Made in China

Vieze straten zijn in Chinese films verboden. Te veel was aan de waslijn ook. Hollywood staat te popelen de Chinese filmmarkt te betreden, maar de censuur is groot. Dat ervaart de Nederlandse David Verbeek ook, die op het belangrijkste Aziatische filmfestival zijn vampierfilm presenteert.

Chinezen mogen van hun overheid niet tijdreizen. Niet in films althans. Ook mogen Chinezen in films geen geest verbeelden, of spook. Of te veel was buiten hangen.


Voordat Tom Cruise's deels in Shanghai gefilmde actiespektakel Mission: Impossible III (2006) mocht worden vertoond in de Chinese filmtheaters, moesten eerst enkele fragmenten worden verwijderd. Dat slordig boven de straat wapperend wasgoed was geen gezicht en bovendien een onjuiste interpretatie van de werkelijkheid - de moderne Chinees bezit een wasdroger. Dus weggeknipt. En de oude Chinezen in de film, die vrolijk een potje mahjong spelen terwijl ze weten dat een deur verderop een vrouw in gijzeling wordt gehouden? Inhumaan: knip. Dan was er nog de scène waarin Cruise's personage Ethan Hunt wel heel makkelijk afrekent met Chinese soldaten. Ondenkbaar, ook eruit.


Soms blijven de beweegredenen van het Chinese bureau voor filmcensuur duister, maar geregeld ook lekt er commentaar uit. 'Zijn hoofd is kaal, hij heeft een lange baard en lange nagels. Dit is precies hoe het oude Hollywood Chinezen al demoniseerde' - het oordeel over de scènes met de Singaporese piraat (Chow Yun-fat) in Pirates of the Carribean: At Worlds End (2007), waar de schaar in ging.


David Verbeek (32) nam al twee films op in Shanghai (Shanghai Trance, Club Zeus) en is momenteel in onderhandeling met de censuur over het scenario voor een derde: Dead & Beautiful, over Chinese jongeren die in vampiers veranderen. 'Dit is mijn eerste film die je commercieel kunt noemen, maar ik wil wel een beetje lol trappen met het genre.' De film handelt over een clubje ultrarijke en verveelde thrillseekers. 'Fu er dai' (tweede generatie rijken) noemen ze die in China. In de film racen ze rond in Lamborghini's, gaan naar de exclusiefste clubs, eten een bijna uitgestorven gordeldier en kopen dure Roemeense wijn waarin echt menselijk bloed zou zijn verwerkt. En dan ontdekken ze die punttandjes. De oorzaak is onduidelijk: misschien de wijn of dat gordeldier, of die oude vrouw die ze onderweg aanreden en die hen vervloekte. Of toch iets anders.'


Verbeek heeft al een lokale distributiedeal, wat uitzonderlijk is. Een Chinees bedrijf wil de film uitbrengen en een half miljoen euro investeren. Maar dat betekent wel dat hij zijn script vooraf ter goedkeuring moet indienen, voor het eerst. 'Mijn producenten en ik zijn er al de hele zomer mee bezig om erachter te komen wat wel en niet mag. Mag je bloed zien? Ja mag. Scherpe tanden? Mag ook. Iemand bijten en dan bloed zien? Nee, willen ze niet, want dan zijn de Chinese jongeren namelijk échte vampiers. En, zo redeneren ze, vampiers zijn dood en officieel dus geesten.'


Vooral op geesten geldt een streng filmverbod, omdat het geloof in het bovennatuurlijke gevaarlijk zou zijn voor het volk. De censuurbeambten, op hun manier welwillend, hebben nu voorgesteld een scène toe te voegen waaruit blijkt dat alles slechts een droom was. Dan mag het wel. 'Er zijn nog wat opties, dus nu schrijf ik weer een nieuw treatment voor ze. En zo gaan we heen en weer.'


Met Dead & Beautiful is Verbeek als enige Europese regisseur geselecteerd voor de Asian Project Market van het Busan International Film Festival te Zuid-Korea. Dat betekent dat hij zijn film deze week pitcht voor internationale financiers. Chinese filmmakers, vooral de meer subversieve, liggen voortdurend in de clinch met de censuur. Lou Ye, die in 1999 een Tiger Award won op het Rotterdam Filmfestival voor zijn tragisch eindigende liefdesdrama Suzhou River kreeg bij thuiskomst direct een tweejarig filmverbod opgelegd, omdat hij geen goedkeuring had gevraagd voor de vertoning. De filmer uit Shanghai, die na weer een werkverbod (nu van vijf jaar) eindelijk toestemming kreeg in China te werken, maakte onlangs bekend dat hij zijn strijd met de censuur opgaf, en zijn naam van zijn nieuwe film afhaalt. Die film, Mystery, een melodrama over een vrouw die worstelt met haar overspelige echtgenoot, mocht eerder dit jaar wel in Cannes in première gaan, met toestemming van de Chinese autoriteiten. Maar voor het publiek in eigen land, waar de film vanaf deze week in de bioscoop draait, werden verdere aanpassingen geëist. Ye maakte zijn vastgelopen onderhandeling publiek door die op Weibo te verspreiden, het Chinese alternatief voor Twitter.


Hollywood heeft een goede reden om zich aan de onderhandelingstafel met het filmbureau inschikkelijk op te stellen: geld. De Chinese filmmagnaat Bruno Wu, die momenteel een kolossaal studiocomplex bouwt in de Noordelijke regio Tianjin, waarin onder meer Titanic-regisseur James Cameron een dependance vestigt, zei eerder dit jaar in een interview met The Hollywood Reporter te verwachten dat het totaal aan bioscooprecettes in Oost-Azië (China, Korea, Japan) tussen nu en 2015 zal groeien tot 10 miljard dollar. Ongeveer evenveel als Noord-Amerika, voorheen altijd met afstand de grootste markt.


Tot voor kort liet de Chinese staat jaarlijks slechts twintig Hollywoodfilms rouleren in de eigen bioscoopketens, volgens een vastgesteld quotum. En alhoewel de Chinese bioscoopbedrijven de winst van de Amerikaanse films royaal afroomden, viel er voor de Hollywoodstudio's toch heel wat te verdienen: gemiddeld zo'n 50 miljoen dollar per film.


Bij zijn staatsbezoek aan de VS deed vicepresident Xi Jinping eerder dit jaar ook Hollywood aan. De voornaamste kandidaat voor de aanstaande presidentsopvolging zei van Amerikaanse oorlogsfilms te houden zoals Saving Private Ryan. Belangrijker voor de Amerikaanse filmindustrie was de bekendmaking dat het quotum jaarlijks met veertien films wordt verruimd en de Chinezen voortaan een schappelijker percentage van de filmwinst zullen afdragen.


Om het quotum te omzeilen gaan Amerikaanse studio's inmiddels ook steeds vaker co-producties aan met Chinese bedrijven. Daardoor is een lokale release gegarandeerd, maar bemoeit de censuur zich wel op voorhand met het script. Een ideale situatie voor China, dat het filmdieet van het eigen volk kan controleren en onderwijl meer vervlochten raakt met de internationale filmwereld.


Verbeek noch zijn producent zagen ooit geld terug van de Chinese bioscooprelease van Shanghai Trance (2008), over met zichzelf en de veranderde samenleving worstelende Chinese jongeren. 'Hij opende in 88 steden en 257 zalen, dat is het enige wat ik weet. Maar hoeveel mensen er heen zijn gegaan: geen idee.' De censuur sneed er 25 minuten uit. 'Aan gort geknipt. Als de stad er ergens even een beetje vies uitzag, hakten ze zo het shot af.' Als de vampierhobbel eenmaal is genomen, wacht er nog een slag met de censuur. 'Dat die rijke Chinese jongeren zich zo vervelen, daar willen ze het ook over hebben.'


Entertainment Experience in China

Het onder regie van Paul Verhoeven uitgevoerde multimedia-project The Entertainment Experience van René Miochs bedrijf FCCE is gekocht door het Chinese mediabedrijf Heilongjiang. Dat werd deze week bekend gemaakt in het Amerikaanse tijdschrift Variety.


Na Nederland mogen nu Chinese amateurfilmmakers aan de slag om gezamenlijk filmpjes te maken, op basis waarvan een bekende cineast dan weer een eigen film regisseert.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden