INTERVIEW

Man die probleem migranten moet oplossen

Staatssecretaris Dijkhoff is dinsdagavond in het Drentse dorp Oranje belaagd door boze burgers, nadat hij zijn besluit kwam toelichten om nog eens zevenhonderd extra asielzoekers naar het dorp te sturen. Dijkhoff is als onervaren staatssecretaris van Asielzaken plotseling in het brandpunt van de almaar aanzwellende vluchtelingencrisis beland. Lees hier het interview terug dat Natalie Righton onlangs met Dijkhoff had.

Klaas Dijkhoff.Beeld Mike Roelofs

Alleen achter zijn bureau beslist de 34-jarige Klaas Dijkhoff over de levens van mensen. Bijna dagelijks zitten er in zijn loodgieterstassen de dossiers van vluchtelingen die een laatste beroep doen op zijn clementie en zijn discretionaire bevoegdheid om tegen het oordeel van de rechters in toch asiel te verlenen. Soms, als het beleid 'kafkaëske vormen' heeft aangenomen, stemt Dijkhoff in. Meestal valt het oordeel negatief uit: uitzetten.

De VVD'er, die als zoon van een beroepsmilitair opgroeide rond Duitse legerbases, wil niet dramatisch doen over de last op zijn schouders. 'Het is complex, het is lastig, maar het is nog veel lastiger voor de mensen om wie het gaat.' En iemand moet volgens Dijkhoff nu eenmaal de beslissing nemen. Sinds het aftreden van Fred Teeven in maart is hij dat. 'Ik heb me er niet op voorbereid. Ik kan niet meer doen dan mijn best.'

Zijn politieke vorming vond plaats in Duitsland. Zijn eigen vader én de vaders van al zijn vriendjes droegen in de ogen van de jonge Dijkhoff een uniform om de vrijheid te bewaken. 'Voor ons was de Muur als scheidslijn tussen vrijheid en onvrijheid niet ver weg. En op zo'n legerbasis besef je misschien eerder dat vrijheid ook bedreigd kan worden, dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. Het heeft mede mijn keuze voor de VVD bepaald.'

Nu moet hij juist mensen wegsturen uit Nederland, vaak terug naar een minder vrij land. Dijkhoff ziet het niet als een botsing tussen zijn jeugdige vrijheidsideaal en de harde werkelijkheid aan de politieke top. Eerder het tegenovergestelde. De voormalige gymnasiast en rechtendocent gebruikt de term 'polis', een verwijzing naar de klassieke Griekse samenlevingsvorm die een strikt onderscheid maakten tussen de burgers en de niet-burgers in de buitengebieden. Alles was erop gericht om de cohesie van de polis te bewaren. Dat staat nu weer op het spel, meent Dijkhoff.

CV

1981 Geboren in Soltau (Duitsland)

1994-1998 Gymnasium in Eindhoven 1998 Lid van de VVD 1999-2005 Studie Nederlands recht, internationale richting. Universiteit van Tilburg

2005-2009 Docent recht, retorica en politieke theorie aan de Universiteit van Tilburg

2010 Gepromoveerd op het thema oorlogsrecht aan de Universiteit van Tilburg 2010-2013 Gemeenteraadslid in Breda

2014-2015 Tweede Kamerlid

2010-2015 VVD-campagneleider voor de verkiezingen

2015-heden Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie

Dijkhoff woont samen met zijn vriendin in Breda.

'Vrijheid is een ideaal dat ik iedereen gun, maar ik heb niets met mooie idealistische, maar onpraktische en onbehapbare intenties. Iedere samenleving is begrensd. Daarbinnen moet je de vrijheid behouden. Ik wil niet per se zeggen dat iedereen die binnenkomt een bedreiging is voor de vrijheid, maar we hebben hier ook afgebakende afspraken. Niet iedereen kan zomaar toetreden, dan hef je de polis op. We zijn nu met 17 miljoen mensen, als er miljoenen bijkomen, zijn we niet meer hetzelfde land. Zo werkt het gewoon niet.

'Dit hoekje van de wereld is vrij, maar dat is ook niet vanzelf gekomen. Daar hebben we eeuwen voor gevochten. Hopelijk lukt dat ook in andere werelddelen. Als we iedereen die de vrijheid bemint hiernaartoe halen, wordt het in andere landen nooit beter.'

Andere VVD-ministers noemen de - naar Binnenhofse maatstaven - hippe dertiger (behalve een baardje draagt hij ook een Apple-watch) 'het jonge talent'. Ze koesteren hoge verwachtingen van de Bredanaar; zijn huidige post bij het ministerie van Veiligheid en Justitie kan een opstap zijn naar meer. Tegelijkertijd is het afbrandrisico groot. De PvdA wil een humaan asielbeleid, zijn eigen VVD eist juist strengheid. De oppositie probeert beide partijen tegen elkaar uit te spelen. PVV-leider Geert Wilders noemde het vrijdag 'verraad' dat Dijkhoff in de Volkskrant pleitte voor meer opvang van migranten.

