Majesteitsbepaling is onrechtvaardig

De politierechter in Amsterdam heeft een man veroordeeld wegens majesteitsschennis. Hij zou koningin Beatrix ernstig hebben beledigd (Binnenland, 31 juli)....

Het nieuws van de vervolging wegens majesteitsschennis heeft zijn eigen dynamiek gehad. Dinsdag werden een journaliste van het internetmagazine Spunk en een cameraman opgepakt voor belediging van koningin Beatrix. De journaliste droeg een T-shirt met de tekst ‘Beatrix is een hoer’. Ze had ook een T-shirt bij zich met ‘Alle moslims zijn geitenneukers’ erop en wilde weten welke tekst voorbijgangers meer kwetsend vonden. Die vraag is relevanter dan op het eerste gezicht lijkt.

De artikelen 111 en verder van het Wetboek van Strafrecht over majesteitsschennis dateren uit 1881. Kort na de inwerkingtreding werd de socialist Ferdinand Domela Nieuwenhuis tot een jaar gevangenisstraf veroordeeld. In een artikel voor Recht voor Allen was over koning Willem III gesproken als ‘iemand, die zo weinig van zijn baantje maakt’. Nieuwenhuis heeft later ontkend de schrijver te zijn geweest, maar nam als hoofdredacteur de verantwoordelijkheid op zich. Dezelfde eeuw nog vond een veroordeling wegens majesteitsschennis plaats, omdat op een fluit was geblazen, juist toen Emma en Wilhelmina langsreden.

Majesteitsschennis is een specifieke vorm van belediging. De genoemde wetsartikelen beschermen zowel de koningin als andere leden van het Koninklijk Huis. De vraag is nu of deze specifieke vorm van bescherming wenselijk is, en redelijk in zijn gevolgen. De eer en goede naam van elke burger dienen te worden gerespecteerd. Bij belediging bestaan verder opmerkelijke verschillen in strafmaat.

Het recht van vrije meningsuiting wordt beperkt door ‘ieders verantwoordelijkheid volgens de wet’. Smaad, laster en ‘eenvoudige belediging’ zijn ten aanzien van een ieder in Nederland strafbaar gesteld. De strafmaat varieert van twee jaar bij laster tot drie maanden bij eenvoudige belediging. Opmerkelijk is dat de maximumstraf bij majesteitsschennis vijf jaar is.

(Vertegenwoordigers van) staatsinstellingen moeten tegen een stootje kunnen. Het koningshuis wordt geregeld op de hak genomen, zoals in satire of cabaret. ‘De grens van toegestane kritiek is ruimer als het gaat om de regering dan bij een gewone burger’, meende het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in 1992. Aangezien het Nederlandse staatshoofd deel uitmaakt van de regering, staan de bepalingen rondom de majesteitsschennis op gespannen voet met het Europese recht. Daarbij komt dat, op basis van jurisprudentie van hetzelfde Hof, media (en dus ook de Spunk-journaliste) de uitdrukkelijke vrijheid hebben ideeën te verspreiden die schokken, kwetsen of verontrusten.

Al enkele tientallen jaren had in Nederland geen veroordeling voor majesteitsschennis plaatsgevonden vanwege belediging van de koningin zélf. In 2003 kregen twee burgers een boete van 250 euro voor het beschimpen van prins Willem-Alexander. De een had hem ‘dom’ genoemd, de ander gooide een verfzakje naar de Gouden Koets. Bij beide veroordelingen kan de vraag worden gesteld of van belediging sprake was. De kwalificatie ‘een beetje dom’ gaf nota bene zijn huidige echtgenote de kroonprins eens. Belangrijker is dat met de recente veroordelingen ons land een opmerkelijk verschil gaat vertonen met onder andere de Verenigde Staten en Groot-Brittannië, waar duidelijk meer kritiek op het staatshoofd mogelijk is. Ook in België wordt aan de vrijheid van meningsuiting een zodanig belang toegekend dat majesteitsschennis niet strafbaar is.

Evenmin kan ik inzien waarom op de belediging van een hele bevolkingsgroep, bijvoorbeeld wegens ras, godsdienst/levensovertuiging of hetero- of homoseksuele gerichtheid en zelfs het aanzetten tot haat de gevangenisstraf van maximaal een jaar staat, terwijl de belediging van een enkele persoon bij majesteitsschennis met vijf jaar kan worden bestraft. Het beledigen van een bevriend staatshoofd wordt in ons land acht keer zo zwaar met gevangenisstraf bestraft als smalende godslastering, waardoor velen zich gegriefd kunnen voelen.

En daarom moet naar mijn mening een journalist in Nederland op zich de vraag kunnen stellen – hoe onsmakelijk beide uitspraken ook zijn – welke tekst men kwetsender vindt: ‘Beatrix is een hoer’ of ‘Alle moslims zijn geitenneukers’. Het verschil in strafmaat tussen majesteitsschennis en andere vormen van belediging is ongerechtvaardigd. Ons staatshoofd dient net als anderen in ons land in bescherming te worden genomen, of beter gezegd: alle Nederlanders verdienen dezelfde bescherming als hun koningin.

Peter Rehwinkel is staatsrechtgeleerde en lid van de Eerste Kamer voor de PvdA.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.