Majesteit mag best een tongzoen geven

In Majesteit, de eerste Nederlandse speelfilm over het koningshuis, zit de koningin behoorlijk met zichzelf in de knoop. Volgens regisseur Peter de Baan is in drama over de ‘wandelende mythes’ van de koninklijke familie alles geoorloofd – als het maar geloofwaardig is....

Er zijn simpeler hoofdpersonen voor een film te verzinnen dan de leden van het koningshuis. Je ziet ze nooit zoals ze in werkelijkheid zijn – zelden laten ze hun masker vallen. Maar tegelijkertijd denkt iedereen te weten hoe ze in elkaar zitten. ‘Je raakt meteen iets persoonlijks’, zegt actrice Carine Crutzen. ‘Je komt aan het beeld dat Piet, Wim en Truus van hen hebben.’

Crutzen kan het weten: zij speelt koningin Beatrix in Majesteit, de eerste Nederlandse speelfilm over het koningshuis, die tijdens het NFF in première gaat. Daarin zit de koningin behoorlijk met zichzelf in de knoop: het is de eerste Prinsjesdag na het overlijden van prins Claus, ze twijfelt aan haar roeping en met premier Balkenende krijgt ze ook nog eens ruzie over een zinnetje in de Troonrede.

De film is geschreven door Ger Beukenkamp en geregisseerd door Peter de Baan, die eerder samen het televisiedrama De Kroon (2004) en de met twee Gouden Kalveren bekroonde miniserie De Prins en het Meisje (2007) maakten. Beukenkamp schreef ook het toneelstuk Emily, of het geheim van Huis ten Bosch (1997).

Echt leuk schijnen de Oranjes het niet te vinden, al die fictieve verhalen over hun leven. En dit jaar hadden ze het al lastig door de televisieseries Bernhard, Schavuit van Oranje en De Troon. Moet je daar eigenlijk rekening mee houden als maker? Wat kan wel en wat kan niet? Zes do’s en don’ts van de Majesteit-makers bij het portretteren van de – volgens De Baan – ‘wandelende mythes’. Belangrijkste les: alles is geoorloofd, zolang het maar geloofwaardig blijft.

Do: voeg goed gekozen details toe

Dat de acteurs moeten lijken op de mensen die ze spelen, is een misverstand. ‘Eigenlijk maak je een afspraak met het publiek. Deze aardige leuke actrice doet nu anderhalf uur alsof ze Beatrix is.’ Met een pruik, make-up en af en toe de juiste dictie kom je al een heel eind. Crutzen: ‘Ik heb gekeken hoe ze praat, hoe ze zit, hoe ze is op momenten dat ze het decorum even verliest. Mijn neus is ontzettend niet-Beatrix, maar door dat soort gebaren gelooft het publiek toch dat ik het ben. Daar gaat het om.’

Het hoeft niet perfect te zijn – de oplettende kijker kan nog heel wat ‘fouten’ vinden in Majesteit. Zo heeft Beatrix altijd een tas bij zich, maar daar trok De Baan zich niets van aan. ‘Dat vind ik zo tuttig, een vrouw met een tas. Dus in Majesteit heeft ze er nooit een.’

Do: vertel een waarschijnlijk verhaal, zonder het publiek te geven wat het verwacht

De belangrijkste truc om nietkloppende details weg te moffelen, is een goed, meeslepend verhaal. Niemand let op de neus van Crutzen als Beatrix in Majesteit een potje verbaal duelleert met premier Balkenende (Marcel Hensema).

Binnen het verhaal mag alles, zegt Beukenkamp, zolang het waarschijnlijk blijft. ‘Daarom schrijf ik altijd scènes die niet te controleren zijn – de dingen die zich afspelen binnenskamers, in een auto, op een verlaten landweggetje. Want alles wat gebeurt tussen twee mensen, kan waar zijn.’

Opvallend is wel dat hij Balkenende en prins Willem-Alexander sterker neerzet dan het heersende beeld van hen: ze dienen Beatrix flink van repliek. ‘Je moet het publiek nooit geven wat het wil of verwacht. In De prins en het Meisje was de verleiding groot om Friso homoseksueel te maken. Maar dat is te makkelijk.’

Don’t: bewust de controverse zoeken

SM-kelders, stadhoudersbrieven, biseksuele of overspelige relaties: niet te vinden in het werk van De Baan. ‘Dat interesseert me ook geen moer. En er hoeven geen onthullingen in: ik maak drama, een karakterstudie, geen journalistiek verhaal.’ Braafheid is dan wel een valkuil, erkent Beukenkamp. ‘Dus zoek ik de grenzen binnen relaties. Bijvoorbeeld als Beatrix tegen Willem-Alexander zegt dat ze hem gaat passeren voor de troonsopvolging.’

En als het moet, is De Baan niet bang om pittige dingen te laten zien. Zo zit er in Majesteit een flinke tongzoen waar hij het op de set al warm van kreeg. ‘Verpletterend mooi. En intiemer kon niet. Dan hoef je Beatrix en Claus dus niet meer samen in bed te laten belanden; daarmee dood je alle fantasie.’

Don’t: vervallen in satire

Het is zo verleidelijk. Een insinuerend grapje als knipoog naar de kijker. ‘Je legt een karakter nu eenmaal graag iets in de mond waarvan je weet dat het publiek het leuk vindt’, zegt Beukenkamp. Bovendien: ‘Het is een hele klus om Balkenende satireloos op te voeren’. Toch: niet doen. Echt niet. ‘Het ontkracht in een klap al het drama.’

Do: vermenselijk je onderwerpen

Dat Beatrix rookt, is algemeen bekend. ‘Maar dat ze dat doet bij het ontbijt en vervolgens haar sigaret in de yoghurt uitdrukt, dat is onze interpretatie’, aldus Crutzen. Vermenselijken, dat is ontzettend belangrijk, weten Beukenkamp en De Baan. En zo gaat Beatrix in Afrika op zoek naar een toilet (de koningin moet ook naar de wc!) en bij haar zoon in Den Haag heeft ze geen geld om de noodles-koerier te betalen. De Baan: ‘Als ze ’s ochtends een beschuitje smeert, wat dan ook nog breekt, dat is zo herkenbaar dat je de rest ook makkelijker gelooft.’

Don’t: maar maak ze niet al te menselijk

Zodra ze in scriptvorm zijn gegoten, zijn de leden van het Koninklijk Huis personages geworden. Beukenkamp: ‘De mensen interesseren me ook niet, eigenlijk. Het is de situatie, waarin ze door hun afkomst zitten, die ik interessant vind.’ Je moet ze liefdevol en zo waarheidsgetrouw mogelijk neerzetten, zegt Crutzen, maar je ook neerleggen bij het feit dat je niet alles kunt laten zien. ‘Ik weet dat ze ook een heel opgewekte kant heeft – maar die zit nu eenmaal amper in dit script.’

‘Op de set vragen we ons nooit af: wat zou Beatrix nu doen’, vertelt De Baan. Toevallig ontmoette hij na de draaiperiode de vrouw met wie de koningin elke week beeldhouwt. Anderhalf uur spraken ze met elkaar op een feestje, maar geen moment over Beatrix. ‘Ik wil het ook niet weten. De werkelijkheid doet er voor mij niet toe. Dit is mijn visie op haar.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden