Mahonie in de lobby

Tijdens een conferentie in Santiago over de bescherming van bedreigde planten en dieren ging het hard tegen hard. Met als inzet de mahonieboom....

Door Marieke Aarden

In de Chileense hoofdstad Santiago, waar deze week de Cites-conferentie over bedreigde planten en dieren werd gehouden, hebben zich ongebruikelijke taferelen afgespeeld. Kennelijk is de Braziliaanse houtindustrie zo bang voor een verdere bescherming van de wilde mahonie (Swietenia macrophylla) dat ze Latijns Amerikaanse delegaties, die daar voor zijn, fysiek heeft bedreigd, aldus een ingewijde.

Vrijdag werd de twee weken durende Cites-conferentie, waar het 161ste lid Koeweit werd ingeschreven, afgesloten. Veel strijd werd geleverd over ivoor, de walvishaai en de tandvis. Pakistan mocht een klein succesje boeken omdat het land niet zes maar twaalf schroefhoorngeiten mag afschieten.

De heftigste strijd ging echter over de grootbladige mahonie (Swietenia macrophylla). Nicaragua en Guatemala willen dat deze boom wordt toegevoegd aan de lijst van plantensoorten die bescherming verdienen, omdat de bomen in rap tempo worden gekapt. De Braziliaanse delegatie was tegen.

In gloedvolle betogen lieten de Brazilianen weten dat het land met satellieten nauwkeurig kan nagaan waar illegale kap plaatsvond. Als dit eenmaal is geconstateerd, kan snel tegen deze misstand worden opgetreden.

Maar deze week bereikte een heel ander geluid Santiago. De Braziliaanse Workers Party van de net gekozen president Lula da Silva wil mahonie net als Nicaraqua en Guatemala op de zogeheten lijst Bijlage II plaatsen.

Dit betekent dat een afspraak wordt gemaakt over quota voor het aantal te kappen bomen. Ook moet vaststaan dat kap niet nadelig is. Pas dan mag het exporterende land een vergunning afgeven die vervolgens door het importerende land kan worden gecontroleerd. Op deze wijze hopen de initiatiefnemers een zodanig gesloten systeem te creëren dat illegale kap niet meer interessant is.

Mahonie kreeg al een zekere bescherming sinds de Cites-afspraak van 1995, maar kennelijk heeft dit niet geholpen en is betere bescherming nodig. Er is nogal huisgehouden in Latijns Amerika om aan het commercieel aantrekkelijke mahoniehout te komen.

'Ik heb zelden zo'n grote lobby meegemaakt als over mahonie', zegt drs. Elies Arps van het Wereld Natuur Fonds, die als waakhond in Santiago de besprekingen volgt. 'Niet alleen landen maar ook de houthandel lobbyt actief en voert de druk op. Opvallend was dat de houthandel in twee kampen was verdeeld: de Europese handel is overwegend voor betere bescherming en de Amerikaanse tegen.'

Arps verwacht niet dat er bij een betere bescherming problemen ontstaan met de mahonie die op plantages wordt gekweekt. Die is moeilijk te onderscheiden van de wilde soortgenoot. Er zijn weinig plantages van deze houtsoort in Latijns Amerika en bovendien moet elke partij apart worden gecertificeerd, zodat de herkomst duidelijk is.

Groot was de opluchting bij de natuurbeschermers toen woensdagavond bleek dat het mahonie-voorstel het had gehaald. 'Een historische overwinning', jubelde het Wereld Natuur Fonds. Ook de zeepaardjes krijgen een betere bescherming, maar het haaien-voorstel haalde het niet.

Opnieuw hebben de landen zich nadrukkelijker gebogen over de zwakke plekken in het Cites-verdrag, convention on international trade in endangered species of wild flora and fauna. Het is vechten op meerdere fronten. Intern loopt de organisatie niet op rolletjes en daar komt nog eens de toenemende strijd bij tegen de georganiseerde misdaad die zich meester probeert te maken van de schaarse, dus dure zeldzame planten en dieren.

Cites bestaat sinds 1975 en beschermt soorten die door uitsterven worden bedreigd met een handelsverbod. Daarbij zijn 600 diersoorten (zoals tijger, gorilla, grote walvissoorten) en 300 plantensoorten (onder meer orchideeën). Ingewijden spreken over Bijlage I.

Een gereguleerde handel op basis van quota en uitvoervergunningen geldt voor nog eens 22 duizend planten- en 4100 diersoorten die in een kwetsbaar stadium voorafgaand aan uitsterven verkeren. Dit is de zogeheten bijlage II-lijst.

Dat betekent dat enkele tienduizenden soorten moeten worden geadministreerd en gecontroleerd. Dit vergt een enorme administratieve uitwisseling van gegevens tussen het hoofdkantoor van Cites en de landen die het Verdrag hebben getekend. De landen moeten zelf die controle uitvoeren.

De betrokkenen gaan niet zo ver dat ze het systeem als gatenkaas bestempelen. 'Het is niet één grote wirwar van illegale documenten. Maar zorg is er wel', zegt Arps.

Digitaliseren van de administratie lijkt voor de hand te liggen. Maar, zoals een Afrikaans land deze week opmerkte, niet alle landen beschikken over computers en internet. Dus moet de administratie ook op papier.

Niet alle landen, die jaarlijks moeten rapporteren hoeveel vergunningen zijn verstrekt en hoeveel illegale partijen in beslag zijn genomen, komen die verplichting na. Cijfers over illegale handel zijn 'compleet inaccuraat', schrijft het secretariaat in haar document over het slecht functionerende verdrag.

Documenten spelen een belangrijke rol in de handelsbeperking, waarbij quota dienen als regulerend instrument. Maar documenten kunnen worden vervalst. Regelmatig worden vervalste certificaten, vergunningen en documenten aangetroffen.

De winsten van illegale handel in tijgervel, berengalblaas, ivoor en zeldzame orchideeën worden alleen overtroffen door de drugs- en de wapenhandel, zegt Willem Wijnstekers, secretaris-generaal van Cites.

Om de misdaadsyndicaten op te sporen die zich met de illegale handel bezig houden, gaat Cites nog meer samenwerken met Interpol, de internationale narcoticabrigades en de World Custom Organisation (Douane).

Inmiddels heeft Cites meer zicht op de misdaadnetwerken door het inzetten van undercoveragenten. In vertrouwelijke documenten krijgen de landen informatie over die criminele organisaties, in welke landen ze actief zijn en om wie het gaat.

Ook die informatie is aantrekkelijk voor de misdaadbendes en moet dus niet in haar handen komen. Maar een handelaar die verdacht werd van illegale kaviaarhandel en wiens naam vertrouwelijk was doorgegeven, kwam nota bene zelf naar het Cites-secretariaat met een kopie van de vertrouwelijke fax.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden