Magnifieke oudjes halen bij Elektra herinneringen op

Bas en Elze dansen door Cas Enklaar en Els Ingeborg Smits. In Toneelschuur Haarlem. Tournee...

HEIN JANSSEN

De oude actrice Elze Struys heeft geen woorden meer nodig. Over de honderd is ze al en ze woont inmiddels in de Louise Houbée Stichting, een wat chique bejaardenhuis voor kunstenaars. Toneel moet volgens Elze, nu het geheugen haar een beetje in de steek laat, ook zonder woorden kunnen. Daarom repeteert ze Elektra van Sofokles liever in een dansante versie. Met in haar hand een koffieblik, die de urn met de as van Elektra's broer Orestes moet voorstellen, zweeft Elze gekweld over het podium.

Bas Raadsheer vindt het maar niks, Sofokles spelen zonder woorden. Bas is ook oud, ook toneelkunstenaar en woont op dezelfde gang als Elze. Vroeger speelden ze samen bij Bas' toneelgezelschap 'De Meeuw', maar na een conflict is Elze opgestapt. En nu, oud en stram, zijn ze tot elkaar veroordeeld en maken ze samen in het bejaardenhuis een voorstelling.

Bas en Elze dansen heet het vervolg op Bas en Elze kijken terug, een voorstelling uit 1992 van Cas Enklaar en Els Ingeborg Smits. Destijds als een tussendoortje ontstaan, nu eigenlijk weer. En net zo mooi, of misschien nog wel mooier, omdat Bas en Elze dansen intiemer is en behalve over toneel ook gaat over ouder worden en doodgaan.

De twee toneelspelers gebruiken de repetities voor Elektra alleen maar om samen te zijn, herinneringen op te halen en niet met de andere bewoners te hoeven lunchen. Bas brengt iedere dag een flesje champagne mee en een onsje rauwe ham.

De gesprekken gaan over vroeger, over het gezwets in de acteursbus, over jaloerse collega's, over toneelspelen, over King Lear en over De Meeuw. En over De Duivel in Delft, die voorstelling die moest worden afgelast omdat een deur in het decor niet open wilde.

Wellicht een beetje tipsy door de wijn, praten ze later ook over het huwelijk van Bas met Ina, en zijn amourette met een jonge acteur. Elze praat in flarden over haar dochtertje dat verdronken is in de gracht voor haar huis.

Enklaar en Smits spelen de stokoude acteurs zonder opsmuk - godzijdank geen pruiken en kromme ruggen. Enklaar ademt een beetje zwaarder, Smits heeft zich nauwelijks geschminkt, dat is alles, de rest is suggestie.

Al met al duurt Bas en Elze dansen een uur, een magnifiek uur waarin je kijkt naar twee acteurs die je al jaren kent uit tal van stukken, en het is alsof ze nu weer even thuis zijn. Maar het zal niet lang meer duren: Elze heeft last van flauwtes en Bas raapt haar regelmatig van de grond. Samen zeggen ze de slottekst uit Tsjechovs Drie Zusters: 'De tijd gaat voorbij, ook wij zullen eenmaal voorgoed verdwenen zijn, de mensen zullen ons vergeten en zich niet meer herinneren, hoe wij eruit hebben gezien, hoe onze stemmen hebben geklonken en met z'n hoevelen wij waren.'

Ter afsluiting dansen ze stervende zwaantjes uit Het Zwanenmeer, waarmee we waarschijnlijk afscheid moeten nemen van dit duo. Of er moet nog een derde deel komen, vanuit de acteurshemel waar voor Bas en Elze zeker een stoeltje is klaar gezet.

Hein Janssen

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden