Maken buitenlanders Zwitserse huizen te duur of zijn ze nuttig?

Gaat Zwitserland de immigratie drastisch beperken? Zondag is over die vraag een referendum. 'Het wordt spannend.'

De Zwitserse bevolking mag zich zondag uitspreken over het paal en perk stellen aan de instroom van buitenlanders. Tonen de Zwitsers zich in meerderheid voorstanders van een maximum-aantal dan is het 'vrij verkeer van personen' met de Europese Unie van de baan, plus alle andere bilaterale afspraken tussen de EU en Zwitserland, zo heeft EU-commissaris Vivianne Redding al laten weten.

Het initiatief voor dit referendum komt van de grootste partij van het land, de SVP. Die Zwitserse variant op de PVV, goed voor ongeveer een kwart van de stemmen, speelt al langer in op de vijandigheid tegen buitenlanders. Daar heeft het land er ook relatief veel van: op een bevolking van ruim 8 miljoen bijna 2 miljoen. De voedingsbodem voor vijandigheid bleek vruchtbaar in 2009, toen een meerderheid zich voor een verbod op de bouw van minaretten uitsprak.

Maar het debat is dit keer breder. Ook linkse Zwitsers voelen zich tot een 'ja'-stem aangetrokken, omdat zij het milieu willen beschermen. De toestroom aan buitenlanders leidt tot meer huizenbouw, meer vervuiling en meer files, dus trekt het een wissel op de natuur. Peilingen geven aan dat een meerderheid 'nee' gaat stemmen, maar politicoloog Marc Bühlmann, verbonden aan de universiteit van Bern, vertrouwt ze niet: 'Het wordt spannend.'

Tegen welke buitenlanders richten de initiatiefnemers zich: hoogopgeleide West-Europeanen of arme Oost-Europeanen?

'Tegen beide groepen, het onderscheid speelt in de campagne niet. De SVP weet dat een grote minderheid, 40 procent van de bevolking, te mobiliseren valt met het buitenlanderthema. De inzet is nu het vrije verkeer van personen voor EU-burgers. Dat raakt hoogopgeleiden evenzeer als laagopgeleiden.

'Voor niet-EU-burgers gelden al plafonds: werkgevers die hen willen aantrekken, moeten via een bureaucratische procedure aantonen dat Zwitsers hun werk niet kunnen doen. Dat wil de SVP ook voor EU-burgers die hier willen werken.'

Wat wordt het maximum aan buitenlanders, als het aan de SVP ligt?

'Dat laten ze bewust in het midden, daarover zou met de EU moeten worden onderhandeld. In het afgelopen jaar kwamen er per saldo 40 duizend EU-burgers bij. De SVP vindt dat die een te zware druk leggen op de beschikbare banen. En woningen zouden voor gewone Zwitsers te duur zijn geworden. De andere partijen vinden dat Zwitserland niet zonder buitenlanders en dus het vrije verkeer van personen kan.'

Staat de SVP dus geïsoleerd? SVP-leider Blocher had het zelfs over een 'pogromstemming tegen ons'.

'Landelijk zijn de andere partijen tegen, omdat ze het referendum primair als vijandig tegen buitenlanders zien. Maar lokaal is het beeld anders. In Genève is er een sterke burgerbeweging die gekant is tegen alle Fransen die er komen werken, maar hun uitgaven in Frankrijk doen. Dat soort weerstand zie je ook in het grensgebied met Italië. bovendien is daar ook de lokale afdeling van de Groenen voorstander van een 'ja'-stem, omdat zij de toestroom van buiten als een bedreiging voor het milieu zien. Dat argument kan belangrijk worden voor het uiteindelijke resultaat.'

Bij het minarettenreferendum was de uitslag een verrassing, omdat de peilingen aangaven dat de meeste Zwitsers tegen een bouwverbod zouden zijn.

'Mensen gaven bij een peiling het sociaal wenselijke antwoord en deden in een stemhokje wat anders. De vraag is of dat nu weer het geval kan zijn. We zullen zien. De peilingen geven ook nu weer aan dat een meerderheid 'nee' stemt - bij de laatste peiling stond het 'ja'-kamp op 43 procent.

'Een groot verschil met het minarettendebat is dat er destijds in het geheel geen economische consequenties waren. Nu spelen die duidelijk wel een rol en zijn de werkgevers en de vakbonden om die reden tegen.'

Hoe is de waarschuwing van EU-commissaris Redding gevallen? Zij vindt dat alle verdragen tussen de EU en Zwitserland komen te vervallen als aan het vrije verkeer van personen wordt getornd.

'Ach, we hebben ook een ultraconservatieve Britse politicus langs gekregen die het juist goed vond als het vrije verkeer van personen ter discussie komt. Ik denk dat dit soort interventies van buitenaf nauwelijks invloed heeft. Dit debat is allereerst een interne aangelegenheid, dat beseft de EU ook. En ik denk niet dat bij een 'ja'-stem de soep straks zo heet gegeten gaat worden als mevrouw Redding suggereert.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden