Maij verwijderd uit partijtop CDA eist van Heerma krachtiger leidersrol

De CDA-fractie heeft voorzitter Heerma onder druk gezet om zich als politiek leider te gaan gedragen. Directe aanleiding is Heerma's weifelachtige opstelling in de affaire-Maij....

Van onze verslaggevers

Jan Hoedeman

Milja de Zwart

DEN HAAG

Maij, leider van de Europese delegatie, wordt verwijderd uit de politieke leiding van het CDA. Maij moet zich op Europa concentreren. Haar oordeel over de algemene politieke lijn van het CDA wordt minder op prijs gesteld.

Na fractieberaad over de uitslag van de statenverkiezingen tooide Heerma zich donderdag voor het eerst, onwennig, met de titel 'politiek leider'. De CDA-fractie heeft uit irritatie een straffere leiding geeist. De ergernis gold ook Heerma's defensieve houding in het televisiedebat zondagavond met de fractievoorzitters van de vier grote partijen. Partijvoorzitter Helgers was gisteren bij de fractievergadering aanwezig, maar hield zijn mond.

Heerma durfde het in de verkiezingscampagne niet aan oud-minister Maij openlijk te corrigeren. Maij had de opvattingen van VVD-leider Bolkestein vergeleken met die van het ultra-rechtse Vlaams Blok en weigerde die vergelijking in te trekken.

De CDA-top, bestaande uit Heerma, partijvoorzitter Helgers en vice-voorzitter Lodders, eiste in nachtelijk spoedberaad van 2 op 3 maart dat Maij openlijk haar vergissing zou toegeven. Maar Maij beriep zich op steun van de volledige Europese fractie en weigerde. De CDA-top vond dat onvoldoende, maar greep niet in. Heerma zei gisteren, na lang fractieberaad over de uitslag van de statenverkiezingen: 'Dan had ik haar moeten laten vallen.'

Toen hij in augustus de tot aftreden gedwongen Brinkman verving, koos de CDA-top voor de veilig lijkende formule van 'collectief leiderschap'. Maar volgens de fractie schept dit onduidelijkheid.

Heerma zei het fractie-overleg over de statenverkiezingen: 'De fractie heeft mij aangemoedigd krachtig door te gaan op de ingeslagen weg. Het primaat ligt bij de fractie en derhalve de fractievoorzitter. Ik zal de teugels stevig in handen nemen.' Op de verkiezingsavond kondigde vice-voorzitter Lodders al aan dat het collectieve leiderschap 'bijstelling behoeft'. Zij pleitte voor een strakkere leiding.

Heerma presenteerde Maijs aanstaande degradatie nog niet als voldongen feit. Hij wees erop dat de evaluatie van de campagne en de uitslag van de statenverkiezingen nog een week of twee duurt. Heerma legde wel een verband met de kwestie-Maij en het tegenvallende resultaat: 'Ik denk wel dat het z'n invloed heeft gehad op de uitslag.'

Ten opzichte van de Tweede-Kamerverkiezingen van mei vorig jaar won het CDA licht, omgerekend naar kamerzetels van 34 naar 36 (22,9 procent van de stemmen). Maar gegeven de lage opkomst van 50 procent en het feit dat de aanhang van de christen-democraten trouw gaan stemmen, is die uitslag uitgesproken slecht. Een vergelijking met de Europese verkiezingen van 1994, waarbij de opkomst nog lager was, is verhelderend: toen werd het CDA de grootste partij met omgerekend 46 kamerzetels (30,8 procent van de stemmen).

De VVD groeide in de provinciale-statenverkiezingen uit tot de grootste partij. Omgerekend 43 zetels in de Tweede Kamer, 27,2 procent van de stemmen. De liberalen hadden gisteren genoeg aan een korte, feestelijke bijeenkomst.

In de wandelgangen werd gespeculeerd of de VVD, die straks in de Eerste Kamer de grootste partij zal zijn met 23 van de 75 zetels, de eervolle functie van het voorzitterschap van de senaat zal claimen. Nu is PvdA-senator Tjeenk Willink voorzitter. Als mogelijke liberale kandidaat geldt Dees.

D66 verloor woensdag omgerekend tien van de 24 zetels in de Tweede Kamer. Maar de fractie vergaderde nog niet, omdat te veel fractieleden andere verplichtingen hadden. De uitslag heeft de democraten verbaasd achtergelaten. Ze waren er te veel van uitgegaan dat het paarse kabinet zichzelf wel zou terugverdienen.

De andere verliezer, de PvdA (omgerekend min tien kamerzetels), besprak de uitslag wel. Maar de fractie kwam niet veel verder dan een agenda voor nader overleg. Een belangrijk punt daarop is de bescheiden rol die partijleider Kok in de campagne heeft gespeeld. De beslissing dat de premier, die boven de partijen hoort te staan, zich op de achtergrond zou houden wordt niet aangevochten in de partijtop.

Maar vice-fractievoorzitter Adelmund zei achteraf wel: 'Kok kan uitstekend naar buiten brengen waar hij voor staat in campagnetijd en het is jammer dat de afgelopen weken niet zo gebruikt zijn.' Minister Pronk van Ontwikkelingssamenwerking toonde zich ook niet erg gelukkig met de onzichtbaarheid van de PvdA in de coalitie. De uitslag moet volgens Pronk als consequentie hebben dat de drie regeringspartijen een zelfstandiger koers gaan varen. Pronk: 'Gewoon doorgaan zoals we de afgelopen maanden hebben gedaan, dat lijkt mij onmogelijk, dat is een hellend vlak. We moeten niet te gauw compromissen sluiten.'

Fractiesecretaris Van Zijl maakt zich niet veel zorgen over de stabiliteit in de coalitie. 'Bolkestein is door de uitslag tot staatsmannelijke hoogte gestegen en zijn prestige is gebaat bij het hoeden van de coalitie. We gaan geen andere Bolkestein zien, maar hij doet er ook geen schepje bovenop.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.