Mag je asielzoekers huisarrest geven in een azc?

Asielzoekers die zich misdragen mogen in Weert voorlopig niet naar buiten. Volgens rechtsgeleerden gaat de burgemeester zijn boekje te buiten. Hij zegt dat anders de openbare orde in het gedrang komt.

Beeld raymond rutting

Het is een komen en gaan van asielzoekers. Met tassen van Albert Heijn of Lidl sjokken ze over het fietspad langs de Van Hornekazerne in Weert, waar de komende vier jaar maximaal duizend vluchtelingen worden opgevangen. Maar er is geen spoor te bekennen van de 25 asielzoekers die zich volgens de burgemeester stelselmatig misdragen in de Noord-Limburgse gemeente.

Toch is dit - tussen een en twee uur 's middags - het enige tijdstip dat ze zich buiten de poorten van de voormalige KMS-kazerne mogen begeven. Ze kunnen dan boodschappen doen of de dokter bezoeken. De rest van de tijd zitten ze binnen, onder meer om zich drie keer per dag bij de beveiliging te melden. Ze hebben huisarrest, als straf voor de vernielingen, diefstallen en vechtpartijen waaraan ze zich volgens burgemeester Jos Heijmans schuldig hebben gemaakt in Weert en erbuiten.

'Aso-asielzoekers'

'Aso-asielzoekers' zijn ze al genoemd. Tussen de 20 en 30 jaar, vooral afkomstig uit veilig verklaarde Noord-Afrikaanse landen als Marokko en Tunesië. 'Kansloze asielzoekers' is de feitelijke term die Heijmans hanteert. De laatste maanden meldden zich opvallend veel Marokkanen en Algerijnen voor de Nederlandse asielprocedure, vrijwel allemaal zonder succes.

De D66-burgemeester vindt het 23 uur per dag vastzetten van vluchtelingen op een kazerneterrein een proportionele straf. Dat de maatregel wordt vergeleken met een gevangenisregime slaat volgens hem nergens op. 'Ik ken geen gevangene die een uur per dag naar buiten mag om te winkelen. En ze mogen zich toch in vrijheid bewegen op het kazerneterrein?'

Rechtsgeleerden als Jan Brouwer zijn een heel andere mening toegedaan. Volgens hen gaan burgemeesters als Heijmans op de stoel van de rechter zitten als zij beslissen wie zijn leven in vrijheid mag doorbrengen. 'En we willen toch juist dat de overheid het goede voorbeeld geeft en zich aan de regels houdt?', zegt de hoogleraar algemene rechtswetenschap. Hij spreekt ook namens het Centrum voor Openbare Orde en Veiligheid, een onderzoeksinstituut van de Rijksuniversiteit Groningen.

Tekst en uitleg

De vorige keer dat de Weertse burgemeester Heijmans het nieuws haalde, in mei, had hij een gevluchte Syrische moeder met vier kinderen helpen onderduiken. Ze dreigden te worden uitgezet naar Duitsland en te worden gescheiden van de broer van de vrouw, die de rol van vader op zich nam. Een kind had een nierziekte.

Mensonwaardig, vond Heijmans die gang van zaken. Het kabinet eiste tekst en uitleg, staatssecretaris Dijkhoff morde dat Heijmans zich niet met zijn vluchtelingenbeleid moest bemoeien. 'Maar het gezin zit er nog steeds.'

De problemen met de zich misdragende asielzoekers neemt hij al even hoog op. In Weert staan voor 'echte' vluchtelingen nog steeds alle deuren open. 'Maar ik ben verantwoordelijk voor de openbare orde. En die kwam door deze groep in het geding.'

Jos Heijmans moet op gesprek komen bij minister Plasterk nadat hij een Syrisch gezin had helpen onderduiken.Beeld anp

Dus mag hij een noodmaatregel uitvaardigen, is zijn mening. Klopt, zegt Brouwer. Maar tussen het beperken en het ontnemen van iemands vrijheid zit een wereld van verschil. Wie in zijn vrijheid wordt beperkt, mag zich bijvoorbeeld niet in een bepaald gebied vertonen. Zo kan een burgemeester op wedstrijddagen hooligans weren bij een voetbalstadion.

Het ontnemen van iemands vrijheid is van een heel ander kaliber, stellen de rechtsgeleerden. Brouwer: 'Het huisarrest verklaart de hele wereld, dus niet alleen Weert, voor die groep asielzoekers tot verboden terrein. Het doet me denken aan hoe we mensen thuis hun straf laten uitzitten, al gaat het daarbij om gevangenen die al veroordeeld zijn. En dan nog kan de burgemeester dit niet beslissen.'

Lang niet alle probleemasielzoekers zijn veroordeeld voor hun daden, erkent Heijmans. 'Maar met Kerst zijn er vier aangehouden. Twee van hen zitten inmiddels in vreemdelingendetentie: de een had een medepassagier in de trein bestolen en een rugzak vol telefoons en portemonnees bij zich, de ander werd betrapt op winkeldiefstal. En dit gaat ook om zaken die zich op het kazerneterrein afspeelden, zoals steek- en vechtpartijen.'

Handen in het haar

De bewuste groep asielzoekers laat zich tussen een en twee niet buiten de kazernemuren zien. De beveiliging wil de verslaggever alleen binnenlaten als deze een afspraak maakt. De vluchtelingen die, meestal in groepjes van twee, terugkomen van het stadscentrum zeggen de probleemgroep niet te kennen.

Aanstaande maandag beslist Heijmans of hij het huisarrest verlengt - de straf loopt op die dag af. Hij komt dan bijeen met instanties als de vreemdelingenpolitie, de IND, het COA en de Dienst Terugkeer en Vertrek. 'We overleggen met zijn allen, maar ik beslis', klinkt het ferm.

De kern van zijn betoog: als hij niet optreedt tegen de problemen, doet niemand het. Het Openbaar Ministerie zit 'met de handen in het haar' en andere instanties praten volgens hem liever dan dat ze actie ondernemen. 'Intussen worden de moslims in Weert aangekeken op de problemen die een kleine groep vluchtelingen veroorzaakt. Dat lijkt me toch niet de bedoeling.'

Van de gemeenteraad ervaart Heijmans 'volop' steun voor zijn optreden. Bang dat hij bij staatssecretaris Dijkhof verantwoording moet afleggen, is Heijmans niet. 'Dijkhoff heeft de burgemeesters juist aangespoord om bij dit soort problemen te doen wat in hun bereik ligt. Dat doe ik dan ook.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden