Profiel de dood van Marielle Franco

Man die Braziliaanse politica zou hebben vermoord had banden met de familie Bolsonaro

Een jaar na de brute moord op de Braziliaanse politica Marielle Franco zijn er nog altijd meer vragen dan antwoorden. Dinsdag zijn twee oud-politieagenten opgepakt voor de politieke afrekening. Maar wie gaf opdracht tot de moord? Er zijn banden tussen de man die volgens de aanklagers de trekker heeft overgehaald en de familie van president Jair Bolsonaro. Toeval? Of zit er meer achter?

Rio de Janeiro - Mensen wandelen langs een muur met daarop een schildering van vermoorde activist en gemeenteraadslid Marielle Franco. Beeld REUTERS

Op 14 maart vorig jaar sprak de toen 38-jarige Marielle Franco op een activistische bijeenkomst voor jonge zwarte vrouwen. Ruim een jaar eerder was ze aangetreden als gemeenteraadslid in Rio de Janeiro. Als lesbische, zwarte vrouw, geboren in een favela, was ze in alle opzichten een uitzondering in het door mannen gedomineerde politieke landschap van Brazilië. Franco was voorvechter van mensenrechten, en zeer kritisch over het gewelddadige politieoptreden in favela’s.

Kort nadat Franco wegreed van de bijeenkomst, werd ze vanuit een andere auto beschoten. Franco en haar chauffeur waren op slag dood. De moord leidde wereldwijd tot verontwaardiging en in Brazilië tot demonstraties. Pas dinsdag zijn verdachten gearresteerd: Ronnie L. zou de trekker hebben overgehaald, Elcio V. zou de auto hebben bestuurd. Beiden zijn oud-agenten van de militaire politie. In het huis van een vriend van Ronnie vond de politie 117 geweren.

‘Het staat buiten kijf dat de daders Marielle hebben geëxecuteerd vanwege haar politieke activiteiten’, aldus de aanklagers. ‘We weten niet of ze alleen handelden, of opdracht hebben gekregen.’ Die vraag hopen de aanklagers de komende tijd te gaan beantwoorden. Mogelijk zullen ze proberen de verdachten te laten praten in ruil voor strafvermindering.

Banden met Bolsonaro

Ronnie L. is dinsdag van zijn bed gelicht in een luxueus huizencomplex in Rio de Janeiro. In datzelfde complex woonde Jair Bolsonaro voordat hij op 1 januari zijn intrek nam in de presidentswoning in hoofdstad Brasilia. Ook Carlos Bolsonaro, zoon van de president en deelstaatparlementariër in Rio heeft er een huis. De dochter van Ronnie heeft bovendien een liefdesrelatie gehad met Renan, de jongste zoon van de president.

‘Ik herinner me hem niet echt’, zei de president dinsdag over zijn buurman. De extreem-rechtse Bolsonaro heeft met zijn jongste zoon gesproken over de dochter van Ronnie. ‘Hij herinnert zich haar nauwelijks’, aldus Bolsonaro. ‘Hij heeft met het hele huizencomplex iets gehad.’ Er circuleert ook een foto van Bolsonaro met Elcio, de tweede verdachte: ‘Ik sta met duizenden politieagenten op de foto’, zei Bolsonaro daarover. De banden tussen de familie Bolsonaro en de verdachten waren geen onderdeel van het onderzoek.

Beide verdachten werken voor Escritório do Crime (Misdaadkantoor), een van de machtigste paramilitaire groeperingen van Rio. Al in de jaren tachtig werkten militairen en politie in hun vrije tijd en na hun pensioen als illegale privébeveiligers. Sinds begin deze eeuw hebben de paramilitaire groeperingen zich in rap tempo verspreid over de stad. Ze vechten met drugsbendes over controle van de favela’s, dwingen de inwoners ‘belasting’ te betalen voor ‘bescherming’ en voeren executies uit.

De paramilitairen hebben korte lijntjes met politici en kunnen vaak ongestoord hun gang gaan. Er zijn aanwijzingen dat Flavio Bolsonaro, senator en zoon van de president, banden heeft met Escritório do Crime (EdC). Flavio gaf leiders van het EdC eervolle prijzen voor hun werk als politieagent, en contracteerde zowel de echtgenote als de moeder van de bendeleider voor ondersteunende functies in het parlement. Flavio ontkent iets te maken te hebben met EdC.

Verdeeld

De moord op Franco is symbool komen te staan voor de politieke verdeeldheid in Brazilië. De politieke partij van Franco, PSOL, maakt zich hard voor lhbti- en vrouwenrechten, fulmineert tegen politiegeweld en pleit voor een sociale aanpak van de geweldsproblematiek. Bolsonaro heeft juist een uiterst conservatieve agenda en wil de politie meer vrijheid geven om burgers te vermoorden.

Het succes van Bolsonaro en zijn zoons bij de laatste verkiezingen toont aan dat veel Brazilianen die opvattingen delen. Zij zien mensenrechtenactivisten als ‘verdedigers van criminelen’, en zijn niet al te rouwig om de dood van Franco. Liever staan ze stil bij de duizenden slachtoffers die jaarlijks vallen door kogels van drugsbendes. De paramilitaire groeperingen beschouwen ze als bondgenoten. Dat terwijl veel van die milities zelf ook betrokken zijn bij drugshandel.

In Rio won oud-rechter Wilson Witzel de gouverneursverkiezingen. Hij trok tijdens de campagne samen op met Flavio, en is in zijn opvattingen nog extremer dan Bolsonaro. Tijdens zijn campagne verscheen Witzel met twee kandidaten van Bolsonaro’s partij PSL, die glunderend een Marielle Franco-straatnaambord in stukken braken. ‘Wij vegen die klaplopers van de kaart’, aldus een van de kandidaten. ‘Het is afgelopen met die klote PSOL, nu is het aan Bolsonaro.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.