Column

Mag een columnist anoniem schrijven?

Het openviziergebod weegt iets minder zwaar bij columnisten die getuigen van persoonlijke ervaringen.

Beeld Eva Roefs

De reden waarom het Volkskrant Magazine haar graag als columnist wil hebben, beschreef Hayat vorige week zaterdag zelf in haar introductieverhaal. 'Ik zit bij de Volkskrant aan tafel. Of ik wil schrijven over mijn dubbele afkomst. Dat is leuk, interessant en daar zitten ontzettend veel mensen op de te wachten. Juist, ja.'

Hayat denkt er het hare van, maar besluit het toch te doen als de chef van het magazine vertelt over Ibrahim, een jongetje van Marokkaanse afkomst uit het voetbalteam van haar zoontje en een notoire laat-komer. Door het gesprek met Hayat realiseert de chef zich ineens dat Ibrahim thuis misschien alles zelf moet doen, zoals Hayat dat vroeger ook deed. 'Ibrahim is niet irritant, maar gewoon een 10-jarig jochie dat lekker in z'n bed blijft liggen als niemand hem wakker maakt', schrijft Hayat. 'Net als haar eigen zoontje zou doen.' Zo simpel kan het dus zijn, inzicht bieden.

Advocaat, dus pseudoniem

Hayat zal elke twee weken een column schrijven, om de beurt met 'Onze man in Teheran'. Er is één groot verschil met andere columnisten. Hayat schrijft 'in verband met haar juridische werk' onder pseudoniem. Ze is advocaat.

Hoewel er veel lof was voor haar verhaal, kwam er ook kritiek op de keuze van de redactie in zee te gaan met een anonieme columnist. 'Dit vind ik principieel niet in de haak', mailde een lezer. 'Columnisten horen met open vizier te opereren.' Elders op internet gingen reageerders - let wel, veelal anoniem - een stuk grover tekeer ('anoniem lafbekje'), en werd haar bestaan überhaupt in twijfel getrokken.

Onder columnisten is een pseudoniem op zich bon ton, alleen is die doorgaans niet bedoeld om de werkelijke identiteit te verhullen. Simon Carmiggelt bediende zich van meer dan dertig pseudoniemen, Hugo Brandt Corstius schreef als Stoker en Maaike Helder in deze krant, en Kader Abdollah was bekend als Mirza. Van anonieme columnisten zijn daarentegen minder voorbeelden.

Een verifieerbaar persoon bij een standpunt

Logisch, want krantencolumnisten zijn opiniërend en mengen zich in een actueel debat. Wie anderen de maat neemt, moet zelf ook kritiek kunnen incasseren en zonodig rekenschap afleggen. De ridder die ten strijde trekt, schuift het vizier van zijn helm omhoog en maakt zich bekend. Bij een standpunt hoort een verifieerbaar persoon.

Het openviziergebod weegt iets minder zwaar bij columnisten die zich niet in de arena van het publieke debat begeven, maar over hun persoonlijke ervaringen getuigen en met iets anders dan schrijven hun brood verdienen. Ook dan moeten er zwaarwegende gronden zijn om anonimiteit te verlenen, bijvoorbeeld om te voorkomen dat de personages in de column herkenbaar zijn en om te verhoeden dat de auteur gevaar loopt of in zijn of haar professionele belangen wordt geschaad. Uitgangspunt is wel dat de columns een unieke inkijk geven in een wereld die anders grotendeels onbeschreven zal blijven.

Een enkele keer weegt de ervaring zwaarder dan de identiteit van de auteur. Zo bracht het Volkskrant Magazine in 2013 een anonieme column over de praktijk van een jonge huisarts uit de Randstad. Tien jaar eerder schreef een Haarlemmer onder het pseudoniem Jan de Graaf vanuit een Amerikaanse cel over zijn detentie vanwege witwassen in Dag In Dag Uit. Befaamd voorbeeld uit de NRC is de columnreeks van een co-assistent in een ziekenhuis (later volgden een boek en een tv-serie). Onder bloggers is het sowieso gebruikelijker anoniem te publiceren. Een van de bekendste is ZoZuidas.nl, waar twee advocaten en een bankier uit de school klapten over corporate Nederland (in 2014 kwamen twee van de drie vrouwen uit de kast bij het verschijnen van hun boek).

Wantrouwen voorkomen

Hayat past in deze traditie - zeker binnen de context van het magazine, waar persoonlijke verhalen rijk zijn vertegenwoordigd. Hayat schrijft niet over haar advocatenpraktijk, maar wil niet dat haar professionele omgeving kennisneemt van haar privéleven. Daarbij wil ze voorkomen dat haar bijbaan wantrouwen wekt. Zij is advocaat en zal haar beroepsgeheim nooit schenden. Daarover mag geen misverstand bestaan.

Dat zijn vanuit haar bezien verstandige overwegingen om anoniem te blijven. Ze hoeft ook niet zo nodig. Haar naam werd getipt bij de redactie, ze had geen schrijfervaring en geen behoefte op de voorgrond te treden. Een 'ongepolijst schrijf-talent', zegt de hoofdredacteur. 'Juist een Marokkaans-Nederlandse stem die niet uit de mediawereld komt vonden wij interessant.'

De redactie heeft een juiste belangenafweging gemaakt. Hoewel het aantal hoogopgeleide migranten van niet-westerse afkomst alleen maar toeneemt, worden hun verhalen nauwelijks verteld. De krant bericht vrij eenzijdig over problemen met jongens van Marokkaanse afkomst, radicalisering en integratie. Er is amper aandacht voor alledaagse worstelingen en successen van vrouwen die Hayat en mannen die Mehmet heten. 'Als we meer weten van elkaars leven en dilemma's, ontstaat er meer begrip', zegt de hoofdredacteur. 'Dat lijkt me goed in deze tijden van polarisatie.'

Ongure onlinecommentaren

Een deel der natie is daar niet ontvankelijk voor. Waar kennelijk niemand de behoefte voelde te jagen op de werkelijke identiteit van de anonieme huisarts zonder vermeldenswaardige afkomst, is dat wel het geval bij een advocaat van Marokkaanse origine. Dit zou bijna een reden kunnen zijn om dan maar wel onder eigen naam te publiceren, maar zwichten voor ongure onlinecommentaren kan geen optie zijn.

Hayat wil geen deel uitmaken van het 'Marokkanendebat', zegt ze. Op internetfora wordt ze die kant wel opgeduwd, maar misschien neemt die animo af als zij het debat negeert en vasthoudt aan haar persoonlijke verhaal. Ze heeft haar pseudoniem in elk geval zorgvuldig gekozen. Hayat betekent in het Arabisch 'het leven'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden