Macrons En Marche! krijgt niet-boze Fransman op de been

Politicus Emmanuel Macron stampte in korte tijd En Marche! uit de grond: een beweging los van de gevestigde partijen die de Franse politiek zo lang domineerden. Pro-Europees, optimistisch en vriendelijk. Een verademing, vinden aanhangers.

Aanhangers van Macron in een café in Parijs.Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Vincent Laurentin is een veertiger met een baardje en een moderne zwarte bril. Hij heeft nog nooit een politieke vergadering bezocht, vertelt hij, maar nu is hij gegrepen door Emmanuel Macron, de links-liberale presidentskandidaat die in korte tijd een politieke superster is geworden: 'Ik dacht: kijk eens wat er met mijn land gebeurt, Marine Le Pen kan zo maar de verkiezingen winnen! Ik wilde me inzetten.'
La Terrasse is een donker, gezellig café-restaurant in de hippe Parijse wijk de Marais. Om een grote tafel zitten acht mensen voor een vergadering van En Marche!, de beweging van Macron.

Vandaag praten ze over de democratie, die ook in Frankrijk onder vuur ligt. Franse politici beschouwen de politiek als een baan voor het leven. Daardoor vormen ze een kaste van seigneurs die het contact met de werkelijkheid is kwijtgeraakt, vinden veel Fransen.

Antwoorden op het rechts-populisme

In tal van Europese landen worstelen de traditionele partijen met het rechts-populisme. Welke antwoorden zijn er op deze politieke stroming te geven? Verslaggevers van de Volkskrant zien vooral nieuwe plannen en ideeën buiten de gevestigde orde ontstaan.

Iedereen is welkom

'Macron stelt voor om parlementariërs niet meer dan drie mandaten te geven. Maximaal vijftien jaar dus', zegt discussieleider Alexandre Molina (27).
'Vijftien jaar! Dat is toch enorm lang!', reageert Nathalie (55), ambtenaar van het ministerie van Financiën.
Alexandre: 'In andere bedrijfstakken is het toch ook heel normaal om ergens vijftien jaar te werken?'

Nathalie: 'Maar de politiek is geen carrière. Het is een dienst die je enige tijd aan de samenleving verleent.'
Vincent: 'Ja, dat is zo, maar de wereld is complex. Je hebt toch ook mensen nodig met meer dan vijf jaar ervaring.'
Uiteindelijk worden ze het eens: vijftien jaar is een redelijke termijn. Alexandre noteert het op zijn laptop en stuurt de uitslag naar het hoofdkantoor van En Marche!. Zo wordt het programma van Emmanuel Macron samengesteld, in nauwe samenspraak met de sympathisanten.

De afgelopen maanden zijn er duizenden van dit soort bijeenkomsten geweest, over de economie, Europa, het milieu en talloze andere onderwerpen. En Marche! heeft nu 205 duizend aanhangers, de marcheurs. Sommigen steken er veel tijd in, anderen komen een keertje aanwaaien. Het doet er niet toe: bij En Marche! is iedereen welkom.

Emmanuel Macron met zijn vrouw Brigitte Trogneux.Beeld EPA

Charismatische leider op de bres tegen gevestigde orde

Al deze bijeenkomsten worden bij elkaar gehouden door de charismatische leider, Emmanuel Macron. Een 'televisiedominee', zeggen zijn tegenstanders, maar hij leverde een enorme prestatie door En Marche! in korte tijd uit de grond te stampen, los van de gevestigde partijen die de Franse politiek zo lang domineerden. Hij is zich terdege bewust van de band met zijn volgelingen. 'De politiek, dat is mystiek', zei hij in de Journal du Dimanche.

De marcheurs laten zien dat er ook heel andere burgers zijn dan de boze aanhangers van Marine Le Pen. Ze zijn pro-Europees, optimistisch en vriendelijk. Tijdens meetings van En Marche! mogen tegenstanders niet worden uitgefloten. Altijd positief blijven, zegt Macron: En Marche! is geen tegenpartij.

Een 'beweging' klinkt moderner dan een 'partij', maar wat is eigenlijk het verschil? Uiteindelijk is En Marche! een groep mensen die een presidentskandidaat steunt, zoals de Republikeinen zich achter François Fillon scharen. 'Een beweging biedt totale organisatorische vrijheid', zegt Benjamin Griveaux, de woordvoerder van Macron. 'Een partij is van bovenaf georganiseerd. Wij laten dat aan onze sympathisanten over. Iedereen mag een bijeenkomst van En Marche! organiseren. Dan zal vanzelf blijken welke groepen het meest actief zijn.'

Kleinschalig mag: vijf mensen aan een cafétafel

Een traditionele partij huurt een zaaltje af en nodigt een spreker uit, vaak een minister of parlementariërs. Als er minder dan honderd mensen komen opdagen, wordt de avond als mislukt beschouwt. Bij En Marche! mag het ook heel kleinschalig zijn. Al zijn het maar vijf mensen aan een cafétafel, het gaat erom dat de marcheurs zelf meepraten en betrokken raken bij de politiek.

'Ik ben zelf actief geweest voor de Parti Socialiste', zegt Charles Feld (29), manager in het maritiem transport. 'Ik raakte gefrustreerd door de ouderwetse manier van politiek bedrijven. Heel verticaal. De leiders van de partij sturen allerlei directieven naar beneden. Voor de aanhangers is er geen enkele ruimte om terug te praten, zelf met ideeën te komen.'

Nu leidt Feld een groepje marcheurs in het negende arrondissement van Parijs. Elke zondag komen ze bij elkaar in restaurant La Table des Anges aan de Rue des Martyrs. Uitbater Martial Guillet (65) heeft nog campagne gevoerd voor de rechtse presidenten De Gaulle en Giscard d'Estaing, vertelt hij. Hij is enthousiast over En Marche!: 'Het is de eerste keer dat ik een politieke beweging meemaak die geïnteresseerd is in de expertise van burgers.'

De laatste jaren zijn in de westerse wereld veel politieke bewegingen opgekomen die zich aan de uitersten van het politieke spectrum bevinden. En Marche! ageert echter vanuit het midden. Het blijkt mogelijk kiezers te enthousiasmeren met gematigde standpunten.
Dat valt deels te verklaren door de Franse context. Macrons programma is economisch liberaal en cultureel vrijzinnig. Een beetje D66, voor Nederlandse begrippen niet opvallend nieuw. Maar de Franse samenleving is hiërarchisch en bureaucratisch. Veranderingen worden tegengehouden door belangen-groepen, zoals de vakbonden, die zich uit alle macht aan hun verworven rechten vastklampen. Mede daardoor kampt Frankrijk al decennia met een kwakkelende economie en een hoge werkloosheid, nu bijna 10 procent.

Nieuwe energie

Macron wordt door veel mensen gezien als de man die Frankrijk kan bevrijden en nieuwe energie kan geven, omdat hij zich los heeft gemaakt van de gevestigde partijen die zo sterk met het systeem verweven zijn. Hij predikt pragmatisme in een land van opgeklopte ideologische tegenstellingen tussen links en rechts. Een verademing, vinden zijn aanhangers.

Anders dan andere kandidaten praat Macron nauwelijks over de Franse identiteit of de islam. 'Dat vind ik juist goed', zegt de jonge webdeveloper Jean-Baptiste in La Table des Anges. 'Het probleem van de banlieue is vooral economisch. Als die jongeren meer kansen krijgen, zal het met de integratie ook beter gaan.'

Critici noemen Macron echter naïef. De islam is een groot gevaar dat niets met de economische omstandigheden te maken heeft, schreef de filosoof Pascal Bruckner vorige week in Le Monde: 'Macron moet zijn kostuum van prediker verwisselen voor dat van soldaat van de democratie. Advies aan zijn fans: de cherubijn van En Marche! moet gespierder worden, anders zal Marine Le Pen hem met huid en haar verslinden.'

Globalisering is een realiteit

Sluit Macrons optimistische wereldbeeld wel voldoende aan bij de zorgen van veel Franse burgers? De aanwezigen in La Table des Anges zijn jong en oud, komen van links en rechts, maar hebben een ding gemeen: ze zijn hoogopgeleide stadsbewoners. Het electoraat van Macron is het spiegelbeeld van dat van Marine Le Pen, die juist sterk is onder lager opgeleiden. 'De Franse Revolutie is ook begonnen met een klein groepje', zegt Hélène (26), die niet met haar volledige naam in de krant wil omdat ze voor een Republikeinse politicus werkt. 'En Marche! wil ook een ander deel van de bevolking bereiken. We willen zeggen: er is nu iets anders, er is meer dan links en rechts, er is een project waaraan elke burger kan meedoen.' Weer is er die vriendelijkheid: 'We zeggen niet tegen de aanhangers van Le Pen: jullie zijn fascisten. We willen mensen juist overtuigen en opnemen.'

Maar welke boodschap heeft Macron voor burgers in kwakkelende provinciestadjes waar Le Pen hoog scoort? Hij praat weliswaar over de noodzaak van bescherming tegen globalisering, maar verkondigt een liberale boodschap die bij het Brexit-referendum en de Amerikaanse verkiezingen werd afgewezen door een groot deel van de lager opgeleiden.

Charles Feld: 'Hij vertelt deze mensen de waarheid. De Fransen moeten beseffen dat de globalisering een realiteit is. Natuurlijk moet je haar zo goed mogelijk reguleren, maar Frankrijk moet meedoen aan de globalisering en er profijt van trekken. Marine Le Pen spiegelt haar aanhangers een economisch patriottisme voor dat niets zal opleveren.'

Hélène: 'Ik ben opgegroeid met Erasmus, met Europa. Ik heb het gevoel dat ik Europese ben, meer nog dan Française. Ik voel me net zo goed thuis in Italië of Nederland. Ik wil dat Frankrijk een open land blijft.'

Eerder verschenen in deze serie

Buddy Sören helpt vluchteling Zakariya met inburgeren
Europese landen worstelen ermee: hoe laat je mannelijke vluchtelingen uit het Midden-Oosten de westerse waarden en normen omarmen? Duitsland zoekt de oplossing in een buddysysteem: koppel een mannelijke migrant aan een Duitse man. (+)

Hoe een Zweedse politieke opleiding het populisme te lijf gaat
Het politieke establishment in Zweden schiet tekort, menen de initiatiefnemers van een nieuwe politieke opleiding. Die moet een generatie politici opleveren die de kloof tussen burgers en bestuur wél kan overbruggen. (+)

Was politiek pact tegen Vlaams Belang de ondergang van de partij?
Terwijl in buurlanden Nederland en Frankrijk de rechts-populisten opstomen, is de wegbereider van deze politiek in België, het Vlaams Belang, ineengezakt. Komt dat door het cordon sanitaire tegen de partij? Die verklaring is te simplistisch. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden