gerepeteerd, hij wilde alles van het vak weten. Hij kon een hele hoop, hij begreep een hele hoop. Ik weet niet of hij een groot talent was, maar hij wilde het absoluut kunnen. Ik heb mooie dingen van hem gezien.

'Hij was een ondeugende man. Men zei dat hij op toneel niet goed genoeg was, maar hij deed het toch. Hij was iemand die altijd veel kritiek kreeg, omdat hij alles deed. Met veelzijdigheid kun je mensen irriteren. Ik was buitengewoon dol op hem. Ik heb nooit begrepen wat mensen tegen hem hadden. Ik vond hem een schat.'

Rinus Ferdinandusse is hoofdredacteur van Vrij Nederland, het blad waarin Ischa Meijer een aantal van zijn meest spraakmakende interviews publiceerde.

'Als ik me goed herinner, kwam hij bij ons op een moment in zijn carrière dat hij zei: ''Ik wil niet interviewer zijn, ik wil het interview zijn, Ischa.'' Hij praatte dus net zo lang met mensen tot hij dacht: zo zit hij of zij in elkaar. Dan gaf hij zijn weergave van het gesprek. En behalve de Pepers heeft niemand kunnen zeggen: ''Ik ben het niet.''

'Hij was absoluut een goed interviewer. Dat zag je ook op televisie. Als mensen een kant op wilden die hij niet wilde, liet hij het niet toe. Hij straalde uit: ik presenteer die mensen zoals ik ze zie. Het kan best zijn dat dat weerstand opwekte.

'Maar ik vond hem aardig. Hij had een goed gevoel voor humor. Ook een uitdagend gevoel voor humor. Hij kon behoorlijk zuigen. Ik weet niet of zijn glorietijd bij Vrij Nederland lag. Hij heeft ook bij de VPRO-radio een gigantische glorietijd gehad. Mensen lachten zich tranen om hem. Ik denk dat hij nog veel plannen had. De grote Ischa-show.

'Elke keer als ik zelf een aardig interview had, schreef hij me een kaartje: ''Dat was een goed interview, zo moet het''.'

Willem Breuker ging op tournee met de door Ischa geschreven voorstelling 'Deze kant op dames'.

'We hadden een heel merkwaardige vriendschap. Ischa was iemand die op zichzelf stond, alle heilige huisjes lapte hij aan zijn laars. Zo ben ik zelf ook een beetje, dus dat ging wel tussen ons.

'Wat ook ontzettend leuk was: eetafspraken waren tot half tien en niet tot drie uur 's nachts. Want hij moest de volgende dag weer in het koffiehuis zitten voor zijn stukjes in Het Parool. Er was altijd veel om bij te praten, er stond veel op het antwoordapparaat. De laatste keer dat ik hem sprak, zat hij ziek thuis. Hij was erg ongedurig. Hij leefde dubbel snel, dat heeft hem nu parten gespeeld.

'Hij heeft wel meegezongen met het Kollektief, wat hij niet kon, maar dat maakte niet veel uit. Hij was een aanwinst, de entourage, dat je je thuisvoelde. Vaak hadden we meer plannen dan dat er echt iets van kwam. Het was heel stimulerend om zijn mening te horen. Hij volgde veel, kon ook fijn jaloers zijn op mensen die iets was gelukt. 'Botsingen waren er ook, maar zo hoort het. Hij was zo iemand die je maar één keer in je leven tegenkomt.'

Ton Lutz regisseerde 'Deze kant op dames' en was bij een aantal andere stukken van Ischa Meijer in de marge betrokken.

'Hij was een genadeloos toneelcriticus eind jaren zestig, een engel en een duivel. Dat kwam doordat hij veel van toneel hield. Als kind zat hij vroeger in de schouwburg van Haarlem in de engelenbak. Daarover zei hij: ''Ik begreep het niet, maar ik vond het zo prachtig, mensen die dingen riepen en stonden te zwaaien op het toneel.''

'Die liefde heeft hem er later toe verleid heel erg kritisch te zijn, zoals sommige ouders hun kinderen uit liefde slaan. Daarmee heeft hij sommige toneelspelers beslist de das om gedaan. Hij was vrij genadeloos. Later heeft hij zich tegenover sommigen weer geëxcuseerd. In wezen was hij een hele lieve, heel kwetsbare jongen.

'Hij heeft Ons dorp, de schoonheid en het leven geschreven, een omkering van de feiten in Het vuil, de stad en de dood van Fassbinder. Hij wilde bewijzen dat dat geen racistisch stuk was. Hij heeft de andere kant van de medaille laten zien, een heel verdienstelijk stuk. Eén week voordat het in première ging, zei hij: ''Papa, je moet erbij komen.'' Dat heb ik gedaan.

'Daarna heeft hij Deze kant op dames geschreven voor Willem Breuker, ik deed de regie. Hij zou erbij zijn als entertainer, maar dat mocht niet van de dokter. Hij deed te veel. Toen dacht je al: man, je leeft drie jaar in één jaar. Ik heb hem toen bijna elk blaadje van het script uit zijn handen moeten rukken. Veel van wat hij schreef, ging door duizend vingers. Op de map met manuscripten voor Deze kant op dames had ik geschreven: tekst Ischa Meijer en vele anderen. Dat was een grap, een cynische grap.

'Veertien dagen voor zijn eerste show met Jenny Arean werd ik er ook bij gehaald om het stuk schoon te vegen. Het was een puinhoop. De eerste try-out was in De Balie, hij zette de bandrecorder aan en de hele band loopt eraf. Het eerste wat hij zei was: ''Dit kan alleen een jood overkomen.''

'Het was gewoon een stoute jongen. Hij kon mensen zo manipuleren dat ze zeiden wat hìj wilde. Een van de weinigen bij wie hem dat niet is gelukt, was ik. Ik kende hem te goed.'

Wim Noordhoek werkte jarenlang met Ischa Meijer samen voor de VPRO-radio, sinds kort voor De Avonden op Radio 5:

'In 1981 liep ik op de Prinsengracht met Leonie Smit, die later jarenlang de producente zou worden van zijn programma Een uur Ischa. We kwamen Ischa tegen, die liep daar wat verloren. Toen zei hij: ''Ik wil ergens bij horen, kan ik niet bij jullie horen?'' Wij zeiden: ''Dat is goed.'' En het is nooit meer overgegaan.

'Wat er bij het interviewen bij hem heel erg achter zat, was de mensenkennis die hij uit zijn psychotherapie heeft gehaald. Hij heeft zichzelf goed bestudeerd. Hij kon goed luisteren. Hij heeft alles uit het luisteren gehaald en daar deed hij tijdens interviews iets mee. Dat is nog eens wat anders dan prefab vragen stellen.

'We hebben een nieuwe studio, die is voor een deel om hem heen gebouwd. Vandaag op zijn verjaardag zou het gebeuren: voor het eerst in de nieuwe studio. En nu is hij er niet meer.

'Donderdag gaan we een programma voor hem maken. Iedereen die hem heeft gekend, zal een tekst voor hem schrijven, muziek maken, stukjes band laten horen. Ischa zei altijd: ''Ik moet instant respons hebben.'' Nou, dat gaan we doen.'

Greta Riemersma

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden