Column

Mag openbaar leed getoond worden in de kunst?

Stelling: Openbaar getoond leed moet - ook in de kunst - openbaar blijven.

Bezoekers op de New Yorkse Whitney Biennial. Beeld epa

Toegegeven: ik heb het schilderij niet eens zien hangen. Vorige week opende in het Whitney Museum in New York de zoveelste Whitney Biennial. Omdat ik in de buurt was (wat is toeval?) ging ik eens kijken. Een rij van honderd meter voor de deur. Als Nederlander ben je dan geneigd door te lopen, regelrecht de eerste de beste kroeg in. Nu, die kroeg was er niet. Dus sprak het geweten me streng toe toch een uurtje tussen de uitgelaten New Yorkers te wachten op de dingen die komen gaan; dat je gewoon wordt binnengelaten, zoals dat altijd gaat, met wat geduld.

Pas later drong tot me door dat al op die eerste middag de rij ook zo lang moest zijn geweest vanwege dat ene schilderij waarvan op sociale media melding werd gemaakt. En niet zo'n beetje ook. Namelijk dat de maker ervan, Dana Schutz, 'oneerbiedig' met haar onderwerp was omgegaan, to say the least. En dat haar schilderij uit het museum moest worden verwijderd. Het werk van Miss Schutz dreef de 'spot' met het onderwerp en deed 'onrecht aan de zwarte gemeenschap'. In het museum was het even druk als erbuiten. Dat mensen uit protest voor het schilderij stonden, zodat het niet te zien was, viel niet op. Overal stond een menigte voor schilderijen.

Maar goed, waar de consternatie over ging? Dana Schutz had een schilderij gemaakt van het dode lichaam van Emmett Till. Om het hard te zeggen: je kunt aan het schilderij niet aflezen dat het de jonge vermoorde Emmet Till betrof. In 1955 was de jongen, 14 jaar, gelyncht en zijn hoofd was daarna zo toegetakeld dat het niet meer herkenbaar was. De donkere Till zou zich in Mississippi aan een blanke vrouw hebben opgedrongen. Die dame had daar gewag van gemaakt en toen had zich de ramp voltrokken. Begin 2017 werd bekendgemaakt dat zij de beschuldiging grotendeels had verzonnen.

Nu was er dus deze blanke Amerikaanse Schutz die van het lichaam van Till, dat destijds op verzoek van zijn moeder, zonder deksel in zijn kist had gelegen, een portret gemaakt. Het was een schande. De wrede moord op Till, door blanken, geschilderd door een blanke die dat natuurlijk had gedaan met winstoogmerk (zou haar schilderij geen meerwaarde krijgen door de Whitney Biennal?), was een ongepaste, brute inmenging. Een nieuwe vorm van uitbuiting. De zoveelste.

Nu ga ik me, op zo'n kleine 7.500 kilometer afstand van Mississippi, niet met krasse uitspraken mengen in deze sensibele kwestie. Hoe begrijpelijk ik de afkeurende reacties in eerste instantie ook vind. Terwijl ik tegelijk ook betwijfel of iemand het exclusieve recht heeft openbaar getoond leed voor zichzelf te houden. In dit geval: dat een zwarte gemeenschap in Amerika een claim kan leggen op het afbeelden van een 'blanke' moord op een lid van die gemeenschap.

Wat me wel lijkt: liet de moeder van Till niet de deksel van haar zoons kist juist verwijderen om het aangedane leed openbaar te maken? Om de wereld, en vooral het blanke bevolkingsdeel, de gruwelijke aanblik op het onrecht niet te besparen. Sterker, om dat onrecht een 'gezicht' te geven, wrang, confronterend, onoverkomelijk. Doorredenerend zou je kunnen zeggen dat, hoe meer visuele aandacht die gruwelaanblik krijgt, hoe beter het is. Er kunnen niet genoeg afbeeldingen, foto's en schilderijen van gemaakt worden.

Lees ook

Rel rond schilderij in Whitney Museum: mag witte kunstenaar zwarte pijn afbeelden?

Mag een witte kunstenaar een onderwerp uit de pijnlijke zwarte geschiedenis afbeelden? Die vraag houdt een deel van de Amerikaanse culturele wereld bezig sinds de opening van de Whitney Biënnale, de tweejaarlijkse presentatie van jonge Amerikaanse kunst in het New Yorkse Whitney Museum.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden