Madame Mélancolie

Met twee cd's, een theatershow en een boek beleeft ze de zoveelste revival in haar carrière (en de zoveelste samen met Ramses)....

Kan een lijflied, ondanks de betekenis van het woord, van eigenaar wisselen?

Ja, dat kan.

Non, je ne regrette rien is altijd het lijflied geweest van Edith Piaf, maar nu is het overgegaan naar het even frêle lijf van Liesbeth List. Na het overweldigende succes vorig jaar van de musical Piaf waarin List de titelrol speelde, zal ze altijd en overal waar ze optreedt dat lied zingen. Haar nieuwe show Van Shaffy tot Piaf begint en eindigt met dit chanson over geen spijt hebben van alle verkeerde beslissingen die een mens in zijn leven altijd weer zal nemen.

Liesbeth List beleeft de zoveelste revival in haar opmerkelijke carrière. Na de première van Van Shaffy tot Piaf in oktober zijn deze maand een nieuwe cd, een vierdelige cd-box en een boek uitgekomen waarin haar leven en werk op alle mogelijke manieren aan bod komen. Bij de presentatie van Het voorlopige leven van Liesbeth list, geschreven door de journalist Alex Verburg, zei ze het zelf: het gaat goed met het product Liesbeth List.

Het was zo'n tussenzinnetje, dat - tussen alle lovende woorden en klinkende glazen door - ineens opviel. List onthulde dat ze sinds enige tijd een manager had die haar zaakjes zo goed behartigde dat ze weer helemaal terug is. Manager, product, producer, marketing, uitgevers, platenbazen, stylisten, ghostwriters: dat is de wereld waarin Liesbeth List terecht is gekomen, en waarin ze niettemin helemaal zichzelf is gebleven.

Maar gaat het niet om die stem, dat timbre, die voordrachtskunst, die gesticulerende handen die haar liederen altijd zo mooi ondersteunen?

Zet cd 2 uit de box Ramses Shaffy & Liesbeth List - Het Mooiste uit 35 jaar op en luister naar Madame Mélancolie uit 1977 en naar Lists dramatische versie van Frank Boeijens De Verzoening uit 1994: dat is zingen, dat is liedkunst.

'Het Mooiste uit 35 jaar' geeft ook Ramses Shaffy een podium, voorzover hij dat niet altijd al gehad heeft. Behalve de 23 Shaffy-liedjes op cd 1 (van Laat me tot 't Is stil in Amsterdam) is hij veelvuldig te horen in duetten met List (Pastorale, Zo jong) en in bekende en onbekende opnamen uit de gloriejaren van Shaffy Chantant.

Het is een prachtig audio-document, goed verzorgd en gedocumenteerd en met een heldere inleiding over het artistieke belang van de samenwerking tussen Shaffy en List. Voor de meer intieme details, voor de verhalen over zwoel Amsterdam in de jaren zeventig, over drank en feesten, de hippies en de stickies, de gebroken liefdes, biedt Alex Verburgs Het voorlopige leven van Liesbeth List voldoende leesvoer. Een tijdsbeeld wordt het genoemd, en dat is het ook, opgetekend uit de mond van List zelf met wie Verburg een groot aantal gesprekken heeft gevoerd.

Het boek leest als één lang interview, geschreven in de ik-vorm. Het is allesbehalve een biografie op afstand, en zo is het waarschijnlijk ook nooit bedoeld. 'U praat en wij schrijven', dat was de werkafspraak en in die zin past het voorbeeldig in de marketing van het product List. Verburg - een ghostwriter met een naam - laat het boek in twee delen uiteen vallen: 'Mijn jeugd' en 'Van Shaffy tot Piaf'. In Mijn Jeugd is vooral Elly Driessen (Lists echte naam) aan het woord. Over haar prille jeugd in het Jappenkamp, over de pleegouders op Vlieland, over de dochter van de vuurtorenwachter die zij toen ineens werd. Het is een zoektocht naar wie ze is geweest, als kind, als meisje, een soms wanhopig antwoord zoeken op de vraag wie haar ouders waren. Een familiekroniek, geïllustreerd met foto's en toegelicht met brieven die ze schreef en kreeg van verre familieleden.

In het tweede deel komt vooral de carrière aan bod, van het beginnende zangeresje dat door Ramses werd ontdekt in het Amsterdamse artiestencafé Le Fiacre (1962) tot haar grote succes in de musical Piaf (1999). De woelige jaren in Amsterdam worden smeuïg verteld, met tal van pikante details waarin List gaandeweg evolueert van een Vlielandse Alice in Wonderland tot de chansonnière fatale die de mannen het hoofd op hol brengt. Tot aan Mike Love van The Beach Boys aan toe, die zij overigens voor haar Duitse hotelkamerdeur afpoeierde.

Muze en minnares van schrijvers en kunstenaars als Cees Nooteboom en Lodewijk de Boer. Onthullend is de beschrijving van het auto-ongeluk dat hen gedrieën overkomt, na een met drank doordrenkt bezoek aan Kees en Barbara van Kooten in de Beemster. List belandt in het ziekenhuis, de mannen blijven ongedeerd - the story of her live. Gelukkig krijgt ze een opbeurend briefje van Marga Klompé.

Als Ramses Shaffy de tastbare rode draad in haar leven is, moet haar intense onzekerheid de ongrijpbare zijn. Ze heeft, zo blijkt uit vele bladzijden, behoorlijk geleden onder de 'tüchtige' opvoeding van haar Duitse pleegmoeder, onder de arrogantie van de intellectuelen die haar au fond toch vooral zagen als 'dat zangeresje', en onder de critici die steeds weer vonden dat haar carrière nu toch echt in het slop zat. Altijd onzeker, nooit onopgemaakt de straat op, nooit zo maar in een of ander jurkje in het openbaar. Altijd op en top in de make-up, het haar gecoiffeerd, mooie pakjes aan van Govers of Vos of Molenaar.

Die twijfel heeft ze nu van zich afgeschud, niet alleen door een langzaam gegroeid geloof in eigen kunnen, ook door Rob Braaksma, destijds beroemd restaurateur in Amsterdam, nu haar man, haar liefde, en uiteindelijk, op de valreep, de vader van haar dochter, de vader van Elisah. 'Elisah was voor mijn gevoel vooral het kleinkind van mijn ouders die ik niet kende.'

'Ik ben niet gelukkig met Cees geweest.' Zo begint hoofdstuk 3 van het tweede deel van 'Het voorlopige leven'. In het verloop daarvan wordt geserreerd verslag gedaan van een op voorhand gedoemde relatie. List is daarin ondubbelzinnig openhartig, maar zonder wrok, en dat onderlijnt haar ruimhartigheid. De andere kant van het verhaal, dat van de schrijver en de zangeres, blijft in deze opzet onverteld, behalve dat Nooteboom zelf ooit een tekst voor haar schreef met de getroubleerde relatie als onderwerp.

Terug dus naar de muziek, cd 2, nummer 17: Nasmaak, een nummer van Herman van Veen (muziek) en Cees Nooteboom (tekst). Prachtige melodie, sterke tekst - het testament van een nooit ontloken liefde:

Komt 's nachts binnen om een uur of drie

Stinkt naar bier en whisky

Valt, en voelt het niet

heeft alvast geoefend in een ander bed

God, zijn grote ego heeft hem opgezet

en al die tijd heb ik op hem liggen wachten

zal ik nog van hem houden

of zal ik hem verachten?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden