Singlesblog

'Mag ik u vertellen over mijn eenzaamheid?'

Eenzaamheid en ludieke acties, het lijkt een wonderlijke combinatie. Kunstenaarscollectief Voor Eenzaamheid probeert het onderwerp zo uit de zielige hoek te halen. Precies wat de Single Issue Partij met alleenstaanden deed. Het laatste stuk van een 44-delige serie.

Treinreizigers schilderen met elkaar. Beeld Cigdem Yuksel

'Nee, ik ben niet eenzaam', zegt de man in de intercity van Amsterdam naar Utrecht tegen Dennis Lohuis. Ze zitten tegenover elkaar in de coupé, terwijl Dennis met potlood zijn portret tekent. 'Ik heb een gezin, een bedrijf, en als ik wil kan ik overal over praten.' Hij denkt even na. 'Maar mijn moeder is eenzaam sinds mijn vader is overleden. De vraag is: is dat erg? En houdt het ooit op? Ik probeer er wel aandacht aan te besteden, maar sommige mensen kun je nooit genoeg geven.' Net als het gesprek ongemakkelijk dreigt te worden, rijdt de trein station Utrecht binnen. De man stapt uit, Dennis' portret neemt hij mee. En misschien ook een paar vragen.

De kunstenaars van het platform Voor Eenzaamheid noemen zichzelf social designers. 'Je kunt iets ontwerpen om op te zitten: een stoel', legt ontwerper Lohuis uit. 'Maar je kunt ook iets ontwerpen om eenzaamheid bespreekbaar te maken in de openbare ruimte.' Eerder begaven ze zich met sandwichborden op straat, met vragen als 'Mag ik u vertellen over mijn eenzaamheid?'

Gemis aan sociale relaties

Met hun ludieke acties lijkt het kunstenaarscollectief wel een beetje op de Single Issue Partij. In een wekelijks blog, geschreven door de lijsttrekker van een fictieve politieke partij, probeerden wij mensen ervan te overtuigen dat alleenstaanden niet altijd eenzaam zijn. Die twee worden vaak in één adem genoemd. En door het taboe op eenzaamheid durven mensen soms niet te vragen hoe het is om te leven zonder vaste partner.

Toch kunnen we er niet omheen dat singles vaker een gemis aan sociale relaties ervaren dan mensen met een relatie. Van de zes tot acht procent van de Nederlanders die in een sociaal isolement leven, heeft zelfs vrijwel niemand een levensgezel. Eenzaamheid bij singles kan worden veroorzaakt door (te) hoge verwachtingen, maar ook maatschappelijke ideeën over alleenstaand zijn spelen mee. 'Meer begrip in onze samenleving voor mensen zonder partner zal leiden tot vermindering van hun eenzaamheid', aldus eenzaamheidsexpert Jenny Gierveld.

Eenzaamheid is existentieel onderdeel

De kunstenaars van Voor Eenzaamheid benaderen het van de andere kant. Single of niet, eenzaamheid is een existentieel onderdeel van ieders leven. Grafisch ontwerper Madelinde Hageman ervaarde het zelf in de periode na haar bevalling. 'Ik zat maar thuis met mijn kind, en zag opeens allemaal eenzame mensen die me daarvoor nooit waren opgevallen. De buurvrouw die de hele dag thuis was, een vrouw die heel lang treuzelt bij de kassa in de supermarkt om maar een praatje te kunnen maken met de caissière. Ik vroeg me af waarom ik het zo moeilijk vond om erover te praten.'

Voor Hageman zit het probleem 'm al in het woord zelf: te zwaar, te beladen. Als er meer woorden voor eenzaamheid zouden zijn, zouden mensen zich makkelijker kunnen uiten over hun hoogstpersoonlijke ervaring, denkt zij. 'Zoals de eskimo's 22 woorden hebben voor sneeuw.' In de workshops die ze geeft aan scholen en gemeentes vraagt ze mensen hun eigen woord te bedenken.

Beeld Cigdem Yuksel

'Stoer'

'Ik vind niks mis met het woord eenzaamheid', zegt de vrouw van een Australisch echtpaar op het traject tussen Utrecht en Rotterdam. 'Het hoort bij het leven.' Dat Nederlanders er moeite mee hebben, begrijpt ze wel: 'Iedereen leeft hier zo dicht op elkaar, en je kunt door het raam bij elkaar naar binnen kijken. In Australië trekken mensen de bush in om alleen te zijn. Vietnam-veteranen bijvoorbeeld. Die worden met rust gelaten.'

'Als ik me eenzaam voel, probeer ik het eerst zelf op te lossen door te sporten', zegt een meisje met een grote bos krullen een coupé verderop tegen haar gehoofddoekte vriendin. Zó gefascineerd waren ze door kunstenaar Peik Suyling, die midden in de trein met potjes inkt bloemen begon te schilderen, dat ze station Rotterdam Alexander hebben gemist. 'Als ik het zelf niet kan oplossen, bel ik iemand. Maar dat ik me eenzaam voel, zeg ik niet graag.' 'Jij zegt: ik heb stress', vult haar vriendin aan. 'Ja', zegt het eerste meisje, 'want als je zegt: ik ben eenzaam, ga je er zelf in geloven. En dan word je depressief.' Het initiatief van Peik en zijn collega's bevreemdde de meisjes eerst. 'Maar je ziet dat mensen mee willen doen', zegt de een. De ander: 'Vroeger praatten mensen met elkaar in de trein. Nu leg ik soms mijn telefoon weg, kijk om me heen, en dan zie je iedereen alleen maar naar z'n telefoon zitten staren. Dat je iemand zomaar durft aan te spreken, vind ik stoer.'

Single Issue Partij

Dit is het laatste blog van een 44-delige serie over het Nederland van de alleenstaande. Lees hier alle stukken terug, en kijk voor meer informatie op Facebook of Twitter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden