Mag in fiscale wetgeving de geest weer uit de fles?

Archiefbeeld van de blauwe enveloppe. Beeld anp

Iedere particulier en elk bedrijf zouden zich over een enorme belastingaanslag moeten verkneukelen in plaats van in de stress te schieten of in woede te ontsteken. De blauwe enveloppe is meer dan de Koning Willem I-prijs een bewijs van financieel succes.

De vroegere Leidse hoogleraar J.P. Scheltens introduceerde in 1970 het woord gewetensgeld in het belastingidioom - een woord dat niet in de wet zelf was te vinden. Hierbij ging het om de situatie 'dat iemand zich in geweten verplicht acht het te weinig betaalde alsnog te voldoen'. 'Het komt voor', aldus Scheltens 'dat een belastingplichtige geheel uit vrije wil een zeker bedrag stort omdat vroeger te weinig belasting is geheven, enkel dus omdat men daarmede geen vrede heeft.'

Het was 1970. Iedereen zou zogezegd een eerlijke bijdrage (fair share-plicht) aan het samenwerkingsverband tot wederzijds voordeel moeten geven, zoals de maatschappij werd gedefinieerd. Alleen op die manier zouden publieke diensten als onderwijs, politie en zorg in stand kunnen worden gehouden. Om free riders-gedrag - geen motorrijtuigenbelasting betalen en wel van de weg gebruik maken - te voorkomen, zijn dwingende regels nodig. Maar er werd ook een moreel appèl op de mensen gedaan.

Dat veranderde in de jaren zeventig. Belasting betalen is voor de dommen luidde de titel van de bestseller die Flip de Kam in 1977 schreef. Alleen sukkels deden dat.

Wie geen sukkel wilde zijn en het kon betalen deed een beroep op consultants, tax engineers, die zich richtten op het omzeilen of oprekken van de wettelijke formuleringen. 'Het belastingrecht is een ingenieurswetenschap geworden', aldus de Tilburgse hoogleraar Richard Happé in zijn afscheidscollege in 2011.

De geest van de wet deed er niet mee toe, alleen de letter van de wet. Belastingplichtigen gedroegen zich weer als free riders, niet alleen de grote bedrijven die deze tax engineers in de hand konden nemen maar ook particulieren die het zich konden permitteren: van zakenlieden uit de Quote500 tot succesvolle voetbalsterren, coureurs als Max Verstappen en rocksterren als de leden van The Rolling Stones en U2.

De commissie-Nijboer die woensdag verslag deed van een parlementaire mini-enquête naar belastingontwijking concludeerde dat in het fiscale recht de geest van de wet niet meer bestaat en dat daarom alles in regels moet worden vastgelegd. 'De Tweede Kamer kan aan de slag', aldus de commissie.

Meer lezen?

Lees hier alle eerdere artikelen in de rubriek De Kwestie.

Alleen zal alle reparatiewetving van de mazen in de wet (loopholes) weer tot het construeren van nieuwe loopholes leiden - een vicieuze cirkel die de wetgeving steeds complexer maakt. Regelgekte wordt een even grote plaag als belastingontwijking. Daarom zou in plaats van honderden regels één beginsel moeten worden vastgelegd: 'Men behoort geen fiscale constructies toe te passen die met het beginsel van fair share in strijd zijn.'

Hiermee is de geest van de wet uit de fles en valt niets te omzeilen.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.