Achter de schermen is Dijkhoff al langer druk om extra bedden te regelen voor de uitdijende groep asielzoekers. De nood is hoog. Dit jaar zullen er 40 procent meer vluchtelingen zijn dan in 2014. Het aantal beschikbare bedden voor erkende vluchtelingen is vooralsnog slechts 20 procent gegroeid. Zijn eerste inhoudelijke interview sinds zijn aantreden, is meteen een oproep voor meer ruimhartigheid bij gemeenten.

'Plat gezegd heb ik stoere burgemeesters, wethouders en raadsleden nodig. Mensen die inzien dat we een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid hebben als land om deze mensen op te vangen. Het is voor niemand leuk, zeker voor die mensen zelf niet. Die Syriërs hadden vaak een prima leven, ook al woonden ze niet in een vrij land. Die hadden een prima opleiding en een goede baan en wilden ook geen bom op hun huis. Die waren hier niet naartoe gekomen als ze niet hadden hoeven vluchten.

'Dan kan een burgemeester die het verzoek krijgt om te helpen bij de opvang niet denken: 'Ik neem niet op, ik bel niet terug, want dan vragen ze misschien de buren wel.' Nee, de buren hebben we namelijk ook al gebeld.'

Klaas Dijkhoff.Beeld Mike Roelofs

Als u belt, nemen sommige burgemeesters niet op?

'Ze nemen wel op, maar zeggen soms: 'Ik snap dat het moet, maar het ligt hier toevallig heel lastig.' Ja, het ligt overal lastig. Maar het probleem is te groot. We hebben niet meer de tijd om jaren na te denken of er ergens een asielzoekerscentrum (azc) kan komen in de buurt. Gelukkig zijn er ook veel gemeentebesturen die wel meewerken, ook al zouden ze een veel rustigere tijd hebben als ze het niet deden.

'Gemeenten die helpen bij de opvang bewijzen een enorme dienst aan ons land en aan de mensen die op de vlucht zijn. Ik doe ook een oproep aan de bewoners om dat te accepteren.'

Zijn de angsten onterecht?

'Ik snap dat mensen liever iets anders naast de deur hebben, maar de praktijk leert dat het meestal goed gaat. Een paar honderd meter van mijn voordeur in Breda zit in een voormalige gevangenis nu ook een azc. Vooraf gaf dat reuring. Logisch. Als een autogarage verandert in een supermarkt, zijn mensen ook bang dat het te druk wordt in de straat. En we hebben het nu niet over een supermarkt, maar over mensen die je niet kent, uit een land dat je niet kent.'

Waarom zou een VVD-wethouder meewerken. De VVD-fractie zegt dat de aanzuigende werking alleen maar toeneemt zolang we hier mensen blijven opvangen.

'De aanzuigende factor is er toch wel. Dat is onze welvaart. We moeten dit probleem managen. Het probleem oplossen gaat sowieso niet.'

Ook niet als we die mensen helemaal niet meer Europa in laten, zoals de VVD-fractie wil?

'Mijn voorkeur is om mensen in de regio op te vangen. Dat is het beste model en dat gebeurt nu ook al het meest. Die VVD-wethouder weet ook dat het kabinet zich volop inzet om dat uit te breiden, maar de Nederlandse invloed op het wereldgebeuren is niet heel groot. De aantallen vluchtelingen zijn nu zo groot, dat zelfs bij het kleine percentage dat hiernaartoe komt, het in absolute zin nog steeds over veel mensen gaat.

'Zelfs als alle Europese landen morgen vinden dat we alleen mensen in de regio moeten opvangen, zullen vluchtelingen zich nog steeds hier melden. En als ze echt op de vlucht zijn voor oorlog - en dat wordt uitvoerig gecontroleerd - dan vangen we ze hier op. Ik heb ook liever niet dat het regent, maar als het zo is, heb je een paraplu nodig.'

Uit een peiling blijkt dat ongeveer de helft van Nederlanders niet wil dat er nog meer immigranten komen. Wat zegt u tegen die mensen?

'Ik wil ook dat de instroom minder wordt, dat de smokkelaars de pas wordt afgesneden, dat de opvang in de regio beter wordt, dat mensen die 'nee' krijgen te horen sneller teruggaan, dat de landen van herkomst verplicht worden om hun mensen terug te nemen. Dat moet allemaal en daar werk ik ook hard aan. Er is niet één oplossing. Er zijn heel veel dingen die we tegelijkertijd moeten doen. Maar feit is dat er nu heel veel mensen bij ons aanbellen en dat ik bedden nodig heb.'

De oorlog in Syrië is ook volgend jaar niet voorbij.

'De wereldvrede is nog niet uitgebroken, nee. We moeten rekening houden met meer vluchtelingen. Het aantal zal hoger uitkomen dan vorig jaar. Toen hebben we 25 duizend mensen een status gegeven. Nu gaan we de 35 duizend wel halen.'

Wat is het maximaal aantal vluchtelingen dat Nederland aankan?

'Ik ben niet bezig met de vraag hoeveel we aankunnen, omdat we daar toch niet op kunnen sturen. Dat zou ik graag doen, maar zo werkt de wereld niet. Op dit moment kunnen we het aan.'

Neemt het draagvlak af?

'Zo'n 10 procent van de sociale woningen die vrijkomen, gaan naar mensen met een asielstatus. Voor Nederlandse mensen op een wachtlijst - en daar heb ik ooit zelf ook op gestaan - duurt het te lang. Daarom zijn we met gemeenten bezig om te kijken naar andere vormen van huisvesting. Je kunt aan van alles denken: kantoorpanden, tijdelijke woonunits. Containerwoningen klinkt zo akelig. Maar bij mij om de hoek staat er nou één. Ik denk dat menigeen denkt: 'Zo, dat ziet er netjes uit.' Het zijn keurige woningen.'

De coalitie is verdeeld over de aanpak van de vluchtelingencrisis.

'Ik voer het kabinetsbeleid uit, dat is de symbiose van beide partijen. We vinden allebei dat we de echte vluchtelingen sober en fatsoenlijk moeten opvangen en dat we tegelijkertijd moeten werken aan het beperken van de nood tot vluchten en het zoveel mogelijk opvangen in de regio. Daar zitten weinig verschillen in.

'Maar het is een onderwerp dat veel emotie oproept, of het nou in de Kamer of de kroeg is. Iedereen zou willen dat het probleem minder groot is.'

De PvdA vindt vluchtelingen een aanwinst voor Nederland. U ook?

'Aanwinst? Dat is mij te groepsgericht. Als liberaal kijk ik naar het individu. Er zullen best mensen tussenzitten die over dertig jaar een prachtige aanwinst zijn. Er zitten ook mensen tussen die voor meer problemen gaan zorgen. Dat is net zo bij de mensen die hier geboren zijn.'

Volgens Merkel is de vluchtelingencrisis een grotere bedreiging voor Europa dan de eurocrisis. Wordt u optimistisch als u bij die vergaderingen in Brussel zit?

'In Europa is alles onhaalbaar totdat het gehaald is. Er zijn vooral oostelijke EU-lidstaten die denken dat ze geen onderdeel zijn van het probleem of de oplossing. Die onttrekken zich aan alles en moeten nog steeds aan hun bevolking vertellen dat er opvang komt voor vluchtelingen. Je kunt niet in Schengen zitten en lekker je vrachtwagens laten doorrijden, maar de opvang van vluchtelingen overlaten aan Duitsland, Nederland, Zweden en een paar andere landen. We moeten de krachten juist bundelen, of je het nou leuk vindt of niet.'

Garandeert u dat Schengen overeind blijft? Of komen er weer douanepoortjes aan de grens?

'Als we geen gemeenschappelijk oplossing vinden, zal de druk toenemen. Je ziet nu al dat mensensmokkelaars geld verdienen met het illegaal passeren van grenzen. Dat los je niet op met nog meer grenzen. We moeten de buitengrenzen juist beter bewaken, mensen daar al registreren en hun vluchtverhaal controleren.'

Volgens het Dublin-principe moet iedere vluchteling asiel aanvragen in het eerste land van aankomst. Blijft dat overeind?

'In de praktijk is het Dublin-principe al losgelaten. Mensen wandelen door Europa om in ander land asiel aan te vragen. Als Dublin heel strikt zou worden toegepast, hadden we hier een instroom van maar honderd vluchtelingen. Maar in de praktijk heb ik iedere dag een paar honderd mensen in Ter Apel, van wie er maar weinig al in andere landen zijn geregistreerd. We moeten voorkomen dat mensen in meerdere landen asiel aanvragen en gaan 'shoppen' tussen landen. Dat moet overeind blijven.'

Gaat u instemmen met het Duitse en Franse voorstel om vluchtelingen over de lidstaten te verdelen?

'Daar horen andere afspraken bij. Dan moet je er ook gezamenlijk werk van maken dat landen van herkomst hun mensen terugnemen, dan moeten we de krachten bundelen om samen de opvang in de regio te bevorderen en dan moeten bootvluchtelingen sneller worden opgevangen zodat ze terug kunnen naar Afrikaanse landen. Een betere verdeling van vluchtelingen kan een element zijn, maar het is niet de oplossing van het Europese probleem.'

Volgens VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra zal hij uiteindelijk gelijk krijgen: de situatie is onhoudbaar zolang we hier mensen opvangen. Denkt u dat ook?

'Alles kan... In de ideale situatie zijn regio's goed in staat om mensen daar op te vangen. Daar willen we aan bijdragen. Dan hebben we hier helemaal geen toestroom meer.'

Droogjes voegt hij eraan toe: 'Tenzij België in conflict raakt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden