Analyse kritiek Maleisië MH17-onderzoek

Maleisische premier zorgt voor deuk in eensgezind diplomatiek front rond MH17-onderzoek

De Maleisische premier Mahathir Mohamad heeft donderdag opnieuw scherpe kritiek geuit op het internationale onderzoeksteam (JIT), dat onderzoek doet naar het neerhalen in 2014 van vlucht MH17. Hij noemde het onderzoek naar MH17 politiek gemotiveerd en gebaseerd op ‘geruchten’.

De Maleisische premier Mahathir Mohamad donderdag: ‘Wij willen bewijs van schuld zien. Tot nu toe is er geen bewijs, alleen geruchten.’ Beeld EPA

‘We zijn heel ongelukkig, want vanaf het begin was het een politieke kwestie hoe Rusland beschuldigd kon worden van verkeerd handelen’, zei Mahathir donderdag tegen journalisten. ‘Zelfs voordat ze onderzoek deden, zeiden ze al Rusland. Het is belachelijk. Wij willen bewijs van schuld zien. Tot nu toe is er geen bewijs, alleen geruchten.’ Daarmee brengt hij premier Mark Rutte, die een dag eerder nog zei dat Maleisië ‘volledig’ achter het onderzoeksteam staat, in verlegenheid en ondermijnt hij het eensgezinde diplomatieke front inzake MH17. 

Voorafgaand aan de EU-top in Brussel donderdag zei Rutte dat hij zich kan voorstellen dat de nabestaanden over Mahathirs uitspraken ‘zeer teleurgesteld zijn, en dat het ook verwarring oproept’. Rutte zei in Brussel zijn Europese collega’s om steun te vragen om ‘eensgezind’ te zijn over de stappen ‘naar volledige waarheidsvinding en berechting’ die woensdag zijn gezet. ’s Avonds gaven de leiders de Nederlandse premier hun ‘volle steun’. Zij verklaarden er het ‘volste vertrouwen’ in te hebben dat de rechtsgang onafhankelijk en professioneel zal verlopen.

Om de schade te beperken heeft minister van Buitenlandse Zaken Blok donderdag contact gehad met zijn Maleisische collega Saifuddin en was er ook ‘hoog ambtelijk overleg ‘op het ministerie zelf met de Maleisische ambassadeur in Den Haag.  Donderdagmiddag maakte Nederland een brief bekend namens alle JIT-landen – dus inclusief Maleisië – aan de VN-Veiligheidsraad waarin ondubbelzinnige steun voor het onderzoek wordt uitgesproken en wordt vastgesteld dat volgens het JIT Rusland onvoldoende meewerkt met het onderzoek. 

Het is de tweede keer in korte tijd dat Mahathir het diplomatieke front doorbreekt van landen die getroffen zijn of die onderzoek doen in het Joint Investigation Team. Eind mei haalde de premier al hard uit naar het internationale onderzoeksteam (JIT) waar zijn eigen land vanaf het begin deel van uitmaakt. Die uitspraken wekten toen al, zegt een betrokken ambtenaar, ‘enorme irritatie’ in Den Haag, dat al jaren inspanningen doet om het internationale diplomatieke front zo breed en eensgezind mogelijk te houden. Maar toen Nederland opheldering vroeg had het ‘zeer geruststellende’ antwoorden gekregen, zei Rutte woensdag.

De timing van Mahathirs jongste uitspraken is heel ongelukkig, zo kort nadat het JIT de eerste aanklachten uitvaardigde tegen vier individuen (drie Russen en een Oekraïner) die betrokken zouden zijn geweest bij het neerhalen van vlucht MH17 in juli 2014, waarbij 298 mensen omkwamen. Bij die presentatie van het JIT verklaarde de Maleisische vertegenwoordiger in het JIT dat het besluit tot vervolging unaniem was genomen, met steun van Maleisië. Niettemin verschaffen Mahathirs jongste uitspraken Rusland de mogelijkheid te wijzen op andere landen met twijfels over de grondigheid en politieke neutraliteit van het onderzoek. 

Exotische theorieën

De Maleisische premier , die herhaaldelijk in opspraak kwam vanwege vermeend antisemitische uitspraken, staat erom bekend dat hij vaker exotische theorieën verkondigt. Zo sprak hij eens het vermoeden uit dat MH370, het Maleisische passagiersvliegtuig dat in 2014 van de radar verdween en in de Indische oceaan neerstortte, wellicht op afstand door Boeing was ‘overgenomen’ omdat er misschien een gijzelingsactie aan boord gaande was. 

Het Maleisische ministerie van Buitenlandse Zaken publiceerde donderdag een korte persverklaring, waarin steun wordt uitgesproken voor het JIT en de presentatie woensdag. Maar ook wordt onderstreept dat het onderzoek ‘transparant, geloofwaardig en effectief’ moet zijn, en dat conclusies gebaseerd moeten zijn op bewijs ‘en niet politiek gemotiveerd’.

Russische ruilhandel

Het is onduidelijk waarom de Mahathir voor de tweede keer in korte tijd uitspraken doet die lijken af te wijken van het officiële standpunt van zijn land. Los van het feit dat de premier wel vaker opvallende uitspraken doet, zouden er ook andere zaken kunnen spelen. Zo kampt Maleisië met economische problemen en zoekt het naar alternatieve manieren om zijn verouderde vloot Russische jachtvliegtuigen te vervangen. Daarbij zet het land in op een vorm van moderne ruilhandel, die er in het kort op neerkomt dat het jagers voor palmolie wil ruilen (Maleisië is de op een na grootste exporteur van palmolie wereldwijd). Westerse leveranciers van gevechtsvliegtuigen staan sceptisch tegenover zulke betaalwijzen, maar Rusland en China hebben er wel oren naar.

Mahathir is ook boos op de Europese Unie omdat die palmolie wil uitfaseren uit biodiesel omdat het geen ‘groene brandstof’ is. Maleisië heeft gedreigd met een boycot van EU-goederen als Brussel zijn plannen hiertoe doorzet, en in maart dreigde de premier vliegtuigen van China te kopen in plaats van uit de EU. Later zei hij dat dit slechts een ‘suggestie’ was.

LEES MEER OVER DE RECENTE ONTWIKKELINGEN BIJ HET ONDERZOEK NAAR DE MH17-RAMP

De verdachten:
Het Openbaar Ministerie gaat vier mensen vervolgen wegens moord in verband met het neerschieten van vlucht MH17. Dat heeft hoofdofficier van justitie Fred Westerbeke woensdag gezegd op een persconferentie van het internationale onderzoekteam JIT.

De aangeklaagden bestaan uit drie Russen en één Oekraïner. Onder hen bevinden zich inlichtingenofficieren en de voormalig minister van Defensie van de rebellenrepubliek Donetsk.

Het bewijs:
De onderzoekers van JIT en Bellingcat werden in hun zoektocht naar de daders onder meer geholpen door een overdaad aan digitaal bewijsmateriaal, dat vooral op sociale media te vinden is. De zoektocht naar deze digitale kruimels saboteerde met succes de Russische desinformatiecampagne.

Rusland heeft altijd elke betrokkenheid bij de ramp met de MH17 ontkend. Maar de verdedigingslinie wordt dunner en dunner. De beweringen ontleed.

Op de rampplek:
Correspondent Olaf Koens reisde een dag na de ramp met de MH17 af naar het gebied waar het toestel neerstortte. Daar bracht hij de nacht door met de reddingswerkers, tussen wrakstukken en lichamen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden