Column

Macron zal proberen van Frankrijk weer haantje de voorste te maken

Emmanuel Macron Beeld afp

Geen land heeft in korte tijd zoveel aan macht in de EU ingeboet als Frankrijk. Soms leek het alsof president Hollande als bezoeker de Europese Raad bijwoonde. Emmanuel Macron zal, als president, de weg naar boven zoeken. Dat betekent: Parijs op gelijke voet met Duitsland. Een tour de force voor de 'man uit het niets' zonder uitgewerkt programma, zonder partij en zonder parlementaire meerderheid.

In de uitslag van de eerste ronde zit een flinke adder onder het gras. Een kleine 50 procent van de Fransen stemde op een kandidaat van de extreem linker- of rechterzijde. Macron kan na zijn verkiezing een 'presidentspartij' oprichten zoals president Jacques Chirac deed in 2002 toen hij in de tweede ronde uitkwam tegen Jean-Marie Le Pen. Boze kiezers zullen het Macron bemoeilijken een parlementaire meerderheid te veroveren met een partij die hij nog moet oprichten.

Zijn hervormingsprogramma is voor Franse begrippen liberaal en daarom moedig. Het afschaffen van 120 duizend ambtenarenposten zet overheidsvakbonden in vuur en vlam. President Sarkozy lanceerde ook economische hervormingen die stukliepen op stakingen. Premier Valls zag zijn populariteit verdampen toen hij de economische ommekeer predikte. Economische hervormingen mislukken zonder 'verworven rechten' te raken. Dat geldt ook voor Macron.

In de Franse politiek staan retoriek en strategie omgekeerd evenredig tot elkaar. In ruil voor Franse instemming met de Duitse eenheid eiste president Mitterrand invoering van een Europese eenheidsmunt. De euro zou Frankrijk greep bieden op het Duitse financieel-economisch beleid.

Derk Jan Eppink is senior fellow bij het London Policy Center in New York. Beeld Sanne de Wilde

Het omgekeerde gebeurde. Duitsland dicteert de begrotingsregels tot in alle uithoeken van de eurozone. Toen de euro 15 jaar geleden werd ingevoerd, scheidden de wegen. Frankrijk had de 35-urige werkweek afgekondigd. Overwerken werd fiscaal zwaar bestraft. Dat zou extra werk opleveren. Maar werken leidt tot meer werk; niet werken tot minder. De Franse concurrentiepositie erodeerde en een hoge structurele werkloosheid verrees. Duitsland voerde 'Agenda 2010' in: het mes ging in de sociale zekerheid. De concurrentiepositie versterkte en Duitsland brak olympische exportrecords. Duitsland zeilde door de recessie na 2008; Frankrijk bleef erin steken.

Deze economische onderbouw hertekende de machtsverhoudingen aan de EU-top. Ooit dirigeerde Parijs de Europese Commissie, een instelling naar Frans model. Berlijn had greep op het Europees Parlement. De Duitse bondskanselier schreef zonodig het stemgedrag van Duitse europarlementariër voor. In de Europese Raad waren Duitsland en Frankrijk fictief op gelijke hoogte. Berlijn was de facto sterker, maar Parijs mocht blokkeren, entameren of marchanderen.

Dat is omgeslagen. In de Europese Commissie heeft voorzitter Jean-Claude Juncker, een Luxemburger, een fles cognac nodig om door de dag te komen. Achter hem staat de altijd nuchtere kabinetschef Martin Selmayr, een Duitser. In het Europees Parlement is de grootste Franse delegatie die van Marine Le Pen. In de Europese Raad halen de Duitsers de Franse president er nog wel bij, vooral uit mededogen. Frankrijk speelt tweede viool. Door eigen zwakte.

Macron moet dit veranderen want de Franse natie verdient dit niet. Als hij in Frankrijk niets voor elkaar krijgt, nemen de Duitsers hem niet serieus. Ten hoogste: ein netter Kerl. Hij kan ook de Europese Prinzipienreiter spelen in Brexit-onderhandelingen. Maar de Britse premier May zal in de verkiezingen van 8 juni Labour liquideren en een sterk mandaat krijgen. Berlijn wil geen vechtscheiding met Londen en zeker geen Franse grootspraak die Duitse exportbelangen benadeelt. De Fransen waren nooit voor het Turkse EU-lidmaatschap. Dat zou Franse invloed totaal verwateren. Dit probleem hebben de Turken nu zelf opgelost.

Het Franse groeipotentieel zit in defensie; een terrein waar Duitse politici zwak, ziek en misselijk worden. De Amerikaanse president Trump dwingt Europa meer te besteden aan defensie. Waar moeten die tientallen miljarden heen? Macron wil een Europees Defensiefonds voor militaire projecten, zoals drones. Hij kan ook een Europese defensiepoot binnen Navo-verband bepleiten, evenals een Europese defensie-industrie. Of een Europese interventiemacht om migratiestromen te stoppen aan Europa's zuidgrens, die al in Libië begint. Waar Duitsland zijn snor drukt, kan Frankrijk moeiteloos haantje de voorste spelen. En Marche!

Commentaar: ongeacht wie wint in Frankrijk, de noodtoestand blijft voorlopig van kracht.

Toen Emmanuel Macron in augustus 2016 ontslag nam als minister, beet de socialistische premier Manuel Valls hem toe: 'Wil je je kandidaat stellen? Je maakt geen enkele kans!' Nu staat hij op de drempel van het Elysée. Wie is hij?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden