Mag het afgelopen zijn met die eeuwige straatinterviewtjes op het marktplein?

De V-jury recenseert de campagnespotjes

25 partijen dingen naar de kiezersgunst en dat betekent ook 25 campagnespotjes. Zeer verschillend in aanpak en charme. Volkomen los van hun politieke overtuiging vinden onze recensenten er wel iets van.

Beeld de Volkskrant

Het is misschien moeilijk te geloven, maar de Zendtijd voor Politieke Partijen (elke werkdag om 12.57 en 17.57 uur op NPO 1) trekt deze weken nog dagelijks bijna een miljoen kijkers (bij elkaar opgeteld). Toch lijkt het klassieke campagnespotje op z'n retour. Nu de techniek betaalbaar en de kanalen vrij toegankelijk zijn geworden, zijn Youtube, Facebook en andere social media de plekken voor de politieke marketing, uitgesplitst naar doelgroep.

Nadeel voor de toeschouwer: het is niet alleen moeilijk door de bomen het bos te zien, het bos zelf is ook lastiger te vinden. Partijen zetten campagnefilmpjes vreemd genoeg niet massaal in hun etalage, sommige hebben ook niet duidelijk meer één dominante campagnespot, maar een veelvoud aan audiovisuele reacties en statements, her en der gestald.

Over de populariteit of doeltreffendheid van de filmpjes valt moeilijk iets te zeggen. Het aantal maal dat ze gedeeld worden, zegt niets. De waardering wordt niet gemeten.

V dwaalde kris kras door het bos, en kwam thuis met manden vol vruchten, rijp en groen door elkaar. In dit vergelijkend warenonderzoek gaat het niet om de inhoud, we keken vooral naar de vorm. De conclusie: binnen de politieke marketing kan het genre video nog wel een opkontje gebruiken. Het wemelt van de clichés, slechts enkele partijen (of de ingehuurde reclamebureaus) legden meer creativiteit aan de dag.

Eeuwige straatinterviewtjes

Zo is de cameradrone voor veel spotjesmakers een geliefd speeltje. Het leidt tot een overdaad aan bovenaanzichten met 'typisch Hollandse' beelden: weidelandschappen, onvermijdelijke molens, vaarten, snelwegen, drukke steden en dito winkelstraten. Beeldtaal die overzicht en visie moet suggereren.

Centraal in beeld duikt steevast de hoofdpersoon op in zo'n verhaal: de lijsttrekker, die doorgaans nogal houterig een uitgeschreven verhaal opleest van de autocue. De gemiddelde Nederlandse politicus hoeft een Oscarnominatie voorlopig niet te vrezen.

Mag het trouwens afgelopen zijn met die eeuwige straatinterviewtjes op het marktplein dat het betoog moet ondersteunen? En nog iets: waar verkopen ze toch die merkwaardige geluidstapijtjes van de achtergrond, steevast een melange van ongedefinieerd sound design en allerhande sfeermuzakjes die enkel doen denken aan Poolse pornofilmpjes uit de jaren tachtig? De democratie verdient een warmer geluid.

May I have your votes, please: hier zijn de resultaten van de V-jury.

Het campagnespotje stoelt op een lange traditie

Al in 1929 kregen politieke partijen zendtijd toegewezen op de radio, televisie volgde in 1959. Bijna even oud is de discussie over het nut en de vermeende saaiheid van de filmpjes, maar in 1967 maakte D66-oprichter Hans van Mierlo een spot die nog altijd als klassieker geldt. De zendtijd wordt toegewezen door het Commissariaat voor de Media, aan alle partijen die in tenminste 19 kieskringen deelnemen. De volgorde van uitzending wordt bepaald door loting.

VVD: Pessimist of optimist?

Een VVD'er kwam op het malle idee om 'normaal doen' in stukken te hakken, teneinde 'Normaal. Doen.' van cultlevensmotto tot verkiezingsadagium te promoveren. Sindsdien leren we elke dag bij. Lachen is normaal, luidt het inzicht uit deze campagnevideo. Die is verder geheel opgehangen aan het lachgedrag van de premier: 'Ze zeggen dat-ie zoveel lacht...' Pessimist of optimist, dat is de - wat de VVD betreft - retorische vraag. 'Kies maar.' Je kunt er óók voor kiezen om eerst nog even de VVD-campagnevideo avant la lettre te bekijken, op YouTube te vinden met de zoekterm 'Mark Rutte: Groeten thuis!' Niks bijzonders verder hoor, gewoon lachen.

SGP: Saaie verkondiging

Het spektakel zit in het blauw-oranje campagnefoldertje dat na uitvouwen een levensgroot vloerkleed blijkt, waarover Kees van der Staaij (oranje stropdas) met gespreide armen komt aanwandelen en zijn college begint, begeleid door stemmige pianomuziek. Daarna is het doorbijten, want Van der Staaij maakt van de gelegenheid gebruik zo'n beetje het hele partijprogramma in al z'n nuances te verkondigen. Nog enige levendigheid komt van een moeder in een winkelstraat ('Ik wil dat mijn kinderen veilig over straat kunnen') en een melkveehouder in zijn stal ('Er zijn heel veel regeltjes in Nederland, maar wij hebben behoefte aan duidelijkheid').

ChristenUnie: De familiekaart gespeeld

Gert-Jan Segers mag van God natuurlijk niet scheiden, en dat is maar goed ook. Want de lijsttrekker gaat in het spotje van de Christen Unie all-in op de familiekaart. Onder politici bekend als een levensgevaarlijke manoeuvre sinds Diederik Samsom zijn vrouw en kinderen in de campagne betrok, en even later van haar scheidde. We zien shots van het gezin Segers aan de ontbijttafel, oude kiekjes van de expatfamilie in Egypte en beelden van de christelijke school waar de dochters terechtkwamen bij de terugkomst in Nederland. Dit alles staat in dienst van het thema: vrijheid om te geloven. Het recht op privacy voor kinderen van politici blijft uiteraard onbenoemd.

DENK: Waar is de factcheck?

Het videofilmpje is voor DENK wat een tweet is voor Geert Wilders: ze grossieren erin. Deze Facebookpost is van goedkope eenvoud, lekker dicht bij huis: op de gang van het Kamergebouw spreekt Tunahan Kuzu, de Mr Bean van DENK, in de camera. Ieder woord schreeuwt om een factcheck, maar de taal is duidelijk en doeltreffend: klik niet alleen op Like, maar ook hierboven, wijst Kuzu. Precies naar het linkje 'Lid worden'. Er is in elk geval over nagedacht.

Nieuwe Wegen: Superhippe selfies

Ramona Beemsterboer, 'Teammanager Zorg', staat op een roltrap en roept nogal onsympathiek in de camera dat Nieuwe Wegen het vertrouwen wil terugwinnen van 'het personeel'. Hallo Ramona, even rustig aan beginnen, oké? Jacques Monasch kon blijkbaar geen cameraman vinden, want iedereen in de video filmt zichzelf, wat natuurlijk superhip en enorm Instagram-savvy is. Maar even serieus: het heeft er alle schijn van dat deze spot in een paar verloren uurtjes opgenomen is in de Tweede Kamer, waar elke voorbijganger even wat in de camera roept. Oh wacht, het zijn blijkbaar leden van Nieuwe Wegen. Nou ja, oké.

Piratenpartij: Tongzoenen

De Piratenpartij begint goed en scoort vier dikverdiende sterren met een puike animatiefilm waarin de gevaren voor de digitale burger worden opgesomd. Let ook even op de abri bij een bushalte waarin een poster van Wilders en Poetin wordt getoond. Ze zijn aan het tongzoenen.

Daarna zakt het helaas wat in, met tv-fragmenten waarin wordt aangetoond dat lijsttrekker Ancilla van de Leest de laatste tijd goed bezig is, onder meer aan tafels van talkshows. Haar boodschap is duidelijk. Ook blijkt ze vaak van kapsel te wisselen.

GeenPeil: Monter maar rommelig

De levende stemkastjes hebben er zo te zien hartstikke veel zin in. Zelfs fulltime mopperaar Jan Dijkgraaf, de man die de kar moet trekken, maakt een montere indruk. Maar origineel, of provocerend, of spannend wordt het helaas geen moment in deze rommelige uitzending voor politieke partijen.

SUPERLEUK, vinden ze het filmpje bij Geen Peil zelf. Dat is tenminste wat. Zelf zouden we willen pleiten voor minder Bart Nijman, de voorzitter van deze volksbeweging. Derde man Achmed Aarad een 'bezorgde blanke man' noemen, dat is dan wel weer oké. Let ook even op het bijrolletje van niemand minder dan Hans Teeuwen.

Niet Stemmers: Paradoxale boodschap

Niet Stemmers wil dat mensen die niet stemmen op ze gaan stemmen. Een onmogelijke paradox, maar wel een lekkere. In de soort-van-campagnevideo probeert voorman Peter Plasman uit te leggen waarom niet-stemmers toch moeten gaan stemmen, maar dan op Niet Stemmers. Of dat lukt gaan we hier natuurlijk niet weggeven, maar we kunnen wel zeggen dat er ruimschoots gebruik gemaakt wordt van Nieuwsuur-blauw en een onvervalste distorted softtechno-soundtrack.

Forum voor Democratie: Clownesk kakkineus

Het YouTube-kanaal van Forum voor Democratie is een ware goudmijn, met filmpjes als 'Theo Hiddema verhaalt over zijn kunstverzameling...', 'Kroegentocht in Groningen' en 'Thierry viert carnaval' (Baudet ziet een feestvierder met Pinokkio-neus en roept: 'De Mark Rutte-neus!'). De FvD-voorman weet dat zijn grootste kracht schuilt in zijn clownesk kakkineuze flair, zijn cultfactor. Het werkelijke campagnespotje, een animatiefilmpje over 'Het Partijkartel', steekt daar wat braaf bij af. Het stukje over de 'Kartelparty' is gelukkig weer kenmerkend bespottelijk: in een soort nachtclub staat de elite te feesten. Buiten in de regen staat de rest van het volk bedroefd te wezen. Baudet, kordaat: 'Dit kunnen we toch niet meer accepteren?' Helemaal eens, dit is té erg.

Libertarische Partij: Apocalyptische soundscape

Wat is het tegengestelde van 'viral' eigenlijk? We waren in ieder geval om en nabij de zestigste kijker naar het filmpje (archiefbeelden gecombineerd met tekst, voorzien van apocalyptische soundscape) waarin fe Libertarische Partij zich afvroeg waar de rebellen van vroeger waren gebleven. Beeld: John Lennon, Sex Pistols. Tekst: 'Worden ze afgeleid?' Korte factcheck: John Lennon wordt afgeleid door het feit dat hij in 1980 is vermoord. Nog meer hoofden: Humberto Tan, Donald Trump, Johan Derksen, als een soort driekoppig monster van het kwaad dat ons kennelijk vertelt 'dat elke keer de economie beter zal verlopen'. Kortom: we moeten uit de Navo. Vraag van onze kant: de eindredacteuren, waar zijn ze gebleven?

StemNL: Verkeerde doelgroep

De clip van een derderangs boyband uit de jaren tachtig zwart-wit uiteraard, dat hoorde toen. De getergde zanger wordt in het gezicht geslagen, een voetbal scheert langs zijn hoofd. Er zit vast symboliek in, maar welke? De smachtende blik waarmee de man zijn schare fans aankijkt brengt hooguit meisjes van dertien het hoofd op hol. Maar ja: meisjes van dertien, er net tussenin. En nog lang niet stemgerechtigd. Zo wordt het niks met Stem NL, maar op de scholierenverkiezing kunnen ze nog hoge ogen gooien.

PvdA: Kippevelmoment

Oh, dit is smullen hoor. Een aaneenrijging van stockfotomodellen die in slow motion met hun hoofd draaien, elkaar in een te ruim zittend pak dingen staan uit te leggen, of stil staan midden op de markt en in de camera kijken. Aanzwellende strijkers, een lachende Lodewijk Asscher en BAM, het kippenvelmoment: twee zoenende mannen die in de echt worden verbonden door Job Cohen. De strijkers krijgen gezelschap van tromgeroffel en dan ja, een zoenende Willem-Alexander en Maxima, een dolenthousiaste menigte gestoken in oranje, zwaaiend met Nederlandse vlaggen. 'Het wij-gevoel. Misschien is het dat wel'. Nope. Meer het gevoel van iemand-heeft-hier-iets-te-vaak-naar-15 Miljoen Mensen-gekeken.

VNL: Epische toon

Hé, dreunt Jan 'Ik vind Jesse Klaver een groot gevaar' Roos hier nou de titel van het GroenLinks-verkiezingsprogramma op? 'Het is tijd voor verandering', aldus politiek incorrecte nieuwkomer VoorNederland (VNL). De rest van de boodschap klinkt minder Jessiah. 'Het kabinet verhoogde de belastingen met miljarden, er kwam een recordaantal asielzoekers naar ons land, terroristen komen Nederland ongezien binnen, (...), Nederland zucht onder criminaliteit, (...), Rutte brak ál zijn beloftes en is volstrekt onbetrouwbaar.' Na deze opsomming, tegen een decor van screenshots en krantenknipsels, klinkt een episch muzakje. Daar staat hij, bij de roltrappen, de man die van sommige dingen minder wil en van andere dingen meer.

Jezus Leeft: De Bijbel op rap

En we hebben een winnaar. De eerste 40 seconden van de 3:08 minuten durende video van Jezus Leeft zijn nog van een misleidende Bob Ross-achtige softemo, met beelden van een regenboog en handen die piano spelen. Maar dan: vuurwerk (letterlijk) en een Lange Frans-imitator met een rap over Jezus. 'Geen water bij de wijn, maar voor standpunten uitkomen'. Fragmentjes van kuikens, shots van de campagnebus op toer door Nederland, de Bijbel, en versnelde beelden van uitkomende bloemen, een pasgeboren kalf, overgoten met zalvende woorden van voorman not-Lange Frans en voorman Florens van der Spek. Het is natuurlijk geen Trots Op Nederland - het ground zero van de Nederlandse campagnespot - maar Jezus Leeft doet ons bijna Rita Verdonk vergeten.

Ondernemerspartij: Handelsgeestig

Er zijn gelukkig ook nog politici die Nederland een prachtig land vinden, 'ontstaan vanuit de handelsgeest van onze voorouders'. Inderdaad, de goeie ouwe VOC-mentaliteit bestaat heus nog, voor wie het wil zien. Hier worden de mouwen opgestroopt en is het een en al industriële bedrijvigheid.

Lijsttrekker Hero Brinkman sluit de film af. De oud-PVV'er (wij zijn het niet vergeten) meldt dat Nederland inderdaad een geweldig land is. Wij peinzen ons dan al een tijdje suf over deze multi-interpretabele zin: 'Een ieder was, en is, hier zoveel mogelijk welkom.'

De Burger Beweging: Langdurig en knullig

Visueel nog best een sterke vondst: het grote verkeersbord met pijl dat opgewekt wordt doorgegeven van jong naar oud. Al begin je je na enige tijd af te vragen of die pijl misschien op weg is naar de Sahara, want wat dúúrt dit spotje lang. Ook een beetje knullig gezicht: de standpunten (van een vrij hoog open-deur-gehalte: 'de Burger Beweging is een partij met een visie') staan steeds met stift op het verkeersbord én ernaast in blokletters. En wat misschien nog treuriger is, na vrij intensieve bestudering van het filmpje blijft het singer-songwriter-deuntje van ene Thomas Hamilton uit Californië beter hangen dan de plannen van deze nieuwe partij.

Vrijzinnige Partij: Sprookjesfiguren

Het olijke muziekje brengt je even in de Efteling, maar dat blijkt een dwaling. Het Hollandse landschapje (molens!), het oude binnenstadje, en dan het typetje Norbert Klein in onberispelijk pak en modieus brilmontuur onder het strakke grijze haar: dit is Juinen, of anders de buurgemeente Ter Weksel. Kortom: helemaal Koot & Bie. Klein wil een basisinkomen. En iedereen op straat is het ermee eens. Sta je toch weer met beide benen in het Sprookjesbos.

Artikel 1: Makkelijk praten

Pianodeuntje, en start de band: actie! 15 sprekende hoofden van de kandidatenlijst knopen ene verbale lappendeken met halve zinnen die aaneen worden geregen. Sylvana Simons trapt af, de rest volgt. Achtergrond: een scherm met het logo van Artikel1 erop. Kosten: nihil. Duur: 46 seconden; bijna net zo lang als het kostte om het te bedenken.

CDA: Polaroidkleuren

Zomer 1974, de kinderen Mark, Geert en Sybrand ruziën op het strand. 'Doe even normaal man!', 'Pleur op!' u vat hem. Niet alleen best geestige satire, tegelijk een slimme manier van de imagobouwers om te ontsnappen aan de driedelige grijsheid van dominee Buma. Een christendemocratisch appèl op de polaroidgekleurde jeugd van het prototype CDA-kiezer van nu: helemaal Vijftig plus.

D66: Hypnotiserende ogen

Een spotje is het nauwelijks te noemen, deze dertig seconden durende inzoomende close-up op de hangende King Charles Spaniël-ogen van Alexander Pechtold. Het lukt hem in die halve minuut wel om de drie speerpunten van D66 werk, zorg en onderwijs twee keer te noemen. Dat blijft alleen hangen als je niet gehypnotiseerd raakt door die ogen, die precies de juiste traanvochtglans hebben: bevlogen, maar niet jankerig.

GroenLinks: Slimme montage

Krachtig mini-epos, geholpen door flitsende montage op het ritme van muziek die kennelijk nog over was van House of Cards. Het is de Jesse Klaver goes Justin Trudeau-show, met slimme montage van foto's, bewegend beeld en tekstblokken die de slogans er in hameren ('Kinderen kunnen hun dromen najagen!'), afgewisseld met statements van mensen die zich op het snijvlak van aanhanger, fan en volgeling bevinden: 'Ik heb er heel veel zin in'. Jammer dat het geen presidentsverkiezingen zijn. Wel verwarrend dat na de titel 'Het kan anders', onmiddellijk een aan Rutte toegeschreven quote volgt: 'Het kan niet anders'. Maar goed: kniesoor.

SP: Uitroeptekens

Pak de Macht! is houd u vast een ode aan 'de Kloppers, de Buurt'ers, de Flyeraars, de Plakkers, de Telefonisten, de Muzikanten, de Streetart'ers, de Hulpdiensters, de Bezorgers, de Chauffeurs, de Vouwers, de Vlaggers, de SPitsen, de Timmerlieden, de Nationaal ZorgFondsers, de Soep'ers en ook, ja ook, de ik-ga-geen-enkele-discussie-uit-de-weg'ers.'

Soep'ers?

Zij van de SP volgen lekker ouderwets het rode vaandel. Eenmaal een actiepartij, altijd een actiepartij. Het uitroepteken is overal. De beelden, met veel spandoekenmakers, worden ondersteund door The Rumours die laten weten dat het tijd is voor een nieuwe revolutie. Take a stand, heet het liedje. Neem een standpunt in, dus. Of beter gezegd: doe iets! Het is onze beurt, while the rich drink their wine!

PVV: Beeldclichés

Waarom moeilijk doen als het ook makkelijk kan? De hele bak beeldclichés is opengetrokken in deze spot. Camera de lucht in, en jawel: wijds polderland, een molen, schaatsers op het natuurijs, de nationale driekleur eroverheen. En dan de stem van Geert Wilders: 'Nederland. Een schitterend land. Ons enige vaderland.' De zeurende 'blaosmoeziek' zou evengoed het klankbeeld kunnen zijn bij een school tonijnen, achterna gezeten door een hamerhaai, maar in werkelijkheid beluisteren we een subtiele verwijzing naar de Venlose wortels van de grote leider. Die zingt, in traag tempo, zijn eigen riedel. 'Het is tijd voor verandering'. In welke spotjes hebben we dat toch meer gehoord?

Partij voor de Dieren: Wellnesscommercial

Tokkelende gitaar, een zwerm vogels bij zonsondergang; het begin van de spot van de Partij van de Dieren heeft meer weg van een promotiefilm van een wellness-centrum dan van een campagnevideo. Als eerste komt zangeres Teske de Schepper aan het woord, en daarna Babette van Veen. Ze zouden best interessante dingen kunnen zeggen, ware het niet dat heel vreemd geplaatste close-ups van hun handen enorm afleiden van de boodschap. En waarom de - excusez les mots - de fuck staat 'financieel geograaf' Ewald Engelen door een megafoon te schreeuwen over de economische crisis in 2008?

50Plus: Potsierlijk

Twee minuten en vijftig seconden duurden nog nooit zo lang. Bijna helemaal op het einde, als Henk Krol - die voor een paarse achtergrond zijn partijpunten staat te prediken - je als een soort boze meditatiepodcastpresentator in slaap heeft gesust, gebeurt er dan toch nog iets. Een instartje van Mark Rutte die elke Nederlander 1000 euro belooft. En meteen daarna een joelende tribune van 50plus-sympathisanten (ja, dezelfden als in dat clipje met Ben Cramer). Dat is een beetje grappig, maar vooral heel erg potsierlijk. Sorry, meer kunnen we er niet van maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.