Mafiose krijgsheer houdt zich koest uit angst voor uitlevering aan oorlogsmisdadentribunaal in Den Haag Arkan is tevreden met zijn bruid en zijn geld

De bruidegom is multimiljonair, krijgsheer, de koning van de Servische mafia. Dat ze hem beschuldigen van oorlogsmisdaden lacht hij weg....

BART RIJS

Van onze correspondent

Bart Rijs

BELGRADO

De bruid is sexy, zangeres, koningin van de turbofolk - met drumbeats opgevoerde Servische volksmuziek. Eerst vond zij hem een beetje eng, maar echt, ze is blij dat ze een man heeft 'die wil vechten voor het Servische volk'. Zij, de glittergirl, is het idool van alle Servische meisjes. En natuurlijk krijgt zij de rijkste man van het land.

Hij heet Zelko Raznjatovic, maar is beter bekend als Arkan; zij Svetlana Velickovic, maar iedereen noemt haar Ceca. Hij heeft haar ontmoet toen ze aan het front kwam zingen voor zijn mannen; zondag zijn ze getrouwd. Hij arriveerde in zijn turbojeep, in het uniform van een Servische officier en met een groot gouden kruis om zijn hals; zij reed in haar rode Jaguar, in de jurk van Scarlet O'Hara uit Gejaagd door de Wind. Tientallen mannen met stierenekken en handen als kolenschoppen hielden de horde fotografen en de honderden toeschouwers in de gaten terwijl het sprookjeshuwelijk - zijn derde - in de orthodoxe kerk werd ingezegend.

De glitter & glamour van het huwelijk kan niet verhelen dat de Servische mafia moeilijke tijden doormaakt. De etnische zuiveringen zijn zo goed als voltooid, dus valt er weinig meer te plunderen in het oorlogsgebied; de opbrengsten van de smokkel nemen af omdat de internationale sancties niet zo rigoureus meer worden gehandhaafd; de Servische autoriteiten hebben 'de oorlog tegen de misdaad' afgekondigd.

De markt voor het gangsterdom krimpt en de concurrentie neemt toe. Een rij marmeren praalgraven op een heuvel aan de rand van het stadscentrum getuigt van de hevige concurrentiestrijd die is losgebarsten. De graven zijn bedekt met discrete rouwkransen - 'Van vele vrienden', 'Je broeders', staat er op de linten - en afscheidsbriefjes van minnaressen. Links ligt Knele, geliquideerd in zijn luxe hotelsuite. In het midden Yogi, op mysterieuze wijze uit de bocht gevlogen met zijn sportauto. Rechts het versgedolven graf van Goran 'de Aap', op een avond geveld door een onverwachte kogelregen.

Zij behoorden, net als Arkan, tot de mafiose Joegoslaven die aan het begin van de oorlog vanuit West-Europa terugkeerden naar hun vaderland. Uit patriottisme, maar vooral uit winstbejag. Thuis vormden ze militaire knokploegen; Arkans Tijgers waren de wreedste van allemaal. Zij liepen vooraan bij de etnische zuiveringen in Bosnië en Kroatië; internationale mensenrechtenorganisaties verdenken hen van moord, marteling, verkrachting en plundering.

Dankzij de internationale sancties konden ze hun imperia verder uitbreiden. Ze investeerden hun oorlogswinst in smokkelwaar, die in Servië en Montenegro tegen ongekende winsten van de hand ging. Toen de privatisering begon, waren de mafiabazen de enigen met genoeg cash om bedrijven op te kopen. Hun invloed drong door in alle hoeken en gaten van de economie. De Joegoslavische tabaksindustrie heeft uitgerekend dat de helft van de sigarettenmarkt nu in mafiahanden is. Opbrengst: 350 miljoen gulden per jaar.

'Sinds 1992 is de misdaad in Servië met vele tientallen procenten gestegen', zegt Dobrovolje Radovanovic, directeur van het Instituut voor criminologische studie in Belgrado. 'Bovendien zijn de misdaden veel brutaler en gewelddadiger dan vroeger.' En de politie? 'Die kreeg de opdracht de andere kant op te kijken. Het bestaan van georganiseerde misdaad werd ontkend.' Servië kon de mafia goed gebruiken: als stoottroepen in de oorlog, als smokkelaars om de economie onder de sancties op gang te houden.

Servië vereert mafiose krijgsheren als Arkan. Hun optreden aan het front wordt gezien als patriottisme, hun smokkelpraktijken als een slimme streek waarmee de vijanden een loer wordt gedraaid. Jongeren kijken op tegen de mafiabazen. Zo zouden zij later ook willen leven: smijten met geld, rondscheuren in de nieuwste BMW's, behangen met goud, aan elke vinger een minnares.

Maar sinds de zomer van 1994, toen de Servische president Milosevic zich bekeerde tot de vredespolitiek, is de glamour van de mafia aan het afnemen. In de staatskranten verschijnen plotseling artikelen die de Serviërs moeten overtuigen van de verderfelijke invloed van de georganiseerde misdaad. Inflatie? Failliete staatsbedrijven? Komt door de valuta-smokkel! Allemaal de schuld van de mafia! Functionarissen van Milosevic' Socialistische Partij spreken plotseling over de noodzaak de misdaad te bestrijden en de wettelijke macht te versterken. De autoriteiten hebben het dragen van een wapen in het openbaar - doodnormaal in Servië - verboden en een 'offensief tegen de grijze economie' ingezet.

De vele liquidaties van kleine en grote mafiabazen in het afgelopen half jaar zijn 'geïnspireerd door de staat', denkt Arkan-biograaf Milomir Maric. 'Milosevic wil voorkomen dat de georganiseerde misdaad al te machtig wordt. Wie niet met hem samenwerkt, zal hij breken. De moorden dienen om de bazen bang te maken. De boodschap is: wie niet wil luisteren, overleeft het niet.'

De mafiabazen die niet wilden luisteren - en bijvoorbeeld de Servische oppositie financierden - zijn allemaal dood. Er is geen enkele dader gepakt. Goran Vucevic, alias 'de Aap', overleefde een aanslag die bleek uitgevoerd door twee politie-agenten. Hoewel er geen bewijs was dat de twee in opdracht van de staat handelden, zijn ze nooit voor het gerecht gekomen. De Aap werd in december alsnog vermoord.

Arkan luistert wel. De activiteiten van zijn Servische Eenheidspartij, die Servische vrouwen aanvuurde zoveel mogelijk kinderen te baren in de strijd tegen vijandelijke volkeren, zijn op een laag pitje gezet. 'Hij weet dat hij elk moment kan worden uitgeleverd aan het oorlogsmisdadentribunaal in Den Haag', zegt Maric. 'Dus doet hij alles om Milosevic gunstig te stemmen.'

De mafiose krijgsheer lijkt tevreden met zijn nieuwe vrouw, zijn status als nationale held, zijn positie als de gangsterkoning van Belgrado en met zijn kapitaal, dat wordt geschat op enkele tientallen miljoenen guldens.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden