OPEN REDACTIEETHISCHE DILEMMA'S

Mag ik vakantiedagen terugvragen aan mijn baas en andere economische dilemma’s

Beeld Elise Vandeplancke

Nieuwe situaties, nieuwe ethische dilemma’s. De Volkskrant vroeg lezers welke afwegingen zij moeten maken door de crisis – en liet experts raadgeven.

Door de coronacrisis ontstaan nieuwe dilemma’s. Voor zzp’ers zonder opdrachten bijvoorbeeld: zouden die meteen bijstand mogen aanvragen of moeten ze eerst hun buffer opmaken? En wie nog kan kiezen, omdat die een vast salaris, ruim pensioen of een financiële buffer heeft, wat doet die voor lokale ondernemers? Steun je je vaste vakantieadresje, waar je niet meer naartoe kunt, koop je biervouchers van je nichtje met een horecazaak of spaar je liever mocht je pensioen verdampen?

We vroegen de deelnemers van de Open Redactie, het online panel van de Volkskrant, met welke dilemma’s zij worstelen. Die legden we aan een viertal experts voor. Wat zijn je rechten? En wat vinden zij het juiste om te doen? 

Als je het geld kunt missen, steun dan anderen, luidt het devies. En val niet te snel terug op de staat. ‘We moeten mensen helpen die door de bodem dreigen te zakken of die er al doorheen zijn gezakt. Dat moet een collectieve inspanning zijn, net als social distancing’, aldus hoogleraar ethiek Paul van Tongeren. ‘We zullen allemaal op de een of andere manier lijden door de crisis.’

Moet ik bijstand aanvragen als ik nog spaargeld heb?

Een trainingsacteur met een buffer van 11 duizend euro ziet steeds meer opdrachten verdwijnen. ‘Ik zag op LinkedIn een flinke discussie ontstaan rondom de vraag: wat doe je als je recht hebt op de bijstand maar ook nog spaargeld hebt?’

De ondernemers komen er onderling niet uit. Het gaat van ‘meteen aanvragen’ tot ‘pas aanvragen als je het écht nodig hebt, want het is bedoeld om mensen in nood te redden en niet om rijken rijker te maken’. Dit leidt tot twijfel bij zzp’ers en hun ouders. Zo vraagt een andere lezer zich af of ze haar zoon moet steunen, zodat hij geen uitkering hoeft aan te vragen.

‘Je moet de juiste maat zoeken’, zegt hoogleraar ethiek Paul van Tongeren. Dus niet al je spaargeld opmaken voordat je aanvraagt en niet meteen aanvragen als je wel voldoende geld hebt.  

Hij kan erover meepraten, bijna al zijn kinderen werken in de kunstsector. ‘Eentje zit nu op het punt dat ze het laatste restje spaargeld moet aanspreken als ze geen ondersteuning aanvraagt’, vertelt Van Tongeren. ‘Gelukkig kunnen wij nog bijspringen.’

Dat is in dit geval volgens Van Tongeren het juiste om te doen: als je familie het kan dragen, vraag hen eerst en dan pas de staat.

Beeld Elise Vandeplancke

Wat doe ik met huurders die minder willen betalen?

Ook verhuurders zitten met dilemma’s. Een lezer die kantoren en winkels verhuurt, schrijft: ‘Een aantal huurders heeft voorgesteld voorlopig helemaal niets meer te betalen. Een fysiotherapeut vroeg of we akkoord wilden gaan met de helft, daar zijn we op ingegaan.’ 

Hij vermoedt ook dat er bedrijven zijn die misbruik proberen te maken van de situatie. ‘Die proberen onder huurbetaling uit te komen zonder dat het nodig is, een groot uitzendbureau bijvoorbeeld. Wij zijn zelf particuliere beleggers die moeten leven van de huur.’ De vraag rijst: hoe coulant moet je zijn?

Dat huurders om coulance vragen is herkenbaar voor Elout Korevaar, universitair docent huurrecht en verhuurder. De regels zijn simpel, zegt hij: als je drie maanden je huur niet betaalt, mag een huurder zijn huis worden uitgezet. De regering heeft besloten dat nu niemand gedwongen op straat komt te staan, maar die situatie gaat niet eeuwig duren, gelooft Korevaar. ‘Zodra het weer normaal is, zul je een stijging van het aantal rechtszaken zien. Als huurders dan niet hebben gecommuniceerd en niet een beetje hebben betaald, zal de verhuurder makkelijker gelijk krijgen van de rechter en kan een huurder worden uitgezet.’

De bewijslast ligt bij de huurder. Als die aangeeft dat die niet kan betalen, adviseert Korevaar, vraag dan naar zijn inkomsten en uitgaven. ‘Wat kan hij op dit moment wel missen?’ Vaak wordt een betalingsregeling getroffen: een paar maanden minder betalen en dat gespreid terugbetalen. ‘Het is eerder uitsmeren dan kwijtschelden, niemand weet hoelang dit gaat duren.’

Coulance is dus volgens hem het sleutelwoord. ‘Als de studenten aan wie ikzelf kamers verhuur kinderen van vermogende ouders zijn, ben ik minder genegen om de huur te verlagen. Een kind van een verpleegkundige en een politieagent zou ik eerder tegemoetkomen.’

Is het acceptabel dat ik extra lange diensten draai zonder daarvoor betaald te krijgen?

Lezers die in de zorg werken, zitten met een andere vraag. Een verpleger in de ggz bijvoorbeeld, schrijft dat ze extra lange diensten moet draaien zonder dat daar extra loon tegenoverstaat. Het werk is nu veel zwaarder, omdat de patiënten terugval vertonen en online hulpverlenen moeizaam verloopt. Moet ze nu op haar strepen gaan staan?

Hoogleraar ethiek Paul van Tongeren: ‘Het zou schandalig zijn als zorgmedewerkers dat nu zelf zouden moeten aankaarten. De vakbond moet daarvan een punt maken. Zorgmedewerkers hebben daar nu helemaal geen tijd voor.’

Kijk eerst in je cao hoe het met overuren zit, adviseert hoogleraar arbeidsrecht Willem Bouwens. En houd wel stipt je rooster en urenregistratie bij. ‘Tot vijf jaar terug kun je aanspraak maken op die overwerkuren’, vertelt Bouwens. ‘Als je werkgever niet meewerkt, kun je altijd nog naar de rechter.’

Vraag ik het geld voor theater of concerttickets terug?

Hierover zijn deelnemers aan de Open Redactie duidelijk: kun je het geld missen, dan vraag je het niet terug. Dat mag niet eens een dilemma heten. ‘Als je een salaris krijgt, moet je dit verlies gewoon nemen.’

Maar wat nou als het om veel tickets gaat? Een lezer, een zelfstandige logopediste met inkomensverlies, heeft twintig tickets gekocht bij een lokaal theater. ‘De cultuursector gaat mij aan het hart. Ik overweeg mijn geld niet terug te vragen, met het verzoek aan het theater om een deel ervan door te sluizen naar de gedupeerde artiesten.’ 

Wat kan ze het beste doen?

Charlotte Pavillon zou net een avond naar de schouwburg gaan, toen werd aangekondigd dat alle grote evenementen werden afgelast. De hoogleraar consumentenrecht kreeg een voucher. Zulke tegoedbonnen zijn redelijke alternatieven, vindt ze. ‘Zo geef je bedrijven wat lucht en verlies jij niet je recht op een voorstelling.’ Mocht je in geldnood komen, heb je nog altijd het recht je voucher in te wisselen voor geld. Behalve natuurlijk als het bedrijf kopje onder gaat, dan is het heel lastig je geld terug te krijgen.

Ethicus Paul van Tongeren vindt dat je dat geld kunt terugvragen als je zelf in geldnood zit. ‘Niemand is verplicht zichzelf in nood te brengen door een ander te helpen.’

En bij het theater erop staan dat ze het geld aan de artiesten geven? Dat gaat zomaar niet, zegt Pavillon. Je kunt het wel vragen, maar je kunt ze niet dwingen. ‘Je koopt het ticket van de schouwburg, niet van de artiest.’

Beeld Elise Vandeplancke

Ik heb een nieuwe baan, moet ik wel beginnen aan de proeftijd?

Voor mensen die met een nieuwe baan zouden beginnen, levert de crisissituatie andere vragen op. ‘Het is lastig ingewerkt te worden in de nieuwe systemen op dit moment’, zegt een lezer, die eind april zou beginnen aan haar nieuwe baan als psycholoog in de ggz. ‘Als je de systemen niet kent, kun je niet de juiste hulp bieden. Ik heb mijn nieuwe baas voorgesteld anderhalve maand later te beginnen. Ik vond het spannend om voor te stellen, je zit toch in je proeftijd, maar tot mijn vreugde werd het goed ontvangen. Ik kan me voorstellen dat anderen hier ook tegenaan lopen. Nu heb ik de financiële ruimte om dit te doen, maar dat geldt natuurlijk niet voor iedereen.’

Een nieuwe baan in crisistijd beginnen kan ook positief uitpakken. ‘Je kunt juist dan laten zien hoe je met moeilijke situaties omgaat’, vindt hoogleraar ethiek Paul van Tongeren. Maar Willem Bouwens waarschuwt als je toch denkt aan uitstellen: ‘Zorg dat het initiatief voor het uitstel bij de werkgever ligt en op schrift zet dat je gezien de omstandigheden niet, of pas later, wordt aangenomen. Daarmee verklein je de kans dat het UWV moeilijk gaat doen als je aanspraak wil maken op een uitkering.’

Kun je vakantiedagen teruggeven?

Tenslotte merkt de eigenaar van een zorgbedrijf op dat veel van haar werknemers hun vakantiedagen teruggeven nu de geplande vakanties niet kunnen doorgaan. Onhandig, zegt ze, want veel werk is er nu niet en het kan betekenen dat haar werknemers allemaal in het najaar weg willen. Kan ze hen dwingen de vakantiedagen toch op te nemen?

De wet kent hier geen specifieke regeling voor. ‘De werkgever is niet verplicht gehoor te geven aan het verzoek de geplande vakantiedagen in te trekken’, zegt hoogleraar arbeidsrecht Willem Bouwens. Wel is ze volgens de wet verplicht zich ‘als goede werkgever’ op te stellen. ‘Er mag worden verwacht dat zij de werknemer zo mogelijk tegemoetkomt in de wens af te zien van vakantie, tenzij zij goede redenen heeft om dat te weigeren.’

Aan de andere kant: als werknemer wil je je werkgever ook niet in een lastig parket brengen. ‘Als je bedrijf in nog grotere problemen komt doordat iedereen na de crisis ineens vakantie opneemt, is het niet verstandig om te doen’, stelt hoogleraar ethiek Paul van Tongeren. ‘Dan heb je wel je vakantie, maar ben je daarna misschien werkloos.’

Wilt u ook meedenken met de Volkskrant? Meld u aan voor de Open redactie, ga naar openredactie.volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden