Magiër komt als geroepen

Programmeur Jan Zekveld van de Matinee had het niet beter kunnen bedenken: Hymnen van Stockhausen in het Concertgebouw, precies in het laatste weekeinde van de Olympische Spelen, op de dag dat sportief Nederland de gouden medailles van Anky van Grunsven en Leontien van Moorsel bejubelt....

Leuk idee voor over vier jaar in Athene, een topwerk van een internationaal gerespecteerd componist waarin de volksliederen van alle landen zijn verwerkt. Echte kunst voor echte sport.

Of Karlheinz Stockhausen ook de eerste keus zou zijn van de opdrachtgevers, is wel de vraag. Is het voor sommige sporters al moeilijk het Wilhelmus te playbacken, meezingen met Stockhausens Hymnen zit er echt niet in.

Bij het gedeelte dat zaterdag in het Concertgebouw door het Radio Kamerorkest onder leiding van Peter Eötvös werd uitgevoerd - de Dritte Region, de versie voor tape en orkest uit 1969 - zijn lang niet alle verwerkte volksliederen even herkenbaar.

Sommige (Oppervolta, Zambia, Ethiopië) flitsen razendsnel voorbij. Andere, zoals het oude Russische volkslied, zijn gigantisch uitgerekt en vermengd met de Internationale. Het Amerikaanse volkslied is in brokstukken en fragmenten uit elkaar gerafeld, en daar tussenin klinken weer hymnes uit verschillende Europese landen.

'Je moet het karakter van de hymne eruit halen', verklaarde Stockhausen - zelf aanwezig als klankregisseur - tijdens zijn inleiding voor het publiek.

De Dritte Region duurt zo'n drie kwartier. Een goede lengte om het twee keer uit te voeren, zoals zaterdag gebeurde: een keer voor de pauze en een keer daarna, maar dan met toelichting van de componist.

De musici van het Radio Kamerorkest en hun dirigent Eötvös presteerden niet alleen in artistiek maar zeker ook in sportief opzicht op topniveau met dit lastig uitvoerbare werk. Vooral de tweede uitvoering leverde sublieme ervaringen op, een uitvergroting van de opwinding wanneer je tussen gekraak en geruis op de radio muziek uit verre werelddelen hoort binnenstromen.

Het is een ongelooflijk krachtige en ruige Stockhausen die zich hier laat horen, in weergaloze orkestpassages waarin elke klank resoneert in het spectrum van andere. Zonder de verhalen en de mystiek die hij geweven heeft rond zijn grote opera Licht (waarvan de Engel Prozession uit het laatste deel in 2002 in de Matinee in premiere zal gaan).

Grote kans dat olympisch kampioen Bonfire blíjft draven zodra hij de kortegolfgeluiden waarmee de hymnen doorspekt zijn van links naar rechts door de boxen hoort suizen. Maar Stockhausen is in Hymnen wel een klankmagiër pur sang, die letterlijk ongekende instrumentale en elektronische geluiden samensmeedde tot 'het volkslied van de United Nations' - zoals Stockhausen het zelf hoopvol noemde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden