Maffe Nobelprijs gewonnen met zwevende kikkers

Zijn naam is dr. Andrej Geim (42), hij laat op verzoek kikkers zweven in magneetvelden en hij heeft zijn eerste Nobelprijs voor natuurkunde te pakken....

Een groep rond de tegendraadse Groningse arts Pek van Andel ontving tegelijk de IG-Nobelprijs voor Geneeskunde.

De Rus Geim deelt de prijs met de theoreticus prof. dr. Michael Berry van de universiteit van Bristol. De Nijmeegse natuurkundige kwam sinds begin 1997 veelvuldig in het nieuws met een proefje waarin hij een levende klauwkikker in een magneetveld laat zweven. Berry leverde daarvoor als eerste een sluitende verklaring.

Geims baas, hoogleraar prof. dr. ir. Jan Maan van de vakgroep vastestof-fysica is per saldo wel gelukkig met het Amerikaanse eerbetoon. 'We hebben er lang over gesproken of dit een eer is of een belediging. Maar tegelijk heeft de natuurkunde al zo'n stoffig imago, dat een beetje lachen geen kwaad kan. En per slot hebben we nooit iets onzinnigs beweerd over de zwevende kikker.'

Het spraakmakende proefje met de kikker begon als poging om het reguliere werk van de groep, de studie van grote polymeermoleculen in magneetvelden, voor een breed publiek te illustreren. Geim had waargenomen dat vloeistof in zijn supersterke magneten soms begon te zweven. Een kikker, geleend uit een naburig biologielab, bleek zonder schade dezelfde zogeheten diamagnetische eigenschappen te vertonen.

Berry's theoretische verklaring voor het zogeheten levitatie-effect, zegt Maan, is verreweg het belangrijkste wetenschappelijke resultaat van de hele kikkerepisode. 'Er was een oude theorie die zei dat een sterk magneetveld nooit iets stabiel kan vasthouden. Voor gewoon magnetisme is dat waar, maar voor dit type magnetisme kun je situaties bedenken waarin het wel kan.'

De Groninger Van Andel deelt de prijs met Willibrord Schultz, Eduard Mooyaart en Ida Sabelis voor hun scans van de menselijke coïtus, waarover ze publiceerden in het prestigieuze British Medical Journal.

De uitreiking van de IG-Nobelprijzen op Harvard University, traditiegetrouw door winnaars van de echte Nobelprijs, begon tien jaar geleden als melig studentenritueel. Tegenwoordig heeft de prijs ook een venijniger kant. De omstreden Fransman Jaques Benveniste kreeg de prijs omdat hij, tegen alle aanwijzingen voor fraude in, volhoudt dat water zich herinnert wat er ooit in gemengd is geweest. Vorig jaar wonnen de conservatieve onderwijsautoriteiten van de staten Kansas en Colorado vanwege hun besluit dat Darwins evolutietheorie geen verplichte leerstof meer is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden