Maij en Oostlander hadden helaas gelijk

NU de verkiezingen achter de rug zijn en iedereen weer nuchter kan nadenken, dient het nog één keer te gaan over het al dan niet geoorloofd zijn van het vergelijken van Bolkestein met politici als Janmaat (CD) en Dewinter (Vlaams Blok)....

Wat onderscheidt de politieke agenda van Bolkestein van het programma van politici die geobsedeerd zijn door nationale 'zuiverheid'; van hen die de aanwezigheid van allochtonen een bedreiging noemen van de nationale identiteit; van degenen die kiezen voor de slogan: eigen volk eerst?

Dit onderscheid wordt steeds kleiner, constateerden de CDA-Europarlementariërs Maij en Oostlander in de verkiezingsstrijd. De andere grote partijen namen afstand van deze bewering. Ten onrechte.

De agenda van Bolkestein is helder. Vaker dan over enig ander onderwerp heeft hij het over zaken als het gevaar van de islam, de dreiging van grote aantallen asielzoekers, de bedreiging van de nationale identiteit en van het nationaal belang.

Wat Maij hierover heeft beweerd op verkiezingstournee is niet precies te reconstrueren. Maar de bijdrage van Oostlander staat afgedrukt in het kerkelijk opinieblad Centraal Weekblad. Wie dat artikel leest, zou de CDA-voorman hoogstens een overdreven gerichtheid op christelijke waarden kunnen verwijten. Beledigingen staan er niet in.

'Wij hebben Goddank geen monopolie op politieke wijsheid', schrijft Oostlander. 'Maar als je ziet waartoe de heer Bolkestein Nederland tracht te bekeren, dan zijn de scheidslijnen ineens klip en klaar. Het ''eigen volk eerst'' heeft een funeste invloed op de harmonie tussen bevolkingsgroepen in Nederland.'

Bolkestein heeft zich vooral geërgerd aan de zinsnede waarin Oostlander toevoegt dat wanneer nog een paar meter op de huidige weg wordt voortgegaan, de brandbommen door de ruiten zullen vliegen. Dat klinkt ernstig, maar gaat voorbij aan het feit dat die brandbommen al lang - ook in Nederland - door de ruiten vliegen: bij asielcentra en buitenlanderpensions. Dat zich hier nog geen 'ik ben woedend'-tragedie heeft voorgedaan, is vooral toeval.

De cruciale vraag is: heeft Bolkestein bijgedragen aan de negatieve beeldvorming rond buitenlanders, aan het uitvergroten van vooroordelen of aan stemmingmakerij over deze groep? Wie de knipsels van de afgelopen vier jaar beoordeelt, kan er moeilijk omheen dat hij in elk geval heeft meegewerkt aan iets dat deze drie begrippen overkoepelt.

De constante in zijn bijdragen is wat we de schreeuwfactor kunnen noemen. Het onderwerp wordt met veel omhaal geponeerd. Politieke follow up blijft echter uit, of blijkt bij nadere beschouwing overbodig omdat het gevraagde wetsontwerp al regeringsbeleid is. Kennelijk zijn Bolkesteins beweringen voornamelijk bedoeld voor de bühne.

In september 1991 hield Bolkestein een rede in het Zwitserse Luzern, waarin hij Nederlandse moslims waarschuwde dat ze zich moesten aanpassen aan Nederlandse normen en waarden. 'Compromissen zijn niet mogelijk', klonk het dreigend. Dat suggereerde dat Nederlandse moslims iets anders voor ogen hadden. Gevraagd om uitleg betoogde de VVD-leider slechts dat Turken en Marokkanen moeten integreren in de Nederlandse samenleving - een stelling waartegen niemand bezwaar had.

Dit recept is sedertdien vaak herhaald. In maart 1993 pleitte Bolkestein voor het invoeren van quota voor de komst van buitenlanders naar Nederland. Elk buitenland zou zijn eigen quotum moeten krijgen want zonder zo'n maatregel zouden woningnood en werkloosheid uit de hand lopen. Vervolgens kwam de oproep kinderen van illegalen van school te laten verwijderen. Illegalen behoren immers geen rechten te hebben, het recht een dokter te raadplegen uitgezonderd. Van beide luchtballonnen is nooit meer iets gehoord.

Vorig jaar maart, kort voor de kamerverkiezingen, introduceerde Bolkestein in KRO's Brandpunt een zes-puntenplan. Het bevatte nieuws: Bolkestein zei dat Nederland voortaan alleen nog maar asielzoekers uit Europa moest opnemen, en dan nog uitsluitend uit oorlogsgebieden. De andere vijf punten waren stuk voor stuk al door staatssecretaris Kosto tot beleid verklaard.

Ook van de uitsluiting van niet-Europese, niet-oorlogsvluchtelingen is nooit meer wat vernomen. Geen wetsvoorstel, geen interpellatie. Dat is ook vanzelfsprekend: Nederland zou zich voor zo'n maatregel uit internationale verdragen moeten terugtrekken. Bij andere gelegenheden had Bolkestein laten weten dat hij die verdragen juist zou willen respecteren. Zoals hij in de Volkskrant schreef: 'Voor de individuele vluchteling die echt in de knel zit, moet hier altijd een plaatsje te vinden zijn.'

Afgelopen zondag zei de VVD-leider dat Nederland desnoods moet overgaan tot 'onsympathieke' maatregelen om het aantal toegelaten asielzoekers te verkleinen. Vluchtelingen zouden alleen nog maar tijdelijk moeten worden toegelaten. Ze zouden niet meer aan gezinshereniging mogen doen. Cijfers noemde hij niet. Vorig jaar is gezinshereniging voor 56 asielzoekers toegestaan. De suggestie dat de maatregel zou kunnen bijdragen aan een substantiële vermindering van asielzoekers is dus onjuist.

En 'tijdelijk' is het verblijf van vluchtelingen ook nu al vaak. Voor ex-Joegoslaven - de grootste vluchtelingengroep - werd zelfs een aparte regeling gemaakt. Pas toen kwam vast te staan dat zij wegens de voortdurende oorlog zouden blijven, werd met instemming van de VVD besloten hen in de Nederlandse samenleving te laten integreren.

Bolkestein specialiseert zich in vrijblijvende, goed in het gehoor liggende voorstellen. Uit alle opiniepeilingen blijkt dat het onderwerp 'verontrusting over buitenlanders' hoog scoort bij de gemiddelde kiezer. Waar andere partijen schromen dit politiek uit te buiten, vertoont de VVD-leider weinig gêne. Het wordt beloond.

Ook Janmaats agenda wordt eenzijdig bepaald door het onderwerp buitenlanders en de bedreiging van de nationale identiteit. Ook zijn partij gaat het meer om het volume en de suggestie van de bewering dan om de feitelijke inhoud. Het zal Janmaat weinig kunnen schelen dat hij zijn uitspraken niet politiek hard kan maken. De winst zit in het mobiliseren van de kiezer.

Dat Bolkesteins politieke agenda op dit punt steeds minder verschilt van die van CD en Vlaams Blok, wil overigens niet zeggen dat de VVD-leider op een lijn gesteld kan worden met extreem-rechts. Als het gaat om persoonlijk fatsoen en politiek einddoel, zijn de verschillen tussen Bolkestein en Janmaat evident. Het tegendeel is ook door niemand beweerd.

Jeroen Trommelen is redacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.