Analyse Franse Spoorwegen

Macron wint ‘slag om het spoor’: Frans parlement stemt voor meer concurrentie

Nu ook het Franse volk genoeg heeft van de grootschalige stakingen, beleeft Emmanuel Macron zijn Thatcher-moment: tegen de zin van de vakbonden komt er concurrentie op het spoor.

De Franse president Emmanuel Macron. Beeld AFP

De Franse president Macron lijkt voor elkaar te hebben gekregen wat lang voor onmogelijk werd gehouden: de hervorming van het vastgeroeste spoorsysteem. Donderdag stemde de Senaat in met de nieuwe spoorwegwet, nadat die woensdag al was aangenomen in de Assemblée National, de Franse Tweede Kamer. 

Vanaf 2020 wordt staatsspoorbedrijf SNCF (Société Nationale des Chemins de fer Français) een naamloze vennootschap. Het Franse spoor gaat daarmee open voor concurrerende bedrijven. De Franse staat neemt 35 miljard euro over van de schuld van ongeveer 47 miljard euro van de spoorwegmaatschappij. Conducteurs, machinisten en andere rijdende personeelsleden die vanaf 2020 worden aangenomen hebben geen recht meer op een aantal traditionele privileges, zoals een levenslange baangarantie en automatische loonsverhoging.

Medewerkers van de Franse spoorwegen protesteren in Lyon. Beeld AFP

Steun van de straat

Dat die hervormingen door het Franse parlement kwamen, was geen verrassing. De hervormingen komen uit de koker van Macron en diens partij La République En Marche (LREM) heeft een absolute meerderheid in de Assemblée. 

De echte overwinning boekte Macron dan ook op straat. Onmiddellijk nadat het Elysée (waar de president zetelt) de grote lijnen van de wet in maart bekend had gemaakt, reageerden de spoorvakbonden door stakingen aan te kondigen. Vanaf begin april zorgden de traditioneel machtige bonden er twee dagen per week voor dat een groot aantal treinverbindingen werd platgelegd. 

Dat was een nieuwe aanpak. Door de stakingen ‘uit te smeren’ in plaats van een aaneengesloten periode te staken, hoopten de bonden dat de dreigende hervormingen langduriger onder de aandacht zouden blijven. Het was ook een poging om de sympathie van het Franse publiek te winnen. Er was immers weliswaar langdurige overlast, maar slechts twee dagen per week – zo luidde de gedachte. 

Die strategie kan achteraf wel eens een lelijke misrekening blijken. Het heeft er alle schijn van dat de bonden de verliezers zijn van ‘de slag om het spoor’, zoals Franse media de strijd tussen het Elysée en de vakbonden hebben gedoopt.

Uit opiniepeilingen blijkt dat bijna 60 procent van de Fransen de stakingen niet gerechtvaardigd vindt. Dat is een trendbreuk. Decennialang konden stakingen van het Franse spoorwegpersoneel rekenen op de solidariteit van een meerderheid van de bevolking. De cheminots (spoorwerkers) streden immers niet alleen voor hun eigen rechten, maar ook voor de rechten van álle werknemers. 

Traditiegetrouw stonden studenten, gepensioneerden en andere betogers van diverse pluimage het spoorwegpersoneel bij tijdens demonstraties. Massale spoorwegstakingen golden lang als schrikbeeld voor hervormingsgezinde Franse politici. Vooral sinds toenmalig premier Alain Juppé zich in 1995 stukbeet op het verzet van de stakers, en zijn hervormingsplannen tot vreugde van veel Fransen de prullenbak in konden.

Spoorwegmedewerkers demonstreren in Lyon. Beeld AFP

Einde aan privileges

Dit jaar bekeken veel Fransen de stakingen anders: als een laatste wanhoopspoging van de cheminots om hun verregaande privileges te behouden. Zo is de pensioenleeftijd van oudere spoorarbeiders met 52 jaar zelfs voor Franse begrippen ongekend laag. Bij zijn poging een einde te maken aan dergelijke privileges, vond Macron de meerderheid van de Fransen aan zijn zijde. De sympathie van het volk lag dit keer niet bij de stakende arbeiders, maar bij het Elysée. In de moderne Franse geschiedenis is dat een anomalie van historische proporties.

Macron had zijn wetsvoorstel en petit comité minutieus laten voorkoken. Eerder dit voorjaar bogen beide Kamers zich al over een eerste versie van de wet. Nadien heeft een speciale commissie met leden uit de Eerste en Tweede Kamer de wet op een aantal punten gewijzigd. Dat bleek voldoende om een overgrote meerderheid in de Assemblée te overtuigen. 452 volksvertegenwoordigers stemden voor de wet, slechts 80 stemden tegen. 

De president kreeg daarbij een welkom duwtje in de rug vanuit Brussel. In 2015 besloot de EU om het spoor in alle lidstaten per 2020 open te stellen voor concurrentie. Staatsspoorbedrijven als SNCF verliezen daarmee het alleenrecht om het spoor in eigen land uit te baten.

De Franse bonden gaan ondertussen gewoon door met staken. In maart bedacht de vakbondskoepel dat er tot en met 28 juni gestaakt zou gaan worden. En dus wordt er tot en met 28 juni gestaakt. Ondanks de woorden van Elisabeth Borne, de minister van Transport die zich hardop afvroeg ‘wat voor zin het heeft om door te staken, nu er voor de hervormingen is gestemd’.  En ondanks de kosten die het gevolg zijn van de stakingen – door SNCF tot dusver geschat op 400 miljoen euro.

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel stond dat het rijdend personeel van de Franse treinen een aantal traditionele privileges verliest. Dat geldt alleen voor personeelsleden die vanaf 2020 worden aangenomen.

Startschot voor meer hervormingen

Een ‘Thatcher-moment’, wordt Macrons hervorming van de spoorwegen door sommige Franse commentatoren genoemd. De Engelse premier Margaret Thatcher brak in de jaren tachtig het verzet van vakbonden in de mijnsector. Dat bleek het startschot voor een golf aan sociaal-economische hervormingen in Engeland.

Voor Macron zou de spoorhervorming als een vergelijkbaar vliegwiel kunnen werken. Zijn regering heeft de smaak in elk geval te pakken. Dinsdag kondigde minister van Financiën Bruno Le Maire aan dat Frankrijk zijn belang in drie grote Franse bedrijven gaat afstoten. Het gaat om de Franse staatsloterij Française des Jeux, energiebedrijf Engie en ADP, dat onder meer de Parijse vliegvelden Charles de Gaulle, Orly en Le Bourget exploiteert. Frankrijk was een grote aandeelhouder in deze drie bedrijven, zoals het land dat onder meer ook bij Air France-KLM is. Volgens Le Maire trekt de Franse staat zich terug uit de bedrijven om particulier aandeelhouderschap te bevorderen: ‘Het zou geen overheidstaak moeten zijn om concurrerende bedrijven te leiden.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden