Macrons oorlog om Frankrijk te veranderen is definitief begonnen

Het is de eerste veldslag in de oorlog die president Macron wil voeren om Frankrijk te veranderen. Donderdag kondigde de Franse regering een hervorming van de arbeidswet aan, die de arbeidsmarkt flexibeler moet maken en de werkloosheid van 9,6 procent moet terugdringen

De Franse president Emmanuel Macron voorafgaand aan zijn ontmoeting met Thorbjorn Jagland, secretaris-generaal van de Raad van Europa.Beeld afp

Deze hervorming heeft een grote symbolische en psychologische betekenis, die veel belangrijker is dan de maatregelen zelf. Emmanuel Macron wil laten zien dat Frankrijk zijn verstarring wel degelijk kan overwinnen, waardoor ondernemers en investeerders weer vertrouwen in de Franse economie krijgen. Geholpen door de aantrekkende conjunctuur zou de werkloosheid daardoor moeten dalen. 'Deze hervorming is bedoeld om de energie vrij te maken', zei Macron in een lang interview met het weekblad Le Point. Macron weet dat de hervormingen impopulair zijn, dat vakbonden en linkse partijen de straat op zullen trekken. Maar als straks de werkloosheid inderdaad daalt, kan hij de politieke winst incasseren, als de president die eindelijk durfde door te drukken en de colère van de straat wist te weerstaan.

De hervorming van de arbeidswet is ook bedoeld om het Franse gezag in de Europese Unie te herstellen. Macron heeft altijd gezegd dat Frankrijk pas serieus genomen zal worden als het zijn begrotingstekort en zijn hoge werkloosheid weet terug te dringen.

Eerste test

De hervorming van de arbeidswet is een eerste test voor de Franse president. In het voorjaar van 2016 voerde zijn voorganger Hollande een beperkte hervorming van deze wet door. Het leidde tot maandenlange onrust. Benzinepompen werden niet meer bevoorraad, in Parijs stapelde het huisvuil zich op, bij de demonstraties vochten anarchisten met de politie. Ook nu heeft de communistische vakcentrale CGT alvast een grote stakings- en demonstratiedag aangekondigd, op 12 september. Op 23 september demonstreert de radicaal-linkse partij La France Insoumise van Jean-Luc Mélenchon tegen de 'sociale staatsgreep' van Macron.

Zowel Macron als zijn tegenstanders stellen de strijd voor in heroïsche en historische termen. Volgens Mélenchon levert Macron de Fransen uit aan de grillen van het neoliberale kapitalisme naar Angelsaksische snit. In andere Europese landen heeft liberalisering geleid tot een toename van flexwerk en andere vormen van precaire arbeid, stellen de linkse tegenstanders van Macron.

De president werpt tegen dat het Franse model zeker niet werkt. 'We zijn de enige grote economie van de Europese Unie de massawerkloosheid niet heeft overwonnen', zei hij in Le Point. Zittende werknemers genieten veel bescherming, maar buitenstaanders betalen de prijs, getuige de werkloosheid van 9,6 procent. Vaak zijn dat jongeren, immigranten en lager opgeleiden. Macron ziet de hervorming van de arbeidswet als een eerste stap in het openbreken van een samenleving die op slot zit. Daarna wil hij een universele werkloosheidsverzekering invoeren - ook voor ondernemers en zzp'ers - in de hoop dat de Fransen meer risico zullen durven te nemen en zich minder krampachtig aan hun baan vastklampen. Hij wil de gunstige pensioenregelingen bij de spoorwegen en de metro aanpakken en het beroepsonderwijs verbeteren om lager opgeleiden meer kans te geven.

De Franse werkgevers noemden de hervorming van de arbeidswet 'een eerste stap in herstel van vertrouwen', maar de partij van Jean-Luc Mélenchon sprak van een daad van agressie. 'Alle mensen die zich niet willen laten kaal plukken, het is jullie plicht als citoyen te demonstreren!', zei Mélenchon eerder. Zullen vakbonden en linkse partijen een volksbeweging tegen de hervorming van de arbeidswet kunnen ontketenen? Volgens een opiniepeiling van de nieuwszender BFM TV is 60 procent van de Fransen tegen de plannen van de regering.

Vakbonden verdeeld

De vakbonden zijn echter verdeeld. De belangrijkste gematigde vakcentrale CFDT toonde zich teleurgesteld over de uiteindelijke maatregelen, maar zal op 12 september niet demonstreren. Ook de linkse Force Ouvrière laat verstek gaan. In politiek opzicht staat Macron veel sterker dan zijn voorganger Hollande. Hij heeft de hervorming van de arbeidswet aangekondigd in de verkiezingscampagne, anders dan Hollande die een linkse campagne voerde om vervolgens een liberale zwaai te maken. In de Assemblée Nationale beschikt Macron over een grote meerderheid. Alleen de partij van Mélenchon verkeert in goede gezondheid. De rest van de oppositie likt zijn wonden na een mislukte presidentsverkiezing.

In de opiniepeilingen is Macrons populariteit weliswaar in recordtempo gedaald, maar in Le Point noemt de president het zinloos zijn lange termijnproject al na honderd dagen te beoordelen: 'Wij hebben de bladzijde van drie decennia van ineffectiviteit omgeslagen, teneinde de weg naar herstel in te slaan.'

De hervorming van de arbeidswet

- Een maximale vergoeding bij ontslag. Iemand met twee dienstjaren krijgt drie maanden salaris. Naarmate een werknemer langer in dienst geweest, loopt het bedrag langzaam op volgens een vaste formule. De huidige wet kent geen maximum. Volgens werkgevers kenden arbeidsrechtbanken bij vergelijkbare gevallen zeer uiteenlopende vergoedingen toe, die soms zo hoog waren dat bedrijven er door failliet gingen. Daardoor zouden vooral kleine bedrijven bang zijn om mensen aan te nemen.

- Onderhandelingen over arbeidsvoorwaarden worden zo veel mogelijk per bedrijf gevoerd en niet per branche, zoals nu vaak het geval is. Door deze decentralisatie wordt de positie van de vakbonden zwakker. Bedrijven van minder dan 50 werknemers - 95 procent van het totaal - kunnen voortaan direct met het personeel onderhandelen, zonder tussenkomst van een vakbond. De regering zegt hiermee 'de sociale dialoog' in bedrijven te willen verbeteren. De vakbonden vrezen een 'race naar de bodem', omdat bedrijven waar de bonden het zwakst zijn kunnen concurreren met lagere loonkosten. Om de bonden tegemoet te komen zijn echter sommige onderhandelingen op brancheniveau gehandhaafd.

- Multinationals mogen Franse vestigingen sluiten als zij niet rendabel zijn. Volgens de huidige wet is dat verboden als een multinational in zijn geheel winstgevend is. Deze bepaling wordt geschrapt, omdat zij investeringen in Frankrijk door internationale bedrijven ontmoedigt, aldus de Franse regering.

Decreet
De hervorming van de arbeidswet wordt per ordonnance ('decreet') afgekondigd, zonder parlementaire behandeling. President Macron wil snel handelen, om de Franse economie direct te stimuleren. De Assemblée Nationale heeft hem hiervoor toestemming gegeven. Wel moeten de ordonnances achteraf door het parlement worden geratificeerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